akta ochrony majątku, akta spraw cywinych z powództwa, akta opieki nad małoletnimi, akta spraw o działy spadkowe,

Wprowadzona w Księstwie Warszawskim, wzorowana na francuskiej, organizacja sądowa przetrwała w swoim zasadniczym kształcie przez trzy ćwierci wieku XIX. Próby i projekty zreformowania jej w Królestwie Polskim, albo nie były realizowane, albo przybierały postać zmian częściowych, nienaruszających samej istoty funkcjonującej organizacji sądowej. Oparta na postępowych burżuazyjnych zasadach równości wobec prawa, powszechności i niezawisłości, stała zdecydowanie wyżej od sądownictwa rosyjskiego, tkwiącego jeszcze głęboko w epoce feudalnej. Powstając i funkcjonując w określonych warunkach politycznych i społeczno – gospodarczych, sądownictwo w Królestwie Polskim stało się dziedziną zarządu cywilnego, najbardziej oporną na wszelkie próby likwidacji jego odrębności. Obowiązujący język polski, inne procedury sądowe cywilne i karne, kadra urzędników wywodząca się z ziemiaństwa i inteligencji wychowanej w tradycji prawodawstwa napoleońskiego, wszystko to powodowało ogromną nieufność caratu do miejscowego, polskiego aparatu sądowego. Nic też dziwnego, że po upadku powstania listopadowego, a potem styczniowego reforma sądowa zajmowała naczelne miejsce. Już w roku 1841 zniesiono Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny, a sprawy należące do tych sądów przekazano IX i X departamentom Rządzącego Senatu w Petersburgu. W 1860 wychodzi ustawa ustanawiająca w każdej gminie wiejskiej sąd gminny. W skład takiego sądu wchodził sędzia gminny i czterech ławników. Sędzią gminnym był wójt gminy – właściciel majątku położonego na terenie danej gminy. Zarówno sędzia, jak i ławnicy byli wybierania na okres 3 lat. Gdy cała gmina należała do jednego właściciela, automatyczne on zostawał sędzią gminnym skupiającym w swoich rękach władzę sądową, administracyjną i wykonawczą. Sędziego gminnego zatwierdzała Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Duchownych. W roku 1864 oddzielono władzę sądową od wykonawczej, administracyjnej i prawodawczej. Mocą ustawy wydanej 20 listopada 1864 r. powołano sądy gminne, sędziów pokoju, sądy obwodowe i izby cywilno – karne. W skład sądu gminnego wchodził wójt i ławnicy wybierani na zebraniu gminnym na okres 3 lat. Wg tej ustawy wójtem mógł być każdy mieszkaniec gminy posiadający ziemię. Radykalną reformę sądownictwa władze rosyjskie przeprowadziły dnia 1 lipca 1876, znosząc istniejącą od 1816 r. Komisję Rządową Sprawiedliwości, przenosząc jej kompetencje do rosyjskiego Ministerstwa Sprawiedliwości w Petersburgu. Wprowadzono rosyjskie prawo procesowe i min. Dwie kategorie sądów: 1/sądy gminne, sądy pokoju, zjazdy sędziów pokoju, 2/sądy okręgowe i Izbę Sądową. W skład sądu gminnego wchodzili prócz sędziego, ławnicy wybierani na 3 lata. Sędziego zatwierdzał minister sprawiedliwości, ławników gubernator. Sąd gminny był ustanowiony dla jednej lub kilku gmin, tworzących okręg sądowy. Po miastach, gdzie nie było sędziów gminnych, utworzono sądy pokoju. Były to sądy jednoosobowe, gdzie sędzia mianowany był przez ministra sprawiedliwości. Kompetencje sądów gminnych i sędziów pokoju były jednakowe. Sądziły one sprawy cywilne z karą do wysokości 300 rubli, oraz karne, za które groziło 3 miesiące aresztu lub kara pieniężna do wysokości 50 rubli. Od roku 1882 kompetencje tych sądów rozszerzono. Sądy gminne i sądy pokoju posiadały swoje kancelarie, które były prowadzone przez sekretarzy sądowych. Sekretarz sądowy spisywał protokóły rozpraw sądowych, sporządził sprawozdania z działalności sądu, załatwiał wszelką korespondencje, sprawy finansowe oraz prowadził archiwum sądowe. Sądy gminne były utrzymywane przez gminy. Poza wyżej wymienionymi sądami istniały jeszcze zjazdy sędziów pokoju, które sądziły sprawy II instancji tzn. sprawy sądzone w sądach gminnych i w sądach pokoju, o ile wg ustawy odpowiadały one warunkom apelacji. W zjeździe uczestniczyli: prezes zjazdu, jeden sędzia pokoju i jeden sędzia gminny. Organizacja sądownictwa utworzona w 1876 r. utrzymała się do 1917 r. Odzyskanie przez naród polski niepodległości i powstanie nowego państwa, zrodziło wiele problemów natury prawnej, których rozwiązanie stało się sprawą konieczną, Brak polskiego systemu prawnego w pierwszych latach istnienia młodego państwa polskiego było powodem utrzymania na ziemiach polskich dotychczasowych systemów prawnych. Z dniem 18. VII. 1917 r. wychodzą tymczasowe przepisy o urządzeniu sądownictwa w KP, a 7. II. 1919 r. dekret o przedmiocie dyslokacji sądów, w którym mówi się, że „sądy pokoju, sądy okręgowe i sądy apelacyjne zachowują swoje siedziby i okręgi”. Rok 1921 przynosi dwie ustawy sądownicze. Dnia 18. III. 1921 r. wychodzi rozporządzenie w przedmiocie niektórych zmian w przepisach tymczasowych o urządzeniu sądownictwa w b. Królestwie Polskim, w myśl, którego, sąd pokoju stanowią: sędzia pokoju, jako przewodniczący i ławnicy powoływani przez prezesa Sądu Okręgowego z listy osób ułożonej przez zgromadzenie gminne i rady miejskie. Dnia 1. XII. 1921 wychodzi rozporządzenie Rady Ministrów w przedmiocie przedłużenia okresu organizacji sądownictwa, gdzie okres organizacji sądów przedłuża się do końca 1922 roku. Konkretne zmiany w sądownictwie przynosi rok 1928. Dnia 6 lutego 1928 wychodzi Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej „Prawo o ustroju sądów powszechnych”. W myśl art.. 1 §1 tego rozporządzenia wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych i karnych sprawują sądy apelacyjne i Sąd Najwyższy. Sędziowie pokoju rozpoznawali z pośród spraw należących do właściwości sądu grodzkiego, sprawy powierzone im. Tam gdzie nie ustanowiono sędziego pokoju, sprawy należące do jego właściwości rozpoznał sąd grodzki. Sędziego pokoju i jego zastępców wybierali mieszkańcy danego okręgu. Na pięć lat z obywateli polskich, mieszkających przynajmniej od roku w danym okręgu oraz otrzymał wykształcenie co najmniej w zakresie sześciu klas państwowej szkoły średniej. Sędziowie pokoju pełnili swe obowiązki bezpłatnie, jednak mogli otrzymywać wynagrodzenie za oderwanie od zwykłych zajęć. Koszty związane z urzędowaniem ponosiły właściwe gminy.