Wykazy łanów szlacheckich, kolmerskich oraz wolnych od świadczeń i podatków, 1757-1757 sygn. 1.

W znaczeniu szerokim domena oznacza własność państwa: posiadłości ziemskie, regalia, dochody niestałe i daniny. W ścisłym znaczeniu oznacza tylko należące do skarbu państwa dobra ziemskie. Nie zalicza się do nich kopalń, hut, salin i zakładów przemysłowych. Domeny pruskie powstały z posiadłości ziemskich elektorów brandenburskich i książąt pruskich. Charakter własności państwowej uzyskały w 1820 r. (Allgemeine Landrecht i zarządzenie z 17.01.1820 o długach państwowych). Dawne postanowienia z lat: 1473,1603,1713 zostały zniesione bądź ograniczone edyktami i ustawami z 1808, 1809 i 1810 r. Dochód ze sprzedaży wcześniej był używany na spłatę długów państwa (edykty i ustawy z 1810r. i 1811 r.). Domeny także zastawiano za długi, ale pod specjalnymi gwarancjami. Były nimi zobowiązania zastawników do spłaty długów. Domeny nabyte w 1866 r. nie podlegały tym ograniczeniom. Gdy dawne długi państwa z lat 1815 – 1820 zostały spłacone, to w końcu 1898 r. państwo uzyskało prawo swobodnego rozporządzania dochodami z domen i lasów. Dochody ze sprzedaży domen i lasów miały być w określonej części odprowadzane do ogólnych funduszy państwa, a resztę dopiero przeznaczano na zakup lasów i na urządzanie gruntów. W okresie obowiązywania specjalnych gwarancji sprzedano tylko pojedyncze domeny na spłatę długów z 1820 r. Później fiscus skupował prywatne dobra ziemskie i urządzał je jako domeny, szczególnie przed pierwszą wojną światową. Posiadłości domenalne miały następujące formy: - zamknięte folwarki domenalne czyli właściwe domeny państwowe - samodzielne działki jednak nie większe niż średnie gospodarstwa chłopskie (grunty, łąki, lasy, bagna, budynki, zamki, młyny, gospodarstwa rybackie - bardzo wartościowe) - państwowe winnice, szczególnie w Nadrenii - państwowe uzdrowiska (kurorty, sanatoria etc.) - duże obszary bagien i trzęsawisk powiększane przed pierwszą wojną światową dla kultywacji Dochody z domen (Gefälle, Abgaben) składały się z następujących rodzajów: a/ daniny na rzecz pana gruntowego od chłopów użytkujących grunta domenalne: czynsze dziedziczne, gruntowe i domenalne, spieniężone daniny świadczone pierwotnie w naturze, czynsze od inwentarza b/ świadczenia niestałe. Dochody z domen miały duże znaczenie dla budżetu państwa w dawnych czasach do XVIII w. włącznie, a znacznie mniejsze od połowy XIX w. z powodu wzrostu wpływów z podatków i ceł. Domeny znajdowały się bądź we władaniu bezpośrednim państwa, bądź w rękach dzierżawców. Przeważnie jednak domeny były wydzierżawiane w ramach publicznego przetargu, a wyjątkowo z wolnej ręki. Administracja domenalna podlegała najpierw ministrowi finansów, za wyjątkiem lat 1835-1848 (wówczas była podporządkowana ministrowi dworu królewskiego), a od 1878 r. - ministrowi rolnictwa. Na szczeblu prowincji zarząd domen podlegał prezesowi rejencji poprzez wydział podatków, domen i lasów. Rejencja posiadała uprawnienie wydzierżawiania domen. Do roku 1874 lokalną administra-cję domen stanowili intendenci domenalni (Domänenintendenten) podporządkowani landratom. Od 1874 r. lokalny zarząd domen tworzyli Domänenrentmeister i wspomagający ich Domänenrentämter, nadzorujący dobra państwowe na obszarze jednego lub dwu – trzech powiatów, w zależności od liczby domen. Posiadali oni kasy domenalne. Po 1874 r. ich liczba w całych Niemczech wynosiła 107, a w 1927 r. tylko 28. Urzędnicy ci zwykle zarządzali bezpośrednio jedną domeną, w której rezydowali, oraz nadzorowali dzierżawców domen. Administracja ta nie była więc rozbudowana. Jeśli idzie o registratury, to mamy do czynienia bądź z Domänen-Rent-Amtami (Urzędami domenalno-skarbowymi na szczeblu powiatowym), bądź z domenalnymi (szczebel najniższy). Te ostatnie mogły mieć charakter dzierżaw, zastawów lub właściwych domen.