---

  

     Dzisiejsze czasy to moment ewolucji Archiwów Państwowych w różnych kierunkach i na wielu obszarach. Jedną z nich jest działalność wydawnicza. W jej ramach przygotowuje się publikacje, związane bezpośrednio z zasobem archiwalnym danego archiwum. Rolą tych publikacji jest w głównej mierze popularyzacja materiałów archiwalnych (albumy, katalogi wystaw), bądź też pomoc w korzystaniu z nich zainteresowanym np. do celów badawczych (edycje źródłowe)[1].

    W procesie wydawniczym, już na etapie przygotowawczym zdarza się, że przed wykorzystaniem kopii cyfrowych w postaci skanów, należy przygotować jednostkę archiwalną. Mowa tu o materiałach, dla których nie wykonano dotąd kopii cyfrowych, a mają być zaprezentowane na kartach publikacji archiwalnej. Wówczas niezbędne jest poddanie takiej jednostki zabiegom konserwatorskim, uporządkowanie i spaginowanie. Następnie można przeprowadzić jej skanowanie. Kopie cyfrowe, jako dodatkowy produkt procesu, mogą następnie trafić na portal Szukaj w Archiwach. Ma to swoją oczywistą zaletę. Dzięki takiemu zabiegowi możliwe jest zapoznanie się z całą jednostką, która nie zawsze w całości trafia do publikacji. Taka sytuacja zdarza się, kiedy wykorzystuje się tylko pewną określoną część, a reszta pozostaje niedostępna. Dlatego też w przypadku stworzenia z tych materiałów kolekcji archiwalnej, osoby chętne mogą zobaczyć również pozostałe obiekty w danej jednostce.

    Kolejną zaletą takiego rozwiązania jest możliwość dokładnego obejrzenia zeskanowanego materiału archiwalnego. Portal Szukaj w Archiwach pozwala na powiększanie, przybliżanie i oddalanie skanów, co jest niemożliwe w przypadku zamkniętej struktury książki. Albumy, wydawnictwa faksymilowe czy katalogi mają określony format, i mimo najlepszej jakości prezentowanych skanów nie zawsze mogą być w pełni czytelne dla wszystkich odbiorców. W takim przypadku, dzięki skorzystaniu z materiałów zamieszczonych na portalu łatwiej jest wychwycić różne interesujące szczegóły.

    Posiłkując się przykładami, można wskazać dwie takie publikacje Archiwum Państwowego w Lublinie: Pisz jak dawny skryba. Zeszyt ćwiczeń do dawnego pisma[2] oraz „Lekarstwa różne doświadczone…” Poradnik medyczny wraz z przepisami na medykamenty z XVIII i XIX w.[3], z których całkiem niedawno ukazały się kolekcje na SwA[4]. W przypadku tej pierwszej publikacji, wykorzystano zaledwie kilka, z wielu skanów wzorników kaligraficznych znajdujących się z jednostce o sygnaturze 2345, w zespole 632 zatytułowanym: Zbiór afiszów i druków ulotnych. Kolekcja na SwA zawiera wszystkie wzorniki dostępne we wskazanej jednostce. W przypadku drugiego wydawnictwa mieliśmy do czynienia z pełnym procesem przygotowawczym i edycyjnym. Najpierw jednostka została poddana niezbędnym zabiegom konserwatorskim: drobne ubytki, przedarcia oraz zagniecenia mechaniczne zostały uzupełnione oraz naprawione, a sam rękopis został oczyszczony mechanicznie, a następnie poddany kąpielom wodnym z detergentem[5]. Następnie wykonano skany według przyjętych parametrów. Kopie cyfrowe wykorzystano nie tylko w publikacji ale również trafiły one także na portal SwA, i od pewnego czasu są dostępne dla użytkowników. Utworzono z nich również dwie kolekcje[6], dzięki czemu możliwe jest pełne, dokładne i szczegółowe zapoznanie się z wykorzystanymi źródłami archiwalnymi.

     Niektóre z wcześniej wydanych pozycji w APL jak Wojna polsko-bolszewicka 1919-1921 w materiałach Archiwum Państwowego w Lublinie[7], Polski plakat propagandowy dwudziestolecia międzywojennego w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie[8], Afisze, plakaty i druki ulotne z lat 1918-1921 w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie. W 100-lecie Niepodległości Polski[9] czy też Cmentarze lubelskie[10] powstały w oparciu o materiały archiwalne, które są dostępne na portalu, a od pewnego czasu mają również swoje kolekcje tematyczne na SwA[11]. W niektórych przypadkach zarówno publikacji jak i kolekcji wykorzystano tylko fragment całego zespołu, a w niektórych jego zdecydowaną większość. Zespoły zeskanowane i dostępne w całości na portalu, można również oglądać w dowolnym momencie. Pozostałe, które są już dostępne ale nie mają swoich kolekcji tematycznych również czekają na swoją kolej i miejmy nadzieję, że w przyszłości wzbogacą kolejne kolekcje Archiwum Państwowego w Lublinie i jego Oddziałów.

    Ten krótki tekst ma na celu poruszenie pewnych kwestii związanych z publikacjami archiwum oraz przygotowywaniem kolekcji na SwA. Jest to przede wszystkim wykazanie pewnej, wzajemnej korelacji między działalnością wydawniczą a możliwościami prezentowania wykorzystanych materiałów w ramach uporządkowanych kolekcji tematycznych. Tak jak już wspomniano w trakcie samego procesu wydawniczego, powstają kopie cyfrowe, odpowiedniej jakości,  które dość szybko mogą trafić w przestrzeń cyfrową. Pokazuje to pewną synergię, którą można uzyskać w przypadku współdziałania obu tych obszarów, a co za tym idzie spożytkować ją do jeszcze skuteczniejszej popularyzacji materiałów archiwalnych wśród odbiorców.

 

 

                                                                                                                                                          Bartosz Staręgowski, Archiwum Państwowe w Lublinie