1. Statuty, sprawy organizacyjne i wewnętrzne, sygn. 1; 2. Nauka zawodu, sygn. 2-3

Powstające w średniowieczu cechy rzemieślnicze miały za zadanie obronę interesów zawodowych. Ponadto prowadziły naukę rzemiosła, organizowały wzajemną pomoc oraz życie religijne i towarzyskie. Do ich zadań należała także pomoc w obronie miasta. Władze cechu stanowiły zebrania wszystkich członków, a zarząd tzw. Starsi – cechmistrz i jego zastępcy – jeden lub więcej, zależnie od wielkości cechu. Kadencja zarządu trwała jeden rok, po jej upływie odbywały się wybory połączone z przedstawieniem rachunków. Uchwalane przez cechy, a potwierdzane przez radę miejską, statuty w szeregu bardzo szczegółowych artykułów regulowały stosunek cechu do władz miasta i stosunki wewnątrz cechu, między czeladzią i mistrzami, określały czas nauki zawodu, ustalały normy postępowania oraz kary za naruszenie przepisów. W 1774 r. Prusacy wprowadzili na terenie Prus Zachodnich „Ordynację rzemieślniczą lub ułożenie porządków rzemieślniczych” wzorowaną na analogicznej ustawie, obowiązującej w państwie pruskim już od 1773 r. Akt ten unieważniał, przestrzegane do tego czasu na terenie miasta stare ustawodawstwo cechowe z okresu Rzeczypospolitej. Powszechny regulamin procederowy” z 1845 r. zniósł ostatecznie wszystkie dotychczasowe uprawnienia cechów, pozostawiając im jedynie sprawy związane z nauką zawodu oraz funkcje opiekuńcze. Zgodnie z tym regulaminem uprawianie rzemiosła nie miało być uzależnione od przynależności do cechu. Jednak już w 1849 r. wydano nową ustawę, w której ponownie uzależniono wykonywanie rzemiosła od przynależności do cechu. Kolejne uregulowania prawne z 1869 r. i 1878 r. przywróciły wolność uprawiania rzemiosła. Dążenie do wzmocnienia pozycji organizacji rzemieślniczych uwidoczniło się ponownie w kolejnej ustawie z 1897 r., która wprowadziła w miejsce dotychczas działających dwa podstawowe rodzaje cechów: wolne i przymusowe. Ustawą tą powołano do życia Izby Rzemieślnicze (Handwerkskammer). Rzemieślnicy z terenu i okolic Grudziądza podlegali Izbie Rzemieślniczej w Grudziądzu. Głównym zadaniem izby było prowadzenie szkolenia zawodowego. 23 stycznia 1920 r. Grudziądz wrócił do Polski. Także w 1920 r. wznowiła swą działalność Izba Rzemieślnicza w Grudziądzu. Izba ta opierała swą działalność na dawnym ustawodawstwie pruskim, tzn. ustawie z 1897 r. W 1936 r. przeniesiono siedzibę Izby Rzemieślniczej z Grudziądza do Torunia. Państwo polskie do 1927 r. utrzymało dotychczasowe unormowania prawne działalności cechowej z okresu zaborów. W 1927 r. uporządkowano sprawy rzemiosła Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie przemysłowym, które zniosło wszystkie formy przymusu cechowego. Dodatkowo rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 X 1928 r. o zakresie czynności instruktorów korporacji przemysłowych stworzona została specjalna instytucja mająca za zadanie nadzór prewencyjny nad cechami. Powoływani wówczas instruktorzy korporacji przemysłowych mieli prawo zażądania od cechu informacji i danych dotyczących jego działalności, wglądu do akt, dowodów finansowych i ksiąg oraz prawo do udziału we wszystkich posiedzeniach cechu. 9 IX 1939 r. okupant hitlerowski wydał rozporządzenie w sprawie handlu detalicznego, oberży i warsztatów rzemieślniczych, które praktycznie zniosło dotychczasową organizację rzemiosła. Wkrótce wszystkie większe warsztaty rzemieślnicze przeszły pod zarząd niemiecki. Jednocześnie likwidowano polskie cechy organizując w ich miejsce cechy niemieckie. Władzą zwierzchnią dla powstających cechów była Izba Rzemieślnicza w Toruniu, a po jej likwidacji Izba Rzemieślnicza Wolnego Miasta Gdańska. Podstawą prawną do działania tej instytucji była niemiecka ustawa rzemieślnicza z 1933 r. Wyzwolenie Grudziądza spod okupacji hitlerowskiej nastąpiło w lutym 1945 r. Jednocześnie przystąpiono do odbudowy organizacji rzemieślniczej. Podstawą prawną tych działań było prawo przemysłowe z 1927 r. W 1945 r. samorzutnie zaczęły powstawać Powiatowe Związki Cechów, w tym również w Grudziądzu. Powojenną odbudowę rzemiosła zahamowały w sposób znaczący dekrety z 3 kwietnia 1948 i 21 kwietnia 1948 r., które wprowadziły m.in. przymus cechowy, nałożyły na Izby Rzemieślnicze obowiązek nadzorowania organizacji rzemieślniczych oraz nakazały łączenie cechów w Okręgowe Związki Cechów. Zarządzeniem wojewody bydgoskiego z dnia 11 lutego 1950 r. zlikwidowano korporacje rzemieślnicze działające na terenie Grudziądza w latach 1945–1949 oraz powołano nowe organizacje – zjednoczone cechy. Natomiast na podstawie zarządzenia nr 37 Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia 30 sierpnia 1950 r. doszło do utworzenia w Grudziądzu Okręgowego Związku Cechów. W 1954 r. Uchwała Rady Ministrów uznała za niesłuszne stosowanie nacisków administracyjnych na rzemiosło. Doprowadziło to do pewnych reform samej struktury rzemiosła, w wyniku której zaczęły powstawać nowe cechy rzemiosł różnych. Wspomniane cechy skupiały w swoich ramach prawie wszystkie zawody z terytorium danego powiatu lub miasta. Organizacja taka powstała także w Grudziądzu.

Inwentarze sporządzono w ramach praktyk studenckich II stopnia przez studentów archwistyki IHiA UMK: Piotra Stalpińskiego, Przemysława Gajewskiego, Jolantę Kurek i Katarzynę Mosiężną. Opiekun praktyk: dr Krzysztof Kopiński.