Referat Ogólno-Organizacyjny (sygn. 1-143): Tymczasowy statut organizacyjny starostw województwa łódzkiego z 1945 r.; materiały statystyczne dotyczące ruchu naturalnego ludności, rejestry i kwestionariusze dotyczące rejestracji szkód wojennych, Referat Społeczno-Polityczny (sygn. 144-1932): Opinie personalne o pracownikach zarządów gminnych z terenu powiatu piotrkowskiego, opinie o działaczach politycznych i osobach ubiegających się o pracę w organach administracji państwowej, wykazy Niemców zamieszkałych na terenie powiatu, akta spraw pozbawienia obywatelstwa polskiego osób, które podpisały niemiecką listę narodowościową, Referat Administracyjny (sygn. 1933-1994): Statystyka ruchu naturalnego ludności, deklaracje wierności wobec państwa polskiego, potwierdzanie obywatelstwa polskiego, wybory sołtysów, Referat Administracyjno-Karny (sygn. 1995): Rejestracja rowerów, nielegalny ubój bydła, Referat Wojskowy (sygn. 1996): Świadczenia na rzecz obronności kraju, Referat Zdrowia (sygn. 1997-2012): Akta personelu medycznego praktykującego na terenie powiatu, organizacja i finansowanie placówek służby zdrowia, statystyka sanitarna, Referat Weterynaryjny (sygn. 2013-2027): Personel weterynaryjny, statystyka o chorobach zwierzęcych, nadzór weterynaryjny nad handlem zwierzętami, Referat Pomocy Społecznej (sygn. 2028-2030): Wykazy dzieci niemieckich przebywających na terenie powiatu, Referat Aprowizacji (sygn. 2031-2033): Ewidencja piekarń działających na terenie powiatu, Referat Przemysłu (sygn. 2034-2177): Kwestionariusze rejestracyjne inżynierów i techników, wykazy warsztatów rzemieślniczych i karty rzemieślnicze, materiały z nacjonalizacji zakładów przemysłowych, wnioski o wydanie koncesji przemysłowych z załącznikami, Referat Handlu (sygn. 2178-2183): Wnioski o wydanie koncesji handlowych, ceny detaliczne artykułów spożywczych, Referat Kultury i Sztuki (sygn. 2184-2196): Kwestionariusze opisu obiektów zabytkowych, nadzór nad instytucjami kultury, Referat Budownictwa (sygn. 2197-2258): Statystyka budowlana, opinie budowlane, rejestry personelu fachowego, ewidencja budynków użyteczności publicznej, konserwacja cmentarzy wojennych, inwentaryzacja zniszczeń wojennych w budownictwie, Referat Pomiarów (sygn. 2259): Korespondencja w sprawie pomiarów zlecanych przez Urząd Wojewódzki, Referat Rolnictwa i Reform Rolnych (sygn. 2260-2262): Ewidencja świadczeń rzeczowych ludności, Referat Inspekcji Samorządowej (sygn. 2263-2265): Lustracja gminy Bogusławice, plany gospodarcze gmin wiejskich, Powiatowy Inspektorat Oświaty Rolniczej (sygn. 2266): Nadzór nad oświatą rolniczą.

Starostwa, jako organ administracji państwowej I instancji, powołano na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 21 sierpnia 1944 r „O trybie powoływania władz administracji ogólnej I i II instancji” . Kierownikiem starostwa ustanowiono starostę mianowanego przez Ministra Administracji Publicznej na wniosek wojewody i opinii powiatowej rady narodowej (PRN). Starosta mógł być odwołany przez Ministra Administracji Publicznej. Natomiast powiatowa rada narodowa mogła, z inicjatywy własnej lub, którejś z gminnych rad narodowych, żądać odwołania starosty (warunkiem było podjęcie stosownej uchwały). Starosta powiatowy, przynajmniej formalnie, kontrolowany był przez PRN, której przedkładał okresowe sprawozdania z działalności. W sprawach stanowiących część kompetencji samorządu terytorialnego, starosta podlegał decyzjom rady powiatowej będąc też automatycznie jej członkiem. Kompetencje starostów powiatowych w województwie łódzkim zostały określone w zarządzeniu Pełnomocnika Rządu RP w Łodzi z 9 lutego 1945 r . Zgodnie z tym starosta był reprezentantem rządu na terenie powiatu oraz szefem administracji ogólnej I instancji. Do jego obowiązków należało koordynowanie działalności wszystkich urzędów na podległym obszarze zgodnie z wytycznymi władz centralnych. Organizację władz powiatowych rozpoczęto wkrótce po wyzwoleniu spod okupacji hitlerowskiej (18 styczeń 1945 r.). W dniu 25 stycznia 1945 r., w siedzibie Magistratu, odbyło się pierwsze, jawne posiedzenie PRN w Piotrkowie, na którym wybrano tymczasowego starostę powiatowego (Adam Bystry-Bykowski) oraz wicestarostę (Wacław Nalepa) . Starosta w zarządzeniu organizacyjnym nr 1 z dnia 10 lutego 1945 r. zatwierdził strukturę organizacyjną urzędu powiatowego . Już kilka dni później struktura organizacyjna została zmieniona i dostosowana do schematu określonego w tymczasowym statucie organizacyjnym dla starostw powiatowych wprowadzonym wspomnianym wyżej zarządzeniem Pełnomocnika Rządu z 9 lutego 1945 r. Starostwo piotrkowskie dzieliło się na następujące referaty: Ogólny (Og) kierowany osobiście przez starostę, Organizacyjny (Org) kier. Aleksander Poszumski, Budżetowo-Gospodarczy (BG) kier. Helena Szymańska, Administracyjno-Prawny (AP) kier. Wacław Nalepa , Karno-Administracyjny (Kar.) kier. Stanisław Kwapiński, Wojskowy (Wojsk.) kier. Władysław Kocimowski, Aprowizacyjny (Apr.) kier. Piotr Szymanek, Informacji i Propagandy (Inf.) kier. Władysław Dorabialski, Kultury i Sztuki (K.S.) kier. Kazimierz Czyżowski, Pracy i Opieki Społecznej (P.O.S.) kier. Mirosław Gubała, Sanitarny (Zd.) kier. Bronisław Broszkowski, Inwalidów Wojennych (Inw.) kier. Jan Duraziński, Przemysłowy (PH.) kier. Wacław Muszalski, Budowlany (Bud.) kier. inż. Franciszek Hilchen, Weterynaryjny (Wet.) kier. lek wet. Witoszka, Rolnictwa (RR.) kier. Romuald Janicki i Ochrony Lasów (OL.) kier. Marian Nowakowski. Kierownikiem Kancelarii Ogólnej został mianowany Stanisław Socha . Charakterystyczną cechą w kilkuletnim okresie istnienia starostwa piotrkowskiego były liczne reorganizacje struktury wewnętrznej tego urzędu. W dniu 14 czerwca 1946 r. wojewoda łódzki wprowadził nowy tymczasowy statut organizacyjny oraz instrukcję kancelaryjną dla starostw województwa łódzkiego . Zgodnie z nową regulacją starostwo piotrkowskie dzieliło się na 14 referatów: Ogólno-Organizacyjny, Budżetowo-Gospodarczy, Społeczno-Polityczny, Administracyjny, Administracyjno-Karny, Wojskowy, Zdrowia, Weterynaryjny, Opieki Społecznej, Aprowizacji i Handlu, Przemysłowy, Kultury i Sztuki, Budowlany i Odbudowy, Pomiarów. W styczniu 1947 r. wojewoda łódzki dokonał pierwszej zmiany w tymczasowym statucie organizacyjnym, zarządzając utworzenie w starostwach referatów motoryzacyjnych . W lutym 1947 r. włączono w strukturę starostw biura wydziałów powiatowych, jako tzw. „Dział Samorządowy” . Dział Samorządowy Starostwa piotrkowskiego składał się z następujących referatów: Administracji Samorządowej (A.S.), Finansowo-Rachunkowego (F.S.), Inspekcji Samorządowej (I.S.), Powiatowego Zarządu Drogowego (Drog.S.), Powiatowego Biura Odbudowy (Bud.S.), Zdrowia (Zdr.S.), Weterynarii (Wet.S.), Pożarnictwa (Poż.S.) . Na czele Działu Samorządowego stał sekretarz Wydziału Powiatowego i jednocześnie kierownik Referatu Administracji Samorządowej. Zarządzeniem z 1 lipca 1947 r. wojewoda powołał odrębne referaty aprowizacyjne zajmujące się kontrolą obrotu artykułami spożywczymi i przemysłowymi . Kolejna modyfikacja struktury organizacyjnej starostw w 1947 r. dotyczyła likwidacji powiatowych urzędów ziemskich i przekazania ich kompetencji nowoutworzonym referatom rolnictwa i reform rolnych . W lipcu 1947 r. wojewoda zarządził przejęcie przez starostwa nadzoru nad oświatą rolniczą. Odpowiedzialność za te działania spoczywała na Powiatowym Inspektorze Oświaty Rolniczej (I.O.R.) . Formalnie odrębny referat pn. „Powiatowy Inspektor Oświaty Rolniczej” zorganizowano dopiero rok później, w lipcu 1948 r . Stosunkowo najwięcej zmian w organizacji starostw powiatowych województwa łódzkiego nastąpiło w 1949 r. Z dniem 1 stycznia, w ramach oszczędności i redukcji etatów, zlikwidowano powiatowe referaty kultury i sztuki przekazując ich kompetencje Wydziałowi Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi . Wkrótce okazało się, że realizacja tego zarządzenia była nierealna, a struktury wojewódzkie nie były w stanie wykonywać nowych obowiązków. W drugiej połowie stycznia 1949 r. Naczelnik Wydziału Kultury i Sztuki wystąpił do wojewody o jego zmianę. W dniu 21 stycznia wojewoda łódzki wydał nowe zarządzenie, na mocy którego teren województwa podzielony został na 5 rejonów kultury obejmujące od 2 do 4 powiatów, dla których utworzono jeden referat kultury i sztuki z lokalizacją w wybranym starostwie . Powiat piotrkowski znalazł się w rejonie IV (powiaty konecki, opoczyński i radomszczański) – referat kultury i sztuki umieszczono w strukturze Starostwa Powiatowego w Radomsku. W marcu 1949 r. utworzono w starostwach odrębne referaty handlowe . Dopełnieniem tych przekształceń była organizacja z dniem 1 lipca 1949 r. samodzielnego Referatu Przemysłu . W lipcu dokonano także zmiany nazwy Referatu Budowlanego i Odbudowy na Referat Budownictwa (XIII Bud.) . W listopadzie 1949 r., w ramach starostw powiatowych, zarządzeniem wojewody utworzono inspektoraty kontroli . W sierpniu 1947 r. Minister Administracji Publicznej wydał okólnik, w którym zobligował wojewodów do przekazania prezydentom miast wydzielonych (a do takich zaliczał się Piotrków) funkcji starostów grodzkich, bez względu na liczbę ludności . Wojewoda łódzki ogłosił zarządzenie (wchodziło w życie z dniem 1 września 1947 r.), na podstawie którego przekazano wszystkie funkcje powiatowej administracji rządowej w granicach miasta Prezydentowi Miasta Piotrkowa . W latach 1945-1946 niezbyt jasne przepisy powodowały zamieszanie i spory kompetencyjne pomiędzy starostami powiatowymi i prezydentami miast wydzielonych . Starostwo Powiatowe w Piotrkowie zostało zlikwidowane na mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. „o terenowych organach jednolitej władzy państwowej” wprowadzającej w miejsce starostw powiatowych prezydia powiatowych rad narodowych (rozdział 5, przepisy przejściowe i końcowe, art. 35) .