W prezentowanym zespole można wyróżnić cztery zasadnicze grupy. Pierwsza, druga i trzecia zawiera odpowiednio dokumenty dotyczące i wytworzone przez członków familii Olszewskich, Gaszyńskich i Byczkowskich oraz Chądzyńskich. Czwarta, zawarta w jednostce przedostatniej (39), materiały, w których znajdują się dane na temat czterech mężczyzn i jednej kobiety, noszących inne nazwiska niż osoby należące do czterech, wymienionych wyżej rodzin. Największą grupę archiwaliów stanowią dokumenty związane z familią Olszewskich, zamykające się w przedziale lat 1821-1946. Zawarte one zostały w pierwszych, 27 jednostkach. W teczkach 1-10 znajdują się akta, z lat 1821-1845, na podstawie których autor niniejszego wstępu mógł w nim przybliżyć postacie Antoniego Olszewskiego, dzieci tegoż ostatniego: Emiliana, Włodzimierza, Amelii Heleny, a także kilka słów skreślić odnośnie Franciszka Olszewskiego. W skład jednostek wchodzą między innymi pisma informujące ich adresatów o przyznaniu im odznaczeń państwowych, potwierdzenia szlachectwa, świadectwa szkolne, świadectwo zdania egzaminu z języka rosyjskiego, deklaracje, poręczenie, zaświadczenia o złożeniu przysięgi homagialnej, nominacje urzędowe na wyższe stanowiska w administracji lokalnej, dokumenty dotyczące poborów, upoważnienia, prośby, poświadczenia-poręczenia, metryka urodzenia, podanie z prośbą o wypłacanie zapomogi finansowej oraz fotografia przedstawiająca popiersia pracowników (w tym najprawdopodobniej Emiliana Olszewskiego) trzech wydziałów Rządu Gubernialnego Radomskiego. W jednostkach 11-21, czyli w aż jedenastu teczkach zgromadzono materiały dotyczące i wytworzone przez Wacława Olszewskiego, pochodzące z lat 1899-1941. Z żadną inną osobą, o której była mowa w pierwszej części niniejszego wstępu, nie jest związane tak wiele archiwaliów, w dodatku odznaczających się tak wyjątkową różnorodnością. Należy doń bardzo ciekawy, dość obszerny zbiór receptur farmaceutycznych, kulinarnych, kosmetycznych i innych - „Manuale”, układany przez Olszewskiego od końca XIX w., dokumenty z okresu 1918-1921, rzucające światło na dzieje nacjonalizacji apteki Wacława we wsi Sima koło Juriewa Polskiego, album z fotografiami z dwuletnich studiów, jakie odbył on na Uniwersytecie Warszawskim oraz zdjęciami obrazującymi jego życie zawodowe w okresie 1926-1928 i w 1936 r., „Dyplom na stopień prowizora farmacji”, a także bardzo interesujący dla współczesnego czytelnika „Kalendarz farmaceutyczny na rok 1928”, niezbyt obszerne, spisane prawdopodobnie w okresie pomiędzy 1931 a 1939 r., na 24 stronach (12 kartach) dywagacje Olszewskiego zatytułowane „Jak zaradzić bezrobociu w zaw[odzie] farmaceutycznym”. Poza tym wśród akt dotyczących osoby syna Franciszka znajdują się: dokumentacja z lat 1930-1935 i 1936-1941, mająca odpowiednio związek z pracą Wacława w Kasie Chorych miasta Warszawy, a następnie w stołecznej Ubezpieczalni Społecznej oraz w aptece w Skarżysku-Kamiennej, która do 28 września 1939 r. należała do mieszczącego się w tym mieście Ośrodka Zdrowia Fabryki Amunicji Państwowych Wytwórni Uzbrojenia w Warszawie, nadto archiwalia potwierdzające zamiar uruchomienia przez farmaceutę apteki w Starosielcach w powiecie białostockim, zezwolenie Urzędu Wojewódzkiego Kieleckiego na zarządzanie przez farmaceutę apteką w Wierzbniku nad rzeką Kamienną z 1931 r., „Shemat K[alendarza] F[armaceutycznego] na 1930 rok” jego autorstwa, karta ubezpieczeniowa, legitymacje i przedwojenny, warszawski, okresowy bilet komunikacyjny Olszewskiego oraz skierowany doń list kolegi po fachu, magistra Stanisława Bocheńskiego. Jednostki 22-25 zawierają głównie rozmaite dowody tożsamości, które były własnością żony, córek bliźniaczek i syna Olszewskiego, czyli: Katarzyny z domu Gusiew, Haliny i Weroniki oraz Władysława. W teczce 26 zgromadzono świadectwa Bohdana Olszewskiego z okresu 1919-1920 zaś w 27 umieszczono siedem sztuk obligacji Bogdana Olszewskiego z lat 1920-1934. W czterech wspomnianych wyżej jednostkach (22-25), gromadzących archiwalia z przedziału od około 1894 do 1946 r., umieszczono przede wszystkim legitymacje, karty pracy, przepustkę, książeczkę oszczędnościową PKO, poświadczenia warszawskiego Urzędu Pracy, karty rozpoznawcze, trzy pracownicze, tygodniowe bilety z obszaru III Rzeszy z czasów II wojny światowej, legitymację gimnazjalną, indeks uniwersytecki, zdjęcia grupowe z Haliną i Weroniką Olszewskimi oraz fotografie tego samego typu ale z męskim potomkiem Wacława – Władysławem. W skład drugiej grupy materiałów zbioru wchodzą teczki o sygnaturach od 28 do 37, obejmujące okres od 1815 do około 1909 r. Znajdują się w nich dokumenty dotyczące i (lub) wytworzone przez członków dwóch, spowinowaconych familii: Gaszyńskich - Norberta, Wacława Teofila, Annę, Leonarda, Wacława i Felicjannę Bogumiłę Franciszkę, a także Wacława, syna Jana i Marjanny, urodzonego w Kunorzycach, nie legitymującego się herbem Jastrzębiec oraz Byczkowskich – Joannę, Mariannę i Bartłomieja. Bez wątpienia najciekawszymi jednostkami z określonego powyżej przedziału są te oznaczone numerami 29 i 31. Pierwsza z nich zawiera bowiem, poza „Wypisem z rodowodu. pułku Artylleryi pieszej wojska b[yłego] Księstwa Warszawskiego” związanym z osobą Wacława, syna Jana, cztery, rękopiśmienne, oryginalne opinie na temat służby wojskowej Wacława Teofila Gaszyńskiego – dwie autorstwa samego generała Józefa Zajączka (1752-1826) dotyczące okresu lat 1806-1812 oraz dwie zredagowane przez generała Maurycego Hauke (1773-1830) odnoszące się do wojny 1809 roku. W drugiej natomiast (sygn. 31) znajduje się uroczyste pismo, informujące napoleońskiego weterana o przyznaniu mu Medalu Świętej Heleny oraz dwa, analogowe, bardzo dobrej jakości zdjęcia: awersu i rewersu francuskiego odznaczenia ustanowionego w 1857 roku. Warto także dodać, iż w jednostce 38 znajduje się uroczysty dyplom podpisany przez ordynariusza płockiego Wincentego Teofila Chościaka-Popiela (1825-1912), zaś w 39 dyplom wystawiony w imieniu jego poprzednika na tym urzędzie, biskupa Franciszka a Paula Jana Nepomucena Pawłowskiego (1774-1852). Pozostałe teczki z przedziału 28-37 zawierają między innymi: prośbę Norberta „do Wszelkiey Prześwietney Zwierzchności Kraiowey” o zatrudnienie Wacława Teofila jako urzędnika skarbowego, urzędowe świadectwa i nominacje tegoż, skierowane do uczestnika kampanii rosyjskiej 1812 r. pisma urzędowe, archiwalia związane dobrami: Olszówka w powiecie jędrzejowskim, których właścicielem do swej śmierci był Bartłomiej Byczkowski oraz Beszowa w powiecie stopnickim, należących do Wacława i Joanny Gaszyńskich; materiały: dokumentujące zabiegi matki Leonarda o uzyskanie emerytury po zmarłym mężu oraz tyczące się pracy Anny Gaszyńskiej jako korepetytorki szkolnej. W jednostkach tych można także znaleźć: szkolny „List Pochwalny” dla Wacława W. Gaszyńskiego, pisemną prośbę tegoż do wicegubernatora piotrkowskiego oraz pismo informujące go o przyznaniu mu odznaczenia państwowego. W jednostce 37 umieszczono metryki członków rodziny Gaszyńskich i Byczkowskich, potwierdzenie szlachectwa Wacława Teofila, drzewo genealogiczne rodu legitymującego się herbem Jastrzębiec obejmujące lata 1520-1879 oraz rosyjską, pochodzącą z około 1909 r. pocztówkę z wizerunkiem syna cara Mikołaja II – Aleksego (1904-1918). Teczka o sygnaturze 38 zawiera trzecią grupę archiwaliów zespołu z lat 1852-1908 – dokumenty dotyczące członków familii Chądzyńskich: metrykę urodzenia i chrztu Antoniego Karola, świadectwo szkolne i dyplom Karola Franciszka, zaświadczający, iż przyjął on święcenia kapłańskie, akta związane z czynnościami prawnymi po śmierci Julianny z domu Sywert (Siewert) Chądzyńskiej, świadectwo mające zwolnić Stefana Karola od służby wojskowej oraz pismo-prośba Marii Chądzyńskiej do cara Mikołaja II w sprawie dożywotniego dodatku do emerytury. W jednostce 39, której pierwszy akt powstał w 1836 a ostatni w latach 90-tych XIX w., zgromadzono metrykę chrztu Józefa Dąbrowskiego, pismo Julii z Kozłowskich Dąbrowskiej do Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu z prośbą o przyznanie jej należnej pensji, dyplom powołujący księdza Stanisława Miłoszewskiego na urząd proboszcza, dyplom informujący Karola Roskiego o przyjęciu go do Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim oraz „Oświadczenie” kolegów Józefa Zełkowskiego, pracujących podobnie jak on w Rządzie Gubernialnym Kieleckim, w sprawie wydania mu 60 rubli. W skład zespołu wchodzi również wydana w 1876 r., dużego formatu teczka, na której widnieje tytuł: „Willanów – album widoków obrazów i pamiątek z opisem”. Została ona umieszczona w jednostce 40, a zawiera 20 czarno-białych rysunków rycin przedstawiających niektóre pomieszczenia pałacu, znajdujące się w nim artystyczne biurka oraz trzy obrazy, usytuowany po jego południowej stronie ogród kwiatowy, trzy topole rosnące w otaczającym rezydencję króla Jana III Sobieskiego parku, jej fasadę, kościół wilanowski, a poza tym przyklejoną do wewnętrznej części jej tylnej okładki kartę ze streszczeniem elegii poetyckiej pod tytułem „Wojna” lub też „Padoł płaczu”. Należy dodać, że w jednostkach 3, 9 i 39 umieszczono fotokopie jednego ze znajdujących się w każdej z nich dokumentów, w teczce o sygnaturze 37 trzech, zaś w 38 jednostce zbioru aż pięciu dokumentów w niej zawartych. Karty fotokopii zostały umieszczone na końcu każdej z wymienionych wyżej teczek.Na zakończenie tej części wstępu należy jeszcze raz, z całą mocą pokreślić, iż archiwalia Zbioru rodziny Olszewskich cechują się rzadko spotykaną różnorodnością. Niektóre z nich są wyjątkowo atrakcyjne pod względem naukowym.

Zespół zawiera dokumenty dotyczące i wytworzone przez określonych członków rodzin: Olszewskich, Gaszyńskich, Byczkowskich oraz Chądzyńskich a także innych, noszących odmienne nazwiska niż oni, osób. Więzy powinowactwa połączyły Olszewskich i Gaszyńskich 17 sierpnia 1859 roku, w dniu, kiedy Włodzimierz Olszewski, syn Antoniego i Franciszki z domu Hurtig pojął za żonę Annę Gaszyńską. Stosunek takiego samego rodzaju zaistniał prawie 30 lat wcześniej pomiędzy członkami rodzin Gaszyńskich i Byczkowskich, 31 sierpnia 1829 roku, gdy Wacław Gaszyński wstąpił w związek małżeński z Joanną Byczkowską. Największą część opisywanego zespołu stanowią bez wątpienia dokumenty związane z szlachecką familią Olszewskich. Najstarszym członkiem rodziny Olszewskich, którego dotyczą materiały zawarte w zbiorze, jest najprawdopodobniej Antoni. Informacje jakie można uzyskać na jego temat z lektury dokumentów zespołu Olszewskich są jednak skąpe. Wiadomo, że najprawdopodobniej do 1821 roku, był rachmistrzem w Wydziale Ekonomicznym przy Komisji Województwa Sandomierskiego. Przez pewien okres czasu pełnił jednocześnie, w zastępstwie, obowiązki asesora (ekonomicznego) wspomnianego wyżej Wydziału, jednak, jak można dowiedzieć się z lektury pisma skierowanego doń przez radcę sekretarza stanu z 21 listopada 1821 roku, za tę dodatkową pracę nie otrzymał wynagrodzenia. W 1850 roku Antoni Olszewski pracował już jako młodszy radca Wydziału Finansowego Rządu Gubernialnego Radomskiego, zaś 18 maja tegoż roku postanowiono mianować go radcą kolegialnym. W dniu 22 sierpnia 1853 roku Olszewskiemu przyznano rosyjskie, państwowe odznaczenie, w uznaniu jego dwudziestoletniej pracy urzędniczej. Wiadomo, iż Antoni Olszewski z małżeństwa z Franciszką z domu Hurtig miał dwóch synów: Emiliana Józefa i Włodzimierza oraz córkę Amelię Helenę. Wszyscy oni należeli do Kościoła Rzymsko-Katolickiego. Materiały dotyczące i sporządzone przez Emiliana, zawarte w Zbiorze rodziny Olszewskich są zdecydowanie bardziej liczne od tych związanych z Antonim.