1. Akta notarialne, 1945 rok, sygn. 1 (1 j.a.): akta kupna – sprzedaży, protokół ze złożenia sprawozdania z działalności przedsiębiorstwa „Młyn Amerykański Automatyczny w Kutnie A. Oliński i S-ka”, zawiązanie spółek („K. Karbowski i S-ka z ograniczoną odpowiedzialnością” w Kutnie przy ul. Kochanowskiego 30 – handel odpadami przemysłowymi i prowadzenie ich skupu, „Z. Piekarski i S-ka z ograniczoną odpowiedzialnością” w Kutnie przy ul. 29 Listopada 24 – handel żelazem, materiałami budowlanymi i odpadami przemysłowymi oraz „A. Jaworski i S-ka z ograniczoną odpowiedzialnością” w Kutnie przy ul. Mickiewicza 19 – prowadzenie piekarni), przekazanie praw własności do prowadzenia apteki „Pod Orłem” w Kutnie przy ul. Królewskiej 11, darowizny, deklaracje, wezwania, pokwitowania, oświadczenia, rozwiązanie umowy wynajmu mieszkania, spłata zobowiązania pieniężnego. 2. Pomoce ewidencyjne (skorowidz), 1945 rok, sygn. 2 (1 j.a.).

Kazimierz Hert na stanowisko notariusza w Kutnie został powołany 7 maja 1945 roku w związku z podaniem o przeniesienie go ze stanowiska notariusza w Mińsku Mazowieckim (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości z 1 grudnia 1945 r., nr 1, str. 29). Kancelaria notarialna Kazimierza Herta w Kutnie rozpoczęła swą działalność w czerwcu 1945 roku, o czym świadczy pierwszy akt notarialny sporządzony przez notariusza w dniu 27 czerwca [1]. Notariusz był także przewodniczącym Komisji Mieszkaniowej działającej przy Miejskiej Radzie Narodowej (dalej: MRN) w Kutnie od 18 czerwca 1945 roku na mocy uchwały nr 16 MRN w Kutnie [2]. Funkcję tę pełnił zaledwie do 25 września 1945 roku, kiedy to na posiedzeniu XI MRN w Kutnie złożył rezygnację (uchwała nr 63) [3]. Ponadto był członkiem MRN w Kutnie od 10 sierpnia 1945 roku [4] do 25 sierpnia 1945 roku [5], a także członkiem Komisji Kulturalno-Oświatowej na mocy uchwały nr 49 MRN w Kutnie z 10 sierpnia 1945 roku [6]. Notariusz Kazimierz Hert działał przy Wydziale Hipotecznym Sądu Grodzkiego w Kutnie jurysdykcji Sądu Okręgowego w Łodzi [7]. Siedziba jego kancelarii mieściła się, przez cały okres jej działalności, w Kutnie przy ul. Sienkiewicza 16 [8]. Kancelaria notariusza funkcjonowała formalnie na podstawie przedwojennego „Prawa o notariacie” wprowadzonego Rozporządzeniem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 27 października 1933 roku, obowiązującego od 1 stycznia 1934 roku (Dz. U. z 1933 r., nr 84, poz. 609), jednak w zmienionych już diametralnie warunkach ustrojowo-politycznych, które osłabiły notariat i samych notariuszy. Rozporządzenie Prezydenta RP z 1933 roku określiło pozycję prawno – ustrojową notariusza jako funkcjonariusza publicznego [9] powołanego do sporządzania aktów i dokumentów, którym strony obowiązane były lub pragnęły nadać znamię wiary publicznej, a także do spełniania innych czynności zleconych im przez prawo (art. 1). Notariusz był mianowany (art. 6) i odwoływany przez Ministra Sprawiedliwości (art. 12). Prawo o notariacie z 1933 r. wprowadziło język polski jako urzędowy w notariacie (art. 4 § 1). Na stanowisko notariusza, zgodnie z art. 7 ww. prawa, mógł być mianowany obywatel polski, który w pełni korzystał z praw cywilnych i obywatelskich, władał w mowie i piśmie językiem polskim, miał ukończone 30 lat, a także studia prawnicze oraz odbytą 5-letnią aplikację notarialną zakończoną zdanym egzaminem. Po pomyślnym złożeniu egzaminu aplikant zostawał asesorem notarialnym, co uprawniało go jedynie do zastępowania notariusza [10]. Zgodnie z przyjętą powszechnie zasadą urząd notariusza był jednoosobowy, dlatego za niedopuszczalne uważano jednoczesne urzędowanie zastępcy oraz notariusza [11]. Ponadto nowe prawo przyjęło zasadę, że urząd notariusza nie może być łączony z żadnym zawodem, ani urzędem państwowym [12] – została zatem zlikwidowana możliwość łączenia funkcji adwokat – notariusz [13]. W 1945 roku obsada stanowisk w notariacie była jedną z pierwszych zmian jaką dokonało Ministerstwo Sprawiedliwości, co było spowodowane problemami kadrowymi po okresie wojny. Minister Sprawiedliwości mianował 130 notariuszy [14] z grona pisarzy hipotecznych, asesorów notarialnych, sędziów i emerytowanych sędziów [15]. Ponadto na mocy art. 17 dekretu z 24 maja 1945 r. o tymczasowych przepisach uzupełniających prawo o ustroju adwokatury (Dz. U. z 1945 r., nr 25, poz. 146), w celu zapewnienia obsługi notarialnej, mógł powierzyć adwokatowi pełnienie obowiązków notariusza w siedzibie sądu grodzkiego. Notariusz na mocy art. 18 „Prawa o notariacie” z 1933 roku mógł posiadać tylko jedną kancelarię i to wyłącznie w swojej urzędowej siedzibie. Obowiązki zawodowe notariuszy, ogólnie określone w art. 1, zostały rozwinięte w II części nowego prawa notarialnego, i tak wśród wymienionych w art. 63 czynności wykonywanych przez notariusza było sporządzanie: aktów notarialnych, poświadczeń, protestów weksli i czeków oraz innych dokumentów, wydawanie odpisów i wypisów, doręczanie oświadczeń stronom, przechowywanie dokumentów, pieniędzy oraz papierów wartościowych [16], a także spisywanie protokołów walnych zgromadzeń spółek akcyjnych, członków spółdzielni i innych stowarzyszeń (art. 103). Minister Sprawiedliwości określił także wzory pieczęci notariuszy w rozporządzeniu z dnia 31 października 1933 roku o „pieczęciach notariuszów i organów izb notarialnych” (Dz. U. z 1933 r., nr 88, poz. 686). Rozporządzenie określało formę zewnętrzną oraz materiał z jakiego powinny być wykonane pieczęcie, a za ich wykonanie odpowiedzialna była Mennica Państwowa [17]. Zgodnie z § 10 ww. rozporządzenia notariusze oraz ich zastępcy kierowali zamówienia pieczęci za pośrednictwem prezesa właściwego sądu okręgowego. Zgodnie z art. 116 Prawa o notariacie z 1933 roku notariusze mieli obowiązek prowadzić księgi notarialne, do których zaliczano: repertorium, księgę protestów, skorowidz alfabetyczny, a także księgę depozytów oraz księgę przychodów i rozchodów [18]. Z kolei wzory i zasady prowadzenia ww. ksiąg notarialnych zostały określone Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 1933 r. (Dz. U. z 1933 r., nr 99, poz. 764). Przechowywane u notariusza księgi notarialne po upływie każdego roku należało trwale oprawić, zszyć a strony ponumerować. Notariusz przechowywał u siebie akta z okresu ostatnich pięciu lat. Po tym czasie, jak i po ustaniu jego urzędowania, akta miały być oddane do archiwum notarialnego mieszczącego się przy wydziale hipotecznym właściwego sądu, zaś pieniądze i papiery wartościowe do depozytu sądowego (art. 111 – 114). Nowe prawo notarialne z 1933 roku normowało tryb i zasady pobierania wynagrodzenia notariuszy za dokonywane przez nich czynności notarialne, pobierania opłat państwowych i komunalnych (art. 79), a także poddało notariat ścisłemu nadzorowi. W świetle przepisów ww. prawa obok nadzoru państwowego, realizowanego przez organy sądowe (prezesi sądów apelacyjnych i okręgowych), wprowadzono nadzór korporacyjny (rady notarialne), zaś naczelny nadzór nad notariatem powierzono ministrowi sprawiedliwości [19]. Na podstawie art. 38 § 1 rada notarialna wykonywała nadzór nad notariuszami okręgu izby przy pomocy swoich członków albo za pośrednictwem wyznaczonych notariuszy, niebędących członkami rady. Nałożono na nie obowiązek systematycznych rewizji kancelarii notarialnych na ich terenie – co najmniej raz w ciągu 3 lat (art. 38 § 2). Ponadto rozporządzenie z 1933 roku ujednolicało zasady i tryb odpowiedzialności zarówno dyscyplinarnej notariuszy [20], jak i również odszkodowawczej. Prawo przewidywało odpowiedzialność dyscyplinarną za przewinienia służbowe oraz uchybienia powadze lub godności stanowiska, a także wprowadziło jednolity system kar dyscyplinarnych, którymi zgodnie z art. 45 były: upomnienia, nagany, grzywny, a nawet pozbawienie stanowiska notariusza [21]. Z kolei obowiązek odszkodowawczy notariusza został uregulowany w art. 43, zgodnie z którym notariusz ponosił wyłączną odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy pełnieniu obowiązków urzędowych wskutek winy, zaniedbania albo nieumiejętności własnej, swojego zastępcy i personelu kancelaryjnego. Taką samą odpowiedzialność ponosił zastępca notariusza wyznaczony bez jego zgody. Po zakończeniu II wojny światowej doszło do głębokich zmian w polskim systemie prawnym, a działający na przedwojennych zasadach notariat w kolejnych latach stał się przedmiotem gruntowej reformy [22]. Kancelaria Kazimierza Herta w Kutnie działała do grudnia 1945 roku – wg księgi notarialnej za 1945 rok, ostatni akt sporządzony został przez notariusza w dniu 5 grudnia (rep. nr 101) [23], zaś cała księga notarialna zawiera zaledwie 23 akty notarialne. ----------------------------- Przypisy: [1] Archiwum Państwowe w Płocku Oddział w Kutnie (dalej: APPł O/Kutno), Akta notariusza Kazimierza Herta w Kutnie (dalej: AnKH w Kutnie), sygn. 1, k. 1. [2] APPł O/Kutno, Akta miasta Kutna (dalej: AmK), sygn. 845, k. 90, 93. [3] Ibidem, sygn. 845, k. 47 – 48. [4] APPł O/Kutno, Powiatowa Rada Narodowa w Kutnie (dalej: PRN w Kutnie), sygn. 71, k. 46. [5] APPł O/Kutno, AmK, sygn. 971, k. 21. [6] APPł O/Kutno, PRN w Kutnie, sygn. 71, k. 51. [7] M. Bandurka, Zmiany administracyjne i terytorialne ziem województwa łódzkiego w XIX i XX wieku, Łódź 1995, str. 104. [8] APPł O/Kutno, AnKH w Kutnie, sygn. 1, k. 1, 50. [9] D. Malec, Notariat Drugiej Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002, s. 61. [10] Ibidem, s. 307. [11] Ibidem, s. 312. [12] S. Kowalska, Podstawy prawne działalności notariuszy kaliskich w okresie międzywojennym, [w:] Dziedzictwo kulturowe Miasta Kalisza i Regionu Południowej Wielkopolski, Tom III, Poznań – Kalisz 2013, s. 162. [13] D. Malec, Notariat Drugiej…, s. 271. [14] „Przegląd Notarialny”, Tom I, Warszawa-Toruń, 1947 r., s. 536 – 540. [15] D. Malec, Dzieje notariatu polskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 212. [16] D. Malec, Notariat Drugiej…, s. 319. [17] J. Lutosławski, Notariat w Łodzi w okresie międzywojennym, [w:] Archivia [online], Łódź, 2011, s. 74, http://www.archivia.com.pl/artykuly/notariusze-lodzcy-w-okresie-miedzywojennym.pdf, [dostęp: 22.05.2024]. [18] D. Malec, Notariat Drugiej…, s. 337. [19] Ibidem, s. 385. [20] J. Lutosławski, op. cit., s. 73. [21] D. Malec, Notariat Drugiej…, s. 392 – 393. [22] D. Malec, Dzieje notariatu…, s. 217 – 218. [23] APPł O/Kutno, AnKH w Kutnie, sygn. 1, k. 1, 50.

Przekazane z AP m.st. Warszawy Oddział w Łowiczu. Zmieniono symbol karty na B oraz rodzaj pomocy ewidencyjnych, zgodnie z decyzją KM z 12.12.2006 r.