Sąd Pokoju w Poznaniu

Sygnatura
53/4437/0
Liczba serii
0
Liczba skanów
0

Zawartość:

Zespół zawiera protokoły audiencjonalne Wydziału Spornego oraz akta dotyczące należności pieniężnych.

Dzieje twórcy:

Sądy Pokoju powstały na ziemiach polskich w okresie działalności Komisji Rządzącej w r. 1807 po usunięciu przez wojska napoleońskie okupacji pruskiej. Powołano je najpierw w "Zasadach do urządzenia Komisji Rządzącej" z 26 stycznia 1807 r., a następnie Urządzeniem tymczasowym sędziów pokoju z 29 stycznia 1807 r. Organizacja ich była wzorowana na podobnych instytucjach we Francji i Danii, sądy pokoju miały znajdować się w każdym powiecie i miały składać się z trzech sędziów urzędujących czteromiesięcznymi kadencjami w roku. Według uchwały Komisji Rządzącej o skróconym postępowaniu sądowym z 24 lutego 1807 r. każda sprawa miała przed wprowadzeniem do właściwego sądu pójść próbą pojednania w sądzie pokoju, których zadaniem było godzenie wszelkiego rodzaju sporów i odciążenie właściwych sądów. Wyłączone spod kompetencji sądów pokoju były sprawy karne, sprawy wytoczone przez skarb publiczny, sprawy o obrazę władz, sprawy majątków pupilarnych (sierot i małoletnich), sprawy wekslowe, graniczne, działów dóbr ziemskich i sprawy już osądzone i przekazane do apelacji. Pozwany uchylający się od pojednania w sądzie pokoju, musiał we właściwej instancji płacić wszystkie koszty procesu, choćby sprawę wygrał. W ciągu lutego, marca i kwietnia 1807 r. zorganizowano 17 sądów pokoju, które przetrwały w tej organizacji do wprowadzenia w Księstwie Warszawskim Kodeksu Napoleona z dniem 1 maja 1808 r. Instrukcja ministra sprawiedliwości z 11 maja 1808 r. o organizacji sądownictwa cywilnego w Księstwie Warszawskim ustaliła utworzenie w każdym powiecie oddzielnego sądu pokoju, który składał się z Wydziału Pojednawczego z sędzią pokoju, który była zarazem naczelnikiem całego sądu oraz Wydziału Spornego pod przewodnictwem podsędka. Sędziowie pokoju, którzy mieli w dalszym ciągu urzędować czteromiesięcznymi kadencjami, byli wybierani na sejmikach i odnawiali się co 2 lata w trzeciej części, a podsędkowie byli mianowani dożywotnio. Do personelu sądu należeli także pisarze, podpisarze, burgrabiowie (komornicy) i kanceliści, których liczbę ustalono dla każdego sądu zależnie od ilości ludności i rozwoju gospodarczego powiatu. Wydział Pojednawczy miał za zadanie godzenie wszystkich spraw cywilnych przed ich przekazaniem do właściwej instancji. Wydział Sporny godził drobne sprawy, które podlegały w pierwszej instancji sądom pokoju, oraz wydawał wyroki w drobnych sprawach karnych. Przy każdym Sądzie Pokoju znajdowało się 2 pisarzy etatowych. Sądy Pokoju powstały w 1807 r. w miejsce dotychczasowych sądów klasowych (patrymonialnych, dominialnych, miejskich) i podlegali im wszyscy obywatele bez różnicy pochodzenia. W organizacji po roku 1808 sędzia pokoju był przedstawicielem szlachty, wybieranym na sejmikach w podwójnej ilości kandydatów, z których król mianował dopiero sędziów. Miał on wysoki stopień, równy sędziemu sądu apelacyjnego i mógł być senatorem lub posłem. Istotną funkcję sądowniczą spełniał jednak podsędek, mianowany dożywotnio przez króla. Od podsędka wymagano znajomości prawa i często nie był pochodzenia szlacheckiego. Stanowiły też sądy pokoju pierwszą oznakę demokratyzacji sądownictwa polskiego. Rozszerzenie uprawnień sądów pokoju nastąpiło przez dekret z 26 lipca 1810 r. o organizacji sądów kryminalnych, wydziałów policji poprawczej i sądów policyjnych w kraju przez Traktat Wiedeński do Księstwa Warszawskiego dołączonym. W wyniku dekretu utworzono w czterech nowych departamentach Księstwa przy każdym sądzie pokoju trzeci wydział - policji prostej, dla sądzenia wykroczeń policyjnych, czyli przestępstw, za które kara nie przekraczała 5 dni aresztu lub 30 zł. kary pieniężnej. Na czele wydziału policji prostej stał podsędek, burmistrz lub wójt. W sprawach przekraczających ich uprawnienia byli oni obowiązani donieść właściwemu sądowi o popełnionej zbrodni lub występku i przygotować wszystko, co było potrzebne do przeprowadzenia "corpus delicti". Dekret ten został rozciągnięty na dawne departamenty Księstwa Warszawskiego od 16 marca 1812 r. czyli od ogłoszenia Dekretu z 19 lutego 1812 r. W Wielkopolsce po przejściu jej w roku 1815 pod panowanie Prus jako Wielkiego Księstwa Poznańskiego zostały utrzymane sądy pokoju w dawnym urzędowaniu, jedynie od 1 września 1815 r. sprawowały wszystkie czynności w imieniu Króla Pruskiego. Ograniczono jedynie sprawy do nich należące, gdy przedmiot sporu nie przewyższał 50 talarów. Oddano im także drobne sprawy opiekuńcze, spadkowe do 200 tal., spory o własność gospodarstw chłopskich i posiadłości miejskich, o defraudacje leśne i śledztwa w sprawach kryminalnych oraz akta dobrowolne do 200 talarów. Ogółem w Wielkim Księstwie Poznańskim było 36 sądów pokoju, a następnie 70; znaczenie sądów pokoju upadło jednak zupełnie, gdy uznano w roku 1825 ich wyroki za nieobowiązujące, na skutek czego zaczęto je pomijać. W 1835 r. zniknęły sądy pokoju ostatecznie na rzecz nowo utworzonych sądów ziemsko-miejskich w każdym powiecie. [Na podst. wstępu do inwentarza T. Mencla]

Daty skrajne:

1813-1832

Klasyfikacja:

Nazwa twórcy:

Daty:

1813-1813.

Nazwa dawna:

Nazwa obcojęzyczna:

Języki:

Dostępność:

Ogółem jednostek archiwalnych:

2

Ogółem opracowanych jednostek archiwalnych:

2

Ogółem jednostek archiwalnych bez ewidencji:

0

Ogółem metrów bieżących

0.0

Ogółem opracowanych metrów bieżących

0.0

Ogółem metrów bieżących bez ewidencji

0.0

Ogółem jednostek archiwalnych:

0

Ogółem plików :

0

Ogółem rozmiar (w MB):

0.0

Ogółem dokumentów

0

Ogółem spraw

0

Ogółem klas

0

Ogółem jednostek archiwalnych:

0.0

Ogółem metrów bieżących:

0.0

Daty skrajne dokumentacji niearchiwalnej:

Nazwa Inwentarz skarbowy Uwagi
inwentarz książkowy zatwierdzony Tak system informatyczny