W zespole znajdują się dokumenty dotyczące organizacji Muzeum, zbiory aktów normatywnych wewnętrznych i władz nadrzędnych, sprawozdania, budżety i bilanse, akta współpracy z zagranicą, protokoły komisji i narad wewnętrznych,protokoły kontroli (przeprowadzanych przez archiwum państwowe), akta spraw kadrowych, dokumentacja dotycząca pozyskiwania i nabywania zbiorów, ewidencji zbiorów, sprawozdania z badań archeologicznych,dokumentacja wystaw oraz album zawierający zdjęcia zamku w Raciborzu.

Początki raciborskiego muzealnictwa wiążą się z kolekcją zbiorów, które w XIX wieku rozpoczęło gromadzić raciborskie Królewskie Gimnazjum Ewangelickie. Wśród ofiarowanych tej instytucji eksponatów przeważały związane ze światem flory i fauny (minerały, mięczaki, ptaki). Kolejną gałęzią szkolnych zbiorów była numizmatyka. Najcenniejszym okazem stała się mumia egipska podarowana przez Anzelma barona von Rotschilda. W 1926 roku, nadburmistrz miasta Adolf Kaschny podjął decyzję o utworzenie Muzeum Regionalnego (Heimatmuseum Ratibor). Na siedzibę wybrano były kościół Świętego Ducha, należący niegdyś do zgromadzenia sióstr dominikanek. Pomieszczenia tego zabytku zostały przebudowane i dostosowane do wymogów muzealnych. Muzeum zostało otwarte 4 grudnia 1927 roku. Składało się z czterech działów : archeologii, przyrody, historii regionalnej i rzemiosła artystycznego. Podstawą zbiorów stały się zasoby Królewskiego Gimnazjum Ewangelickiego, poszerzone między innymi o darowizny osób prywatnych. W takiej formule placówka funkcjonowała do roku 1945. Na skutek działań wojennych część zbiorów została wywieziona lub uległa zniszczeniu. Po przejęciu Raciborza przez administrację polską, w połowie 1945 r. rozpoczęło działalność Muzeum Miejskie w Raciborzu. Kierowanie nim powierzono Ludwikowi Dubielowi, którego zadaniem było odszukanie i zebranie zbiorów muzealnych. Przedwojenne budynki muzealne były w dużej mierze zniszczone, a eksponaty uszkodzone, potłuczone lub zaginione. Prace remontowe w budynkach Muzeum zakończyły się w 1948 roku i rozpoczęło ono działalność 21 kwietnia tegoż roku. Placówka, podlegała władzom samorządowym miasta i mieściła się dwóch budynkach przy ul. Gimnazjalnej (były klasztor dominikanek) oraz przy ul. Panieńskiej. Pierwszym dyrektorem muzeum została Halina Urbanowicz. 15 grudnia 1949 roku na mocy Zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki nr 76 z dnia 9 grudnia 1949 roku Muzeum Miejskie zostało przejęte przez Ministerstwo Kultury i Sztuki (zostało upaństwowione), któremu od tej pory podlegało i otrzymało nazwę Muzeum w Raciborzu. W ramach Ministerstwa sprawami muzeów zajmowała się Naczelna Dyrekcja Muzeów i Ochrony Zabytków, będąca komórką organizacyjną w Ministerstwie Kultury i Sztuki, zastąpiona kolejno: Centralnym Zarządem Muzeów i Ochrony Zabytków, Zarządem Muzeów i Ochrony Zabytków i Departamentem Ochrony Dóbr Kultury, Muzeów i Plastyki. W latach 1950 - 1953 muzeum przejęło zbiory zniszczonego podczas wojny Muzeum w Głubczycach w ilości około 1000 sztuk. Okresem przełomowym w rozwoju placówki były lata 1958-1960, kiedy zatrudniono specjalistów w dziedzinie historii sztuki, etnografii i archeologii, którzy przyczynili się do prawidłowego działania trzech podstawowych działów muzealnych: Działu Archeologii, Działu Etnografii, Działu Sztuki. Jedynie Dział Historii nie posiadał do roku 1968 obsady personalnej. Szybkie tempo wzrostu zasobów muzealnych przyczyniło się do zaadaptowania na potrzeby ekspozycyjne i administracyjne budynku przy ul. Chopina 12. Urządzono w nim trzy wystawy oparte o zbiory własne. W roku 1964 wybudowano budynek przy ul. Rzeźniczej 15, lokując tam administrację, część magazynów i bibliotekę. Do końca 1961 r. opiekę merytoryczną nad raciborskim muzeum sprawowało Muzeum Śląskie we Wrocławiu (1949-1958) i Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu (1958-1961). Z mocy art. 9. ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeów (Dz.U. z 1962 r. Nr 10 poz. 46 z późn. zmianami) bezpośredni nadzór nad Muzeum Miejskim w Raciborzu należał do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (Wydział Kultury i Sztuki). W roku 1990 Muzeum w Raciborzu stało się jednostką organizacyjną Gminy Racibórz (Ustawa z dnia 19 lipca 1990 r. o zmianie ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach, Dz.U. z 1990 r. Nr 56 poz. 322 z późn. zm.). (wstęp opracował Wojciech Mitręga, Racibórz 2022 r.)

Zespół opracowano w 2022 r.