Zachowane akta Wydziału Powiatowego w Wąbrzeznie obrazują działalność władz samorządowych na terenie Wąbrzezna i powiatu wąbrzeskiego w okresie 20-lecia międzywojennego. Sprawy organizacji Biura Wydziału Powiatowego i zakres kompetencji poszczególnych referatów przedstawia jedynie Instrukcja z 1928r. Skład osobowy Wydziału i Sejmiku Powiatowego obrazują fragmentaryczne wykazy członków. Budżety Powiatowego Związku Samorządowego zawierają różnorodne dane mówiące o majątku i przedsiębiorstwach komunalnych, o spłacie długów, o drogach i placach publicznych, o oświacie, kulturze i sztuce, zdrowiu publicznym, opiece społecznej, o popieraniu rolnictwa, przemysłu i handlu. Ponadto zachowały się budżety administracyjne przedsiębiorstw komunalnych, roczne sprawozdania rachunkowe miast wchodzących w skład pow. wąbrzeskiego /Wąbrzezno, Golub, Kowalewo/ oraz statuty przedsiębiorstw i instytucji podlegających temu Urzędowi: - m.in.. szkół, gazowni, wodociągów, rzezni, kolei powiatowej itp. Oddzielną grupę materiałową stanowią akta traktujące o administracji gmin i obszarów dworskich podległych Wydziałowi Powiatowemu. W materiałach tych znajdzie badacz szczegółowe dane dotyczące wyborów do rad gminnych, ponadto spraw administracyjno-spornych przeciwko sołtysom i protokoły zdawczo-odbiorcze urzędów sołeckich. Ciekawy niewątpliwie materiał stanowią zachowane protokoły z lustracji i kontroli poszczególnych sołectw i gmin. Nieliczne fragmenty akt dotyczą ponadto takich problemów jak: zdrowie publiczne, szkolnictwo, ochrona zabytków itd. Cały zespół został podzielony na następujace referaty: I. Referat Prezydialno-Gospodarczy (1-17) II. Referat Administracji Gmin (18-275) 1. Miasto Golub (18-34b) 2. Miasto Kowalewo (35-69) 3. Miasto Wąbrzeźno (70-112) 4. Gminy wiejskie (113-258) 5. Obszary dworskie (259-275) Akta osobowe (1-28).

Wydział Powiatowy jako organ wykonawczy i zarządzący sprawami samorządowymi powiatu działał na podstawie rozporządzenia Ministra byłej Dzielnicy Pruskiej z dnia 12 VIII 1921 r. /Dz. Ust. 71 poz. 492/. Na jego podstawie Wydział Powiatowy złożony był ze starosty jako przewodniczącego i 6 członków wybieranych na 4 lata przez Sejmik. Omawiany urząd stanowił władzę nadrzędną I instancji nad gminami i gromadami. W zakres jego kompetencji wchodziły m.in. następujące sprawy: - uchwalanie budżetów gmin po wysluchaniu opinii zarządu gminnego, - opracowanie zestawień do budżetu wydatków obowiązkowych gmin, - wydawanie zarządzeń w sprawie wykonywania obowiązków gminy, - prawo do rewizji gospodarki gminy. Posiedzenia Wydziału Powiatowego były zwoływane przez starostę, gdy zachodziła potrzeba. Organem wykonawczym Wydziału Powiatowego było Biuro podległe przewodniczącemu Wydziału Powiatowego /starosta/. Do zadań Biura należało: - przygotowanie decyzji organów Powiatowego Związku Komunalnego, - wykonywanie tych decyzji w ramach dyspozycji otrzymanych od przewodniczącego Wydziału Powiatowego, - prowadznie spraw bieżących, powierzonych referatom, - ewidencja spraw Powiatowego Związku Samorządowego i układanie sprawozdań, - rejestracja i kontrola nad działalnością finansową i gospodarczą powiatu. Władzę zwierzchnią nad Wydziałem Powiatowym sprawował Urząd Wojewódzki Pomorski w Trouniu. W aktach nie zachowały się materiały dotyczące struktury organizacyjnej Biura Wydziału Powiatowego do 1928 r. Przepisy mówiące o jego podziale organizacyjnym wydane zostały dopiero przez starostę powiatu dnia 15 III 1928 r. /Instrukcje Biura Wydziału Powiatowego/. Wedlug tej instrukcji Wydział Powiatowy dzielił się na 15 następujących referatów: 1. Referat prezydialno-gospodarczy 2. Referat administracyjny 3. Referat administracyjny wójtostw 4. Referat administracyjny gmin 5. Referat administracyjny urzędów stanu cywilnego 6. Referat radców sierot i sędziów rozjemczych 7. Referat zdrowia publicznego 8. Referat opieki społecznej 9. Referat zakładów powiatowych 10. Referat podatkowy 11. Referat kasowości komunalnej 12. Referat administracji nieruchomości i ruchomości 13. Referat budownictwa powiatowego 14. Referat spraw melioracyjnych 15. Referat spraw rolniczych