Układ strukturalno-rzeczowo-chronologiczny 1. Miejska Rada Narodowa (sygn. 1-16): protokoły posiedzeń rady z lat 1945-1950, komisji, zebrania i urzędowanie ciał samorządowych, sprawy rozpatrywane na posiedzeniach Rady, zarządzenia, okólniki, sprawozdania z działalności rady; 2. Zarząd Miejski (sygn. 17-214) 2.1. Referat Organizacyjny (sygn. 17-67): protokoły posiedzeń zarządu, przepisy, zarządzenia, organizacja władz miejskich, statuty organizacyjne, sprawy osobowe w tym akta osobowe pracowników, protokoły Komisji Kontroli Społecznej, protokoły kontroli i zarządzenia pokontrolne, sprawy nadania osadzie Koluszki ustroju miejskiego, obsługa kancelarii biura, sprawozdania statystyczne; 2.2. Referat Finansowo-Budżetowy (sygn. 68-115): budżety, sprawozdania rachunkowe, obrót pieniężny, sprawy subwencji, koszty leczenia i opieki, księgi inwentarzowe, rejestry strat wojennych, sprawy nieruchomości poniemieckich i opuszczonych, świadczenia rzeczowe, sprawy podatkowe, rejestry wymiarowe podatku gruntowego; 2.3. Referat Administracyjny (sygn. 116-159): ewidencja i kontrola ruchu ludności, sprawy oświaty, kultury, zdrowia, opieki społecznej, przemysłu, handlu, rolnictwa, przydział mieszkań i lokali, gospodarka lokalami i mieszkaniami, zaświadczenia i opinie o zachowaniu osób w czasie II wojny światowej oraz o stanie majątkowym; 2.4. Referat Wojskowy (sygn. 160-165): sprawy wojskowe, przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego, zasiłki wojskowe; 2.5. Referat Spraw Technicznych i Majątkowych (sygn. 166-209): sprawy utrzymania i budowy dróg i placów publicznych, sprawy budowlane, pozwolenia na budowę i projekty budynków, sprawy majątku miejskiego; 2.6. Urząd Stanu Cywilnego (sygn. 210-214): statystyka urodzeń, małżeństw i zgonów, informacje o księgach metrykalnych, protokół przekazania USC.

W 1940 r. niemieckie władze okupacyjne utworzyły Tymczasowy Zarząd Gminny w Koluszkach z zamiarem utworzenia w przyszłości miasta Koluszek . Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej przywrócono podział administracyjny kraju sprzed 1939 r. Koluszki zostały wyzwolone spod okupacji niemieckiej 18 stycznia 1945 r. Jeszcze tego dnia odbyło się posiedzenie Komitetu Obywatelskiego, w skład którego weszli przedstawiciele stronnictw politycznych, które tworzyły Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej . Utworzono sekcje Rady Narodowej: Aprowizacyjną, Administracyjną, Bezpieczeństwa, Opieki Społecznej i Oświatową. Pierwszym burmistrzem został Włodzimierz Mikołajewski, jego zastępcą Adam Stęplewski, a sekretarzem Andrzej Wochna . Zarządzeniem Pełnomocnika Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej w Łodzi z 5 lutego 1945 roku Koluszki uzyskały samodzielną administrację i gospodarkę miejską . Od tej daty rada narodowa nosiła nazwę Miejskiej Rady Narodowej w Koluszkach. Nowe władze podjęły usilne starania o nadanie Koluszkom statusu miasta. Zakończyły się one powodzeniem dopiero po 4 latach. Na mocy rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z 1 kwietnia 1949 roku z gminy wiejskiej Gałkówek wyłączono gromadę Koluszki Kolonia, zaliczono ją w poczet miast i zmieniono nazwę na Koluszki. Do miasta włączono gromady: Felicjanów Nowy, Katarzynów Nowy, Kowalszczyznę z gminy Długie oraz gromady: Koluszki Stare i Żakowice Stare (część) z gminy Gałkówek . Należy jednak zaznaczyć, że Koluszki funkcjonowały jako miasto już od 1945 r. Działały w nim uznające się i uznawane za miejskie, ukonstytuowane, legalne władze ze wszystkimi jej atrybutami. Koluszki położone były na terenie powiatu brzezińskiego i województwa łódzkiego . Miejskie rady narodowe zostały powołane i działały na mocy ustawy Krajowej Rady Narodowej z dnia 11 września 1944 roku „O organizacji i zakresie działania rad narodowych” wraz z późniejszymi zmianami oraz dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 23 listopada 1944 roku „O organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego” . Miejskie rady narodowe, jako ciała przedstawicielskie i uchwałodawcze samorządu terytorialnego zostały powołane do wykonywania zadań z zakresu planowania działalności publicznej, w tym w szczególności ustalania budżetu i planu świadczeń w naturze oraz w celu kontroli społecznej działalności organów wykonawczych. Do kompetencji rad należało zawieranie umów w sprawach zaciągania pożyczek oraz zarządzanie majątkiem miejskim. Miejskie rady narodowe powoływały również samorządowe organy wykonawcze, którymi były zarządy miejskie. Skład miejskich rad narodowych w zależności od liczby mieszkańców wahał się od 12 do 72 członków. W grudniu 1948 roku Miejska Rada Narodowa w Koluszkach liczyła 20 członków, w tym 5 członków prezydium . Organem wewnętrznym miejskiej rady narodowej było prezydium, które składało się z przewodniczącego, jego zastępcy oraz 3 ławników. Reprezentowało radę narodową, organizowało sesje oraz pełniło funkcje kontrolne. Miejskie rady narodowe powoływały komisje, które pełniły funkcje kontrolne organów wykonawczych, instytucji oraz przedsiębiorstw z prawem do wzywania świadków i rzeczoznawców. Pełniły również funkcje pomocnicze, opiniodawcze i wnioskodawcze. Komisje składały się z 3 do 5 członków, lecz w szczególnych przypadkach z większej ilości osób. Powoływane były na stałe, na określony czas lub do poszczególnych spraw (komisje doraźne). Organem wykonawczym miejskich rad narodowych były zarządy miejskie, które składały się z burmistrza, wiceburmistrza oraz członków, których liczbę ustalała rada. Decyzja ta musiała być zatwierdzona przez wojewodę po uzyskaniu opinii Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Przez głosowanie rada decydowała, kto wejdzie w skład zarządu. Zarząd miejski oprócz pełnienia funkcji wykonawczych zajmował się także przygotowaniem materiałów na posiedzenia rady i ustaleniem projektu budżetu. Ponadto podejmował decyzje o oddawaniu w dzierżawę nieruchomości oraz rozpatrywał oferty o przetargach. Zarządowi Miejskiemu podlegały także przedsiębiorstwa miejskie. W 1946 roku w skład Zarządu Miejskiego w Koluszkach wchodzili: burmistrz Bronisław Banaszkowski, wiceburmistrz – Stanisław Schmidt oraz 4 członków: Jan Dawidowski, Antoni Drewicz, Zenon Karasiński, Józef Żalski . W 1948 roku biuro Zarządu Miejskiego podzielone było na referaty: Organizacyjny, Finansowo-Budżetowy, Spraw Technicznych i Majątkowych. Ponadto odrębne komórki organizacyjne stanowiły: Kasa Miejska i Urząd Stanu Cywilnego . Na mocy statutu z 18.02.1950 r. biuro Zarządu Miejskiego w Koluszkach składało się z następujących referatów: Organizacyjnego, Finansowo-Budżetowego, Administracyjnego, Wojskowego, Spraw Technicznych i Majątkowych. Ponadto odrębne komórki organizacyjne stanowiły Kasa Miejska i Urząd Stanu Cywilnego . Referat Organizacyjny obejmował: a) sprawy związane ze zwoływaniem i odbywaniem posiedzeń MRN, jej Prezydium i Zarządu Miejskiego b) czynności związane z planowaniem działalności gminy i ustalaniem planu prac Zarządu Miejskiego oraz związane z koordynacją całokształtu agend Biura i wykonywaniem kontroli służbowej c) sprawy ustrojowe gminy i organizację biura oraz pieczy nad należytą organizacją i funkcjonowaniem zakładów i przedsiębiorstw miejskich d) wszelkie sprawy osobowe, nie wyłączając uposażeń, wynagrodzeń i układów zbiorowych oraz spraw szkoleniowych e) kierowanie obiegiem spraw napływających do biura, jak w ogóle wszelkie czynności związane z obsługą kancelarii biura f) czynności związane z potrzebami lokalowymi biura, zakładów i przedsiębiorstw przemysłowych oraz z zaspokajaniem ich potrzeb gospodarczych g) sprawy wynikające z organizacji akcji współzawodnictwa pracy w poszczególnych dziedzinach administracji i gospodarki miejskiej h) sprawy statystyczne. Referat Finansowo-Budżetowy obejmował: a) sprawy związane z opracowaniem i wykonywaniem budżetu miasta zarówno administracyjnego, jak i zakładów i przedsiębiorstw miejskich b) sprawy wymiaru i poboru danin miejskich c) sprawy przymusowego ściągania danin i wszelkich należności pieniężnych miasta oraz świadczeń, egzekwowanych na rzecz Skarbu Państwa i innych instytucji publiczno-prawnych d) sprawy dotyczące zaciągania i spłaty zobowiązań finansowych miasta e) prowadzenie rachunkowości miejskiej z wyjątkiem zakładów i przedsiębiorstw wydzielonych z budżetu f) prowadzenie księgi inwentarzowej g) stały udział w kontroli Kasy Miejskiej Referat Administracyjny obejmował: a) sprawy wynikające z wykonywania przez Zarząd Miejski administracji ogólnej oraz czynności zastępczych i pomocniczych dla władz jak prowadzenie ewidencji i kontroli ruchu ludności, sprawy przemysłowe, sanitarne, gospodarki lokalowej, aprowizacji b) sprawy wynikające z działalności społeczno-administracyjnej miasta jak oświaty, kultury, czytelnictwa, zdrowia publicznego, opieki społecznej i inne c) załatwianie wszelkich spraw, związanych z wydawaniem stronom zaświadczeń, o ile nie należały do czynności innych referatów i USC Referat Wojskowy obejmował: a) sprawy wojskowe, wynikające z obowiązków miasta w zakresie ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym b) ewidencję koni i środków przewozowych c) świadczenia osobiste i rzeczowe na rzecz obrony Państwa d) dostarczanie środków przewozowych na rzecz wojska w czasie pokoju e) zakwaterowanie wojska f) obronę przeciwlotniczą bierną i przeciwgazową g) zasiłki dzienne dla rodzin rezerwistów h) powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego i wychowania fizycznego oraz przysposobienia wojskowego młodzieży Referat Spraw Technicznych i Majątkowych obejmował: a) sprawy związane z budową i utrzymaniem dróg publicznych, placów i mostów b) sprawy zabudowy i pomiarów c) sprawy związane z budownictwem miejskim i nadzorem policyjno-budowlanym d) sprawy związane z projektowaniem i techniczną stroną funkcjonowania urządzeń sanitarnych miasta, kanalizacji, wodociągów, budowy i kontroli studzien w mieście e) opracowywanie materiału do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego f) sprawy gospodarstw zakładów i przedsiębiorstw miejskich, nie wyłączając rzeźni i targowicy g) sprawy administracji i konserwacji majątku miejskiego (domów, gruntów, lasów itp.) oraz majątku pozostającego w administracji miasta, nie wyłączając dzierżawy miejsc publicznych pod budkami, jatkami, straganami itp. h) sprawy zaopatrzenia publicznego szkół powszechnych i ewentualnie szkół zawodowych . Ustawa z dnia 20 marca 1950 roku „O terenowych organach jednolitej władzy państwowej” zniosła związki samorządu terytorialnego, stanowisko burmistrza oraz zarządy miejskie . W ich miejsce utworzono rady narodowe, jako terenowe organy jednolitej władzy państwowej z prezydium jako organem wykonawczym i zarządzającym.