Dział Ogólno-Organizacyjny z lat 1888-1937 - uchwały ogólnego zgromadzenia mieszkańców osady Przytyk [1906-1922] i wsi Wygnanów [1888-1937], protokoły Komisji Rewizyjnej [1929-1936]

Administracja samorządowa szczebla gminnego powstała na podstawie dekretu królewskiego z 23 lutego 1809 r. „organizacja gmin miejskich i wiejskich” [D.P.K.W t. 1, s. 201-209] oraz postanowieniach namiestnika z 3 lutego 1816 r. „Organizacja władz administracyjnych” [D.P.K.P t. 2, s. 31-68] i z 30 maja 1818 roku „urządzenie gmin i wójtów„ [D.P.K.P t. 6, s. 34-41]. Władzę wykonawczą w gminie sprawował wójt. Rada gminy pochodziła z nominacji. Ukazy „o urządzeniu gmin wiejskich” z 3 marca 1859 r. [D.P.K.P t. 53, s. 5-17] i 19 lutego 1864 r. [D.P.K.P. t. 62, s. 37-93] wprowadziły nowy ustrój gminy wiejskiej rozszerzając jej obszar terytorialny. Każda gmina miała składać się z wiosek i kolonii zamieszkanych przez włościan oraz folwarków i dworów. Wioski i kolonie miały tworzyć oddzielne gromady, na czele których stał sołtys. Organem uchwalającym i kontrolującym na szczeblu gromady były zebrania gromadzkie, a na terenie gminy - zebrania gminne. Organem zarządzającym i wykonawczym był wójt i sołtysi. Po odzyskaniu niepodległości organizację gminy i samorządu gminnego regulował dekret z 27 listopada 1918 r. „o utworzeniu rad gmin na obszarze byłego Królestwa Kongresowego” [Dz. P.P.P. Nr 18, poz. 48]. Praktycznie utrzymano w mocy przepisy carskiego ukazu z 1864 r. Według tego dekretu na administrację gminną składały się: zgromadzenie gminne jako władza uchwałodawcza w sprawach samorządowych, rada gminna jako reprezentacja ludności, wójt gminy jako organ wykonawczy zarządzający urzędem gminy i sołtysi. Ustawa z 23 marca 1933 r. „O częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego” [Dz. U.R.P. Nr 35, poz. 294] ustanowiła jako organ zarządzający i wykonawczy - zarząd gminy na czele z wójtem. Kadencję Rady przedłużono z trzech do pięciu lat. Po zakończeniu działań wojennych w 1939 r. i utworzeniu przez niemieckiego okupanta Generalnej Guberni, zlikwidowano samorząd gminny. Rozporządzeniem „o zarządzie gmin polskich” z 28 listopada 1939 r. [Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora, Kraków 1939 s. 71-72] ustanowiono urząd burmistrza podporządkowany władzom okupacyjnym. Bezpośrednią władzę nadrzędną nad gminą sprawował starosta. W 1945 r. przywrócona została przedwojenna organizacja samorządu gminnego. Powołane do życia ustawą z 11 listopada 1944 r. „o organizacji i zakresie działania rad narodowych” [Dz. U. 1944, Nr 5 poz. 22] i dekretem PKWN z 23 listopada 1944 r. „o organizacji i zakresie działania samorządu” gminne rady narodowe stały się organami uchwalającymi, zaś zarządy gmin pełniły funkcje zarządzające i wykonawcze. Siedziba – Przytyk Organ samorządu i administracji państwowej szczebla gminnego. Zakres działania: do rad gminnych należało przygotowanie wniosków i budżetu na zebranie gminne, czuwanie nad wykonaniem uchwał zebrania, powoływanie komisji stałych i doraźnych, zawiadywanie nieruchomościami i funduszami należącymi do gminy lub przez nią zarządzanymi, dozór nad instytucjami i zakładami gminnymi, mianowanie i kontrola urzędników gminnych. Z kolei do kompetencji Urzędu Gminy [od 1933 roku Zarządu Gminy] należało: realizacja praw i przepisów jednostek nadrzędnych, pilnowanie poboru podatków, sprawiedliwy rozkład na mieszkańców ciężarów i powinności, dbanie o gospodarkę gminą, utrzymanie dróg i mostów oraz porządku w gminie. Zakres terytorialny - gmina Przytyk w powiecie radomskim.