1. Pamiętnik Genowefy Kwiecińskiej z domu Staniszewskiej, 1945-1948, sygn. 1; 2. Materiały dotyczące historii rodziny Staniszewskich i Kwiecińskich, 1990-2000, sygn. 2-3; 3. Pismo Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Manchesterze informujące o odznaczeniu przez Prezydenta RP Genowefy Kwiecińskiej Krzyżem Zesłańców Sybiru, 2012, sygn. 4; 4.Fragmenty książki pt. "Wspomnienia z osad wojskowych z Kresów Wschodnich RP" oraz "Stalin's Ethnic Cleansing in Eastern Poland. Tales of the Deported 1940-1946" zawierające wspomnienia Genowefy Kwiecińskiej i Witolda Ochęduszki, 1943, 1992, 2008, sygn. 5; 5. Śpiewnik "Idzie żołnierz...", 1946, sygn. 6; 6. Materiały dotyczące zjazdów wychowanków i profesorów szkół średnich w Masindi, 1975, 1995-1996, 1998, sygn. 7; 7. Fotorama Polaków na świecie - "Polskie szkoły średnie Masindi i Koji 1942-1951". Dodatek z okazji 50-lecia powstania szkół w 1942 r. w Ugandzie, 1992, sygn. 8; 8. Pismo organizacji "Ognisko rodzin osadników Kresowych w Wielkiej Brytanii", 1992, sygn. 9; 9. Wycinki prasowe dotyczące emigracji polskiej oraz zawierające wspomnienia i relacje emigrantów, 1973, 1983-2012, sygn. 10-11; 10. Fotografie (z okres zamieszkania w osadzie Arsonowicze, z okresu pobytu na Syberii, przedstawiające członków rodziny Staniszewskich, z okresu pobytu w Polskim Osiedlu w Masindi, fotografie cmentarzy żołnierzy polskich poległych w kampanii włoskiej, fotografie ze ślubu Genowefy Staniszewskiej i Czesława Kwiecińskiego, fotografie koleżanek i kolegów, fotografie członków rodziny Kwiecińskich), 1938, 1940, 1945-1950, 1952-1953, 1955, 1968, 1984, 1987, 1989-1991, 1995, 1998, 2003, sygn. 12-22; 11. Album z fotografiami w Lourdes, [około 1955], sygn. 23

Teofil Staniszewski urodził się 21.08.1898 roku w Sieniawie(1), zmarł 7.11.1984 roku w Pernhos w północnej Walii. Brał udział w działaniach wojennych w czasie I wojny światowej, wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej. Służył w jednostkach wojskowych kawalerii w stopniu starszego wachmistrza. Został odznaczony Krzyżem Walecznych. Maria Leja urodziła się 30.08.1900 r. w Głogowcu koło Przeworska, zmarła 29.03.1987 roku w Perhnos. Teofil Staniszewski i Maria Leja zawarli związek małżeński w 1922 roku w Leżajsku. W 1921 roku Staniszewski otrzymał ziemię w osadzie wojskowej na Wołyniu w miejscowości Arsonowicze, gmina Wielick, powiat Kowel. Oprócz rodziny Staniszewskich w Arsonowiczach mieszkali osadnicy wojskowi: Aleksander Uważny, Antoni Kot, Jan Grzybowski wraz z rodzinami(2). Staniszewscy mieli sześcioro dzieci: Henryka (ur. 1923), Genowefę (ur. 1925), Zygmunta (ur. 1927), Leokadię (ur. 1929), Mieczysława (ur. 1932), Irenę (ur. 1937). 10.02.1940 roku rodzina Staniszewskich została wywieziona na Sybir. Zostali osiedleni w jednym z jednym z tzw. posiołków w obłasti swierdłowskiej, w rejonie irbitskim, na terenie 109 skorodumskiego odcinka zarządu kolei żelaznej. Po podpisaniu układu Sikorski-Majski 30.07.1941 roku w Londynie, 12.08.1941 roku Prezydium Rady Najwyższej ZSRR ogłosiło dekret o tzw. amnestii dla obywateli polskich pozbawionych wolności na terytorium ZSRR. 22.08. ukazał się rozkaz nr 1, w którym gen. Anders obwieszczał utworzenie Armii Polskiej w ZSRR oraz wzywał „wszystkich obywateli RP zdolnych do noszenia broni, by spełnili swój obowiązek względem Ojczyzny i wstąpili pod sztandary Orła Białego”(3). W styczniu 1942 r. Polskie Siły Zbrojne przeniosły się na południe Rosji Sowieckiej, z siedzibą Sztabu Armii w Jangi Jul(4). Zygmunt Staniszewski dołączył do wojska polskiego w tej miejscowości, natomiast Teofil Staniszewski wstąpił do Armii Polskiej w Dżałał-Abad w Kirgizji. Mieczysław i Irena trafili do polskiego sierocińca w tej miejscowości. Maria Staniszewska z córkami Genowefą i Leokadią zostały przetransportowane do portu Krasnowodzk (ob. Turkmenbaszy w zachodnim Turkmenistanie), a stamtąd statkiem do perskiego portu w Pahlevi(5). W Iranie podstawowym problemem była opieka nad chorymi, pośród których ogromne ilości zarażone były tyfusem i malarią. Władze brytyjskie pomagały w opiece nad chorymi udostępniając szpitale i lekarstwa oraz dostarczając żywność. W okolicach Teheranu powstały obozy dla wojska i ludności cywilnej. W Teheranie Maria Staniszewska odebrała swoje najmłodsze dzieci Mieczysława i Irenę ze sierocińca. Następnie z obozu Ahwaz pod Teheranem płynęli statkiem do Karaczi w Pakistanie, gdzie w latach 1942–1945 zostały zorganizowane dwa obozy dla Polaków. Po upływie miesiąca na pokładzie statku dopłynęli do Mombasy w Kenii, a następnie zostali skierowani do Nairobi. Stamtąd w kwietniu 1942 roku dotarli autobusem do Masindi w Ugandzie. Łącznie w okresie 1942-1952 na terenach Ugandy, Tanzanii, Kenii, Zambii, Zimbabwe i Republiki Południowej Afryki mieszkało blisko 20 tysięcy Polaków w 22 osiedlach, z których największymi były Tengeru w Tanzanii (ówczesna Tanganika) oraz Masindi i Koja w Ugandzie. W Polskim Osiedlu w Masindi zamieszkało ponad 3,5 tys. Polaków. Funkcjonował tam szpital z apteką, trzy szkoły podstawowe, przedszkola, gimnazjum ogólnokształcące i żeńskie gimnazjum zawodowe. Działały także warsztaty rzemieślnicze, piekarnia, dwie cegielnie, elektrownia i stacja pomp. Zorganizowano harcerstwo, świetlice i teatr. Mieszkańcy osiedla zbudowali funkcjonujący do dziś kościół, obok którego znajduje się polski cmentarz(6). Genowefa z siostrą Leokadią uczęszczała do polskiego gimnazjum w Masindi, a Mieczysław i Irena do szkoły podstawowej. Pod koniec maja 1948 roku Maria, Genowefa, Leokadia, Mieczysław i Irena Staniszewscy przylecieli do Londynu. Teofil Staniszewski oraz jego synowie Henryk i Zygmunt brali udział w działaniach bojowych 2 Korpusu Polskiego w kampanii włoskiej(7). Do Anglii przybyli w latach 1946-1947. Maria i Teofil Staniszewscy osiedlili się w Leicester. Od 1972 roku mieszkali w polskim osiedlu w Pernhos w północnej Walii. Zostali pochowani na cmentarzu polskim (Denio Cemetery) w Pwlleheli koło Perhnos (sekcja CI, gr. 54(8). Genowefa Staniszewska wyszła za mąż za Czesława Kwiecińskiego. Ślub odbył się w Hereford w dniu 26.12. 1948 roku. Kwiecińscy mieszkali do 2002 r. w Cleator Moor Cumbria koło Whitehaven. Następnie przenieśli się do Ingelton Lancashire. Czesław Kwieciński urodził się w 1923 roku w osadzie wojskowej Orliczyn na Wołyniu. 10.02.1940 roku rodzina Kwiecińskich wraz z pozostałymi osadnikami została zesłana na Sybir. Tam Kwieciński poznał Genowefę Staniszewską i jej rodzinę. Wraz z Henrykiem Staniszewskim oraz swoim ojcem Ignacym i bratem Zbigniewem Kwiecińskim walczył w szeregach 2 Korpusu Polskiego we Włoszech. Podczas ewakuacji Polaków w Teheranie matka Czesława Kwiecińskiego oraz dzieci (Irena, Maria, Jerzy, Jan) trafili do Indii i mieszkali w osiedlu Valivade w księstwie Kolhapur. Znalazło tam schronienie pięć tysięcy polskich uchodźców(9). W 1950 roku rodzina Kwiecińskich wyjechała do New Jersey w Stanach Zjednoczonych. Czesław Kwieciński zmarł 20.09.2004 roku. Kwiecińscy mieli cztery córki: Krystynę (zamężna Day), Annę, Teresę, Danutę. Genowefa Kwiecińska angażowała się w życie społeczne (m. in. w Kole Polskim Stowarzyszenia Kombatantów Polskich w Manchesterze) oraz w pomoc charytatywną Polakom(10). W 2008 r. została odznaczona przez Prezydenta RP Krzyżem Zesłańców Sybiru. Przypisy: (1) Większość informacji na temat danych biograficznych członków rodziny Staniszewskich i Kwiecińskich została opracowana na podstawie materiałów znajdujących się w zespole nr 2375 Materiały rodziny Staniszewskich i Kwiecińskich, sygn. 1-23. (2) Z Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej: wspomnienia z osad wojskowych 1921-1940, pod. red. Henryka Łappo, Londyn 1992, s. 145-146. (3) B. Brodecki, Z. Wawer, T. Kondracki, Polacy na frontach II wojny światowej, Warszawa 2005, s. 40-42. (4) Tamże. (5) P. Żaroń, Armia Andersa, Toruń 2000, s. 145-147. (6) https://www.gov.pl/web/kultura/remont-cmentarza-uchodzcow-polskich-w-masindi-nyabyeya-w-ugandzie-zakonczony [dostęp: 21.11.2024] (7) B. Brodecki, Z. Wawer, T. Kondracki, Polacy na frontach..., s. 50-62. (8) K. Grodziska, Polskie groby na cmentarzach północnej Walii, Kraków 2004, s. 278. (9) https://kresyhistorii.pl/valivade/ [dostęp: 21.11.2024] (10) Leopolis, Wiązanki kłosów przybranych kwieciem na dożynkach w Domu Komb. i w Kole Polskim w Manchester, "Dziennik Polski", 18.01.1987