A. I Okres pruski 1. Ostdeutscher Zweigverein der Deutschen Zuckerindustrie (Wschodnioniemiecka Filia Niemieckiego Przemysłu Cukrowniczego)- korespondencja, protokoły posiedzeń, sygn. 1-11 2. Księgi płac, sygn. 12-16 3. Sprawy budynków- kosztorysy budowy, sygn. 17-22 II Okres międzywojenny 4. Sprawy organizacyjne, okólniki, płace, sygn. 23-27 5. Sprawozdania a. Zachodnio-Polskiego Związku Przemysłu Cukrowniczego w Poznaniu, sygn. 28-50 b. Biura Propagandy Konsumpcji Cukru i "Cukroportu", sygn. 51-58 c. Naczelnej Organizacji Zjednoczonego Przemysłu i Rolnictwa Zachodniej Polski, sygn. 59-60 d. Z produkcji cukru i eksportu innych krajów, sygn. 61-67 III Okres 1945-1970 6. Sprawy ogólno-organizacyjne Cukrowni, sygn. 68-70 7. Kontrole zewnętrzne Cukrowni, sygn. 71-75 8. Plany i sprawozdania, statystyka, sygn. 76-82 9. Rada Zakładowa, sygn. 83-85 B. Dokumentacja techniczna 1. Cukrownia Brühl A.G., sygn. 86 2. Cukrownia Chełmża, sygn. 87-91 3. Cukrownia Czersk, sygn. 92-96 4. Cukrownia Dobre, sygn. 97 5. Cukrownia Kościan, sygn. 98 6. Cukrownia Krasinice, sygn. 99 7. Cukrownia Mełno, sygn. 100-102 8. Cukrownia Pelplin, sygn. 103 9. Cukrownia Środa, sygn. 104 10. Cukrownia Tuczno, sygn. 105-106 11. Cukrownia Unisław a. Plany sytuacyjne, sygn. 107-114 b. Dokumentacja architektoniczno-budowlana, sygn. 115-183 c. Dokumentacja konstrukcyjno-technologiczna, sygn. 184-372 12. Cukrownia Witaszyce, sygn. 373 13. Cukrownia Zupanja, sygn. 374

Cukrownia Unisław powstała w 1883 r. z inicjatwy Spółki Akcyjnej Ostdeutscher Zweigverein der Deutschen Zuckerindustrie. Pierwszym dyrektorem cukrowni był Henryk Einatse. Produkcja zakładu obejmowała: cukier biały, żółty, melasę, i wysłodki. Jak wynika z zachowanych akt, w roku 1912 Cukrownia była nadal pod zarządem Ostdeutscher Zweigverein der Deutschen Zuckerindustrie. W latach 1895 i 1929-1933 Cukrownia była przebudowywana. 17 I 1927 r. w Katowicach, z inicjatywy prezydenta Żychlińskiego na walnym zebraniu przedstawicieli rolnictwa i przemysłu rolnego powstał Zachodnio-Polski Związek Przemysłu Cukrowniczego. Zwiazek ten miał na celu prowadzenie wspólnej polityki gospodarczej. Terytorialnie organizacja obejmowała zwiąki gospodarcze na terenie ziem zachodnich (podział na grupę górnośląską i wielkopolsko-pomorską). Od tegoż roku związek ten stał się instancją zwierzchnią dla Cukrowni Unisław. W okresie dwudzestolecia międzywojennego zakład nosił nazwę Cukrownia Unisław Towarzystwo Akcyjne. Cukrownia Unisław w 1923 r. zatrudniała 270 pracowników. Jako jedyny zakład na terenie powiatu chełmińskiego część swojej produkcji przeznaczała na eksport (w 1927 r. 25 tys. q cukru, w roku 1930-1940 303 q). Cukrownia Unisław weszła do Związku na podstawie umowy kartelowej z dnia 27 V 1930 r. między Związkiem Zachodnio-Polskim Przemysłu Cukrowniczego w Poznaniu, a 22 cukrowniami: Chełmża, Choceń, Gniezno, Gostyń, cukrownia Kujawy, Kościan, Kruszwica, Mątwy, Mełno, Miejska Górka, Nakło, Opalenica, Pelplin, Środa, Świecie, Szamotuły, Tuczno, Unisław, Wierzchosławice, Witaszyce-Zduny, Września, Żnin. Umowa ta została podpisana na okres 6 lat, celem jej było połączenie cukrowni dla prowadzenia wspólnej polityki handlowej, finansowej, eksportowej. Taki stan prawny istniał do 1936 r. Z braku danych nie można stwierdzić, czy umowa ta była przedłużana do roku 1939. W 1937 r. zakład został zelektryfikowany. W okresie okupacji cukrownia pod nazwą Zuckerfabrik Unisław znajdowała się pod zarządem niemieckim. W czasie kampanii 1945/1946 cukrownia była nieczynna. Bilans otwarcia cukrowni z dnia 1 III 1945 r. stwierdza, że w okresie okupacji cukrownia straciła 1 platformę kolejową. Poza tym okupant nie dokonał zniszczeń, nie wywiózł też urządzeń i maszyn produkcyjnych. Podstawą prawną działalności Cukrowni Unisław w okresie powojennym była ustawa z 3.I 1946 r. ( Dziennik Ustaw R.P. poz. 17) oraz zarządzenie Ministra Przemysłu z 30. VIII 1946 r. ( Monitor Polski nr 98). W latach 1947-1948 władzę zwierzchnią dla Cukrowni Unisław stanowiły: Pomorskie Zjednoczenie Przemysłu Cukrowniczego w Toruniu powstałe w 1945 r., Centralny Zarząd Przemysłu Cukrowniczrgo w Warszawie oraz Ministerstwo Przemysłu Rolnego i Spożywczego w Warszawie. W okresie tym ( 1947) struktura organizacyjna cukrowni była następująca: 1- kierownictwo; 2- dział personalny; 3- dział buchalteryjny; 4- magazyny; 5- biuro plantacyjne; 6- dział socjalny; 7- laboratorium; 8- dział planowania wywozu. W 1952 r. powstał dział planowania, a w 1954- dział elektrotechniczny. Pierwszym dyrektorem Cukrowni po wyzwoleniu był inż.. Emil Franke, a następnie Władysław Duszyński. Nadzór społeczny nad Cukrownią Unisław sprawowała Gminna Komisja Kontroli Społecznej przy GRN w Unisławiu. W 1947 r. Cukrownia produkowała kryształ biały, cukier surowy, melasę oraz wysłodki. W roku tym zakład zatrudniał 365 robotników produkcyjnych na ogólną liczbę zatrudnionych 655 osób. Zmiany organizacyjne przyniósł 1967 r., kiedy to na podstawie zarządzenia nr 39 Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia 17 III 1967 r. Cukrownia Unisław weszła w skład przedsiębiorstwa Cukrownie Kujawskie Przedsiębiorstwo Państwowe w Toruniu. Zakład działał wówczas na podstawie zasad pełnego wewnętrznego rozrachunku gospodarczego. Struktura organizacyjna zakładu przedstawia się następująco: na czele Cukrowni stał dyrektor, który działał przy pomocy gł. inżyniera (T); gł. inspektora plantacji (S); kierownika administracyjno-handlowego ( EA). Cukrownia Unisław stanowiła największy zakład przemysłowy w byłym powiecie chełmińskim. Produkcja Cukrowni bazowała w oparciu o miejscowe plantacje buraka cukrowego. W latach następnych dawny oddział Cukrowni Unisław przekształcił się w zakład pzrerwórczy "Unamel" (produkcja sztucznego miodu).