Cech kowali z terenu i okolic miasta Brodnicy

Reference code
69/1618/0
Number of series
3
Number of scans
0

Content:

1. Protokoły zebrań (1885-1949), sygn. 1; 2. Sprawy rachunkowo-budżetowe (1902-1947), sygn. 2; 3. Ewidencja członków cechu i uczniów (1855-1905), sygn. 3-4.

About the Creator:

Powstające w średniowieczu cechy rzemieślnicze miały za zadanie obronę interesów zawodowych m. in. poprzez ograniczanie liczby warsztatów i ilości osób w nich pracujących, reglamentację produkcji cechowej, utrzymywanie wysokich cen i niskich płac oraz tępienie produkcji w obrębie mili miejskiej. Ponadto prowadziły naukę rzemiosła, organizowały wzajemną pomoc oraz życie religijne i towarzyskie. Do ich zadań należała także pomoc w obronie miasta. Władze cechu stanowiły zebrania wszystkich członków, a zarząd tzw. Starsi – cechmistrz i jego zastępcy – jeden lub więcej, zależnie od wielkości cechu. Kadencja zarządu trwała jeden rok, po jej upływie odbywały się wybory połączone z przedstawieniem rachunków. Niektóre cechy przyjmowały do swego grona także czeladników, bywały jednak przypadki tworzenia przez czeladź odrębnych bractw. Uchwalane przez cechy, a potwierdzane przez radę miejską, statuty w szeregu bardzo szczegółowych artykułów regulowały stosunek cechu do władz miasta i stosunki wewnątrz cechu, między czeladzią i mistrzami, określały czas nauki zawodu, ustalały normy postępowania oraz kary za naruszenie przepisów. W 1774 r. Prusacy wprowadzili na terenie Prus Zachodnich „Ordynację rzemieślniczą lub ułożenie porządków rzemieślniczych” wzorowaną na analogicznej ustawie, obowiązującej w państwie pruskim już od 1773 r. Akt ten unieważniał, przestrzegane do tego czasu na terenie miasta stare ustawodawstwo cechowe z okresu Rzeczypospolitej. Powszechny regulamin procederowy” z 1845 r. zniósł ostatecznie wszystkie dotychczasowe uprawnienia cechów, pozostawiając im jedynie sprawy związane z nauką zawodu oraz funkcje opiekuńcze. Zgodnie z tym regulaminem uprawianie rzemiosła nie miało być uzależnione od przynależności do cechu. Jednak już w 1849 r. wydano nową ustawę, w której ponownie uzależniono wykonywanie rzemiosła od przynależności do cechu. Kolejne uregulowania prawne z 1869 r. i 1878 r. przywróciły wolność uprawiania rzemiosła. Dążenie do wzmocnienia pozycji organizacji rzemieślniczych uwidoczniło się ponownie w kolejnej ustawie z 1897 r., która wprowadziła w miejsce dotychczas działających dwa podstawowe rodzaje cechów: wolne i przymusowe. Ustawą tą powołano do życia Izby Rzemieślnicze (Handwerkskammer). Rzemieślnicy z terenu Brodnicy podlegali Izbie Rzemieślniczej w Grudziądzu. Głównym zadaniem izby było prowadzenie szkolenia zawodowego. 18 stycznia 1920 r. Brodnica wróciła do Polski . Także w 1920 r. wznowiła swą działalność Izba Rzemieślnicza w Grudziądzu. Izba ta opierała swą działalność na dawnym ustawodawstwie pruskim, tzn. ustawie z 1897 r. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 IV 1936 r. przeniesiono z datą 1 VII 1936 r. siedzibę Izby Rzemieślniczej z Grudziądza do Torunia. Państwo polskie do 1927 r. utrzymało dotychczasowe unormowania prawne działalności cechowej z okresu zaborów. W 1927 r. uporządkowano sprawy rzemiosła Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie przemysłowym, które zniosło wszystkie formy przymusu cechowego. Dodatkowo rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 X 1928 r. o zakresie czynności instruktorów korporacji przemysłowych stworzona została specjalna instytucja mająca za zadanie nadzór prewencyjny nad cechami. Powoływani wówczas instruktorzy korporacji przemysłowych mieli prawo zażądania od cechu informacji i danych dotyczących jego działalności, wglądu do akt, dowodów finansowych i ksiąg oraz prawo do udziału we wszystkich posiedzeniach cechu. 9 IX 1939 r. okupant hitlerowski wydał rozporządzenie w sprawie handlu detalicznego, oberży i warsztatów rzemieślniczych, które praktycznie zniosło dotychczasową organizację rzemiosła. Wkrótce wszystkie większe warsztaty rzemieślnicze przeszły pod zarząd niemiecki. Jednocześnie likwidowano polskie cechy organizując w ich miejsce cechy niemieckie. Władzą zwierzchnią dla powstających cechów była Izba Rzemieślnicza w Toruniu, a po jej likwidacji Izba Rzemieślnicza Wolnego Miasta Gdańska. Podstawą prawną do działania tej instytucji była niemiecka ustawa rzemieślnicza z 1933 r. Wyzwolenie Brodnicy spod okupacji hitlerowskiej nastąpiło w styczniu 1945 r. Początkowo w Brodnicy próbowano reaktywować przedwojenną strukturę cechową. Jednak w 1945 r. oficjalnie zaakceptowano powstanie tzw. Powiatowych Związków Cechów, z których jeden miał także siedzibę w Brodnicy. Powojenną odbudowę rzemiosła zahamowały w sposób znaczący dekrety z 3 kwietnia 1948 i 21 kwietnia 1948 r., które wprowadziły m.in. przymus cechowy, nałożyły na Izby Rzemieślnicze obowiązek nadzorowania organizacji rzemieślniczych oraz nakazały łączenie cechów w Okręgowe Związki Cechów. Zarządzeniem wojewody bydgoskiego z dnia 11 lutego 1950 r. zlikwidowano korporacje rzemieślnicze działające na terenie Brodnicy w latach 1945–1949 oraz powołano nowe organizacje – zjednoczone cechy . Natomiast na podstawie zarządzenia nr 37 Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia 30 sierpnia 1950 r. doszło do utworzenia w Grudziądzu Okręgowego Związku Cechów, któremu podporządkowano m.in. powiat brodnicki. W 1954 r. Uchwała Rady Ministrów uznała za niesłuszne stosowanie nacisków administracyjnych na rzemiosło. Od połowy lat 50 rzemiosło brodnickie zaczęło stopniowo odbudowywać swoje znaczenie, odgrywając z czasem coraz większą rolę zarówno w życiu gospodarczym miasta, jak i jego najbliższej okolicy. W protokołach zebrań oprócz mistrzów z Brodnicy występowali członkowie cechu z innych miejscowości, m.in.: z Górzna, Jabłonowa, Niskiego Brodna, Nieżywięcia i Grabówca.

Border dates:

1885-1949

Classification:

cechy, związki rzemieślnicze

Creator's name:

Dates:

1885-1949.

Former name:

Cech kowalski w Brodnicy

Foreign language name:

Schmiede Innung zu Strasburg

Languages:

polski, niemiecki

Availability:

Available in full

Total archival files:

4

Total archival files processed:

4

Total archival files without records:

0

Total linear metres

0.07

Total linear metres processed

0.07

Total linear metres without records

0.0

Total archival files:

0

Total files:

0

Total size (in MB):

0.0

Total documents

0

Total cases

0

Total classes

0

Total archival files:

0.0

Total running meters :

0.0

Dates of non-archival documentation :

Name Quantity Inventory uwagi
Approved book inventory No data