W skład zespołu wchodzą materiały powstałe w toku działalności WZSP w Białymstoku i zrzeszonych w nim spółdzielni. Zespół został podzielony na 2 serie, serie zaś na podserie. W serii 1 znajdują się podserie: - akta organizacyjne WZSP: protokoły i materiały ze Zjazdu Delegatów, protokoły z posiedzeń Rady, protokoły z posiedzeń Zarządu, protokoły z narad roboczych, statut i rejestracja sądowa, struktura organizacyjna, zakresy czynności pracowników, uchwały i postanowienia Zarządu, sygn. 1-149; - plany, sygn. 150-198; - sprawozdania i bilanse, sygn. 199-245; - analizy i kontrole, sygn. 246-267; W serii 2 wyodrębniono następujące podserie: - akta organizacyjne spółdzielni zrzeszonych w ramach WZSP: protokoły z Walnych Zgromadzeń, wykazy spółdzielni, wykazy władz poszczególnych spółdzielni, materiały dotyczące wprowadzenia w życie wytycznych VII Plenum KC PZPR, akta upadłościowe poszczególnych spółdzielni, sygn. 268-369; - plany, sygn. 370-611; - sprawozdania i bilanse, sygn. 612-729; - analizy i kontrole, sygn. 730-806; - normy branżowe, sygn. 807-841. Nietypową grupą akt są materiały dotyczące szkół prowadzonych przez Centralny Związek Spółdzielczości Pracy (dalej: CZSP) i działających na terenie województwa białostockiego (sygn. 193, 194, 243-145). Do WZSP trafiały projekty planów warsztatów szkolnych, plany produkcyjno-szkoleniowe i plany zaopatrzenia szkół. WZSP sprawował również nadzór nad szkołami, przeprowadzał badania, a następnie przesyłał do wiadomości CZSP protokoły badania sprawozdań finansowych. Na szczególną uwagę zasługują również informacje znajdujące się w sygnaturze nr 18, karta 82. W Protokole z nadzwyczajnego posiedzenia Zarządu z dnia 30.10.1956 r. czytamy, że posiedzenie zwołano celem omówienia pomocy Węgrom. Zarząd oraz Rada WZSP postanowiła przeznaczyć na pomoc narodowi węgierskiemu kwotę 10 tysięcy złotych oraz zaapelowała do innych Zarządów i Rad Nadzorczych Spółdzielni Pracy o utworzenie zbiórek pieniężnych i przyłączenia się do pomocy. Mowa tu o powstaniu węgierskim, które wybuchło 23 października 1956 r. w centrum Budapesztu. Manifestacja przerodziła się w krwawą rewolucję, bunt wobec sowieckiej dominacji oraz próbę uniezależnienia się od Moskwy.

Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy w Białymstoku (dalej: WZSP) został powołany do życia dnia 26 września 1954 r. na I Zjeździe Połączeniowym. Powstał z połączenia Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Inwalidów w Białymstoku ze Związkami Branżowymi (Związek Branżowy Spółdzielni Skórzano-Odzieżowo-Włókienniczych, Związek Branżowy Spółdzielni Wytwórczych, Związek Branżowy Spółdzielni Usługowych i Budowlanych). Utworzenie WZSP było następstwem uchwały Naczelnej Rady Spółdzielczej z dnia 1.10.1954 r., w wyniku której nastąpiło połączenie odrębnie do tego czasu działających czterech central w jeden Centralny Związek Spółdzielczości Pracy. Nastąpiło także analogiczne połączenie placówek terenowych w Wojewódzkie Związki Spółdzielni Pracy. Dnia 26 października 1954 roku Sąd Powiatowy w Białymstoku jako Rejestrowy zmienił nazwę spółdzielni Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Inwalidów w Białymstoku na Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy w Białymstoku. WZSP do 1961 roku działał na mocy przepisów ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach [Dz. U. Z 1950 r., nr 25, poz. 232], a po roku 1961- ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17.02.1961 roku [Dz. U. nr 12, poz. 61] oraz na podstawie statutu. Związek zrzeszał spółdzielnie pracy, spółdzielnie inwalidów oraz spółdzielnie pomocniczo-rzemieślnicze działające na terenie województwa białostockiego. W pierwszych dniach po reorganizacji spółdzielczości pracy zrzeszał 108 spółdzielni pracy i 15 spółdzielni pomocniczych. W następnych latach ilość spółdzielni wchodzących w skład WZSP stale się zmieniała: w roku 1955 było ich 107, w 1957 już 85, a pięć lata później 70. Natomiast pod koniec swojej działalności, czyli w roku 1974, Związek zrzeszał 56 spółdzielni. Duży wpływ na zmniejszenie się liczby zrzeszonych w WZSP spółdzielni pracy w roku 1957 miała uchwała o dobrowolności zrzeszania się spółdzielni w związkach podjęta na II Zjeździe Delegatów Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy (uchwała nr 9 o sprawie spółdzielczości inwalidzkiej). Pozwoliła ona na reaktywowanie Związku Spółdzielni Inwalidów, co skutkowało odłączeniem się od WZSP części spółdzielni. Innymi powodami były: łączenie się słabszych gospodarczo spółdzielni lub stawianie spółdzielni w stan likwidacji. Celem WZSP było rozszerzanie i podnoszenie poziomu działalności zrzeszonych spółdzielni, udzielanie im pomocy i nadzorowanie działań w zakresie wykonywania planowych zadań gospodarczych oraz zaspokajanie potrzeb członków spółdzielni i ich rodzin. WZSP prowadził działalność przemysłową, usługi nieprzemysłowe i budowlane, działalność projektową, obrót towarowy, żywienie zbiorowe i skup surowców wtórnych. Oprócz działalności gospodarczej rozwijał szeroką działalność społeczno-wychowawczą i kulturalno-oświatową. W 1964 roku spółdzielnie zrzeszone w Związku miały dostęp do 70 bibliotek, 8 świetlic, 1 klubu i 1 domu kultury. WZSP w Białymstoku nadzorował działalność pięciu zakładów własnych: Baza Remontu Maszyn (wpisana do Rejestru Spółdzielni dnia 27.07.1956 r., a rozwiązana 13.05.1957 r.); Spółdzielcze Przedsiębiorstwo Usług i Handlu (wpisane do Rejestru Spółdzielni 3.12.1954 r. i działające początkowo jako dwa odrębne zakłady: Baza Zaopatrzenia Materiałowo-Technicznego oraz Hurtownia Zbytu); Ośrodek Zaplecza Technicznego Przemysłu Spożywczego (wpisany do Rejestru Spółdzielni dnia 9.10.1969 r.); Zakład Urządzeń Własnych (wpisany do Rejestru Spółdzielni 29.12.1972 r.) oraz Zjednoczenie Spółdzielni Remontowo-Budowlanych (wpisane do Rejestru Spółdzielni 21.12.1973 r.) WZSP swoją siedzibę miał przy ul. Sienkiewicza 44/46 w Białymstoku (do 1956 roku ulica Sienkiewicza nosiła nazwę 1 Maja). Organami Związku były: Wojewódzki Zjazd Delegatów, Rada Związku i Zarząd. Najwyższym organem był Wojewódzki Zjazd Delegatów, który miał uprawnienia m.in. do zmian statutu Związku, wybierania i odwoływania członków Rady, jak i podejmowania uchwał dotyczących spraw finansowych. Zjazd Delegatów zwoływany był przez Zarząd Związku w porozumieniu z Radą w terminie i z częstotliwością zgodną z obowiązującym statutem. Prawo do udziału w Zjeździe mieli przedstawiciele spółdzielni w liczbie nie mniejszej niż jeden oraz nie więcej niż pięć delegatów na każdą spółdzielnię. Rada Związku była organem nadzorującym i kontrolującym pracę Zarządu. Powoływała również różne komisje stałe i doraźne. Posiedzenia Rady odbywały się co najmniej raz na kwartał i oprócz członków wybierano także 6 zastępców. Zarząd Związku był organem wykonawczym. Wydawał m.in. decyzje o przyjęciu do Związku ubiegających się o to spółdzielni. Składał się z członków wybieranych na czas nieokreślony, którymi kierował Prezes. Pierwszym Prezesem Zarządu, wybranym przez Radę Związku podczas Zjazdu Połączeniowego został Edmund Szczepański. Jednak niedługo później, bo już od 1 maja 1955 roku stanowisko to zajmował Włodzimierz Pugawko. Pełnił on tę funkcję aż do dnia 29 sierpnia 1972 r., czyli przez większą część czasu działania WZSP, a jego następcą został Jerzy Koszela. Posiedzenia Zarządu odbywały się co najmniej raz na dwa tygodnie. Liczba członków lub delegatów poszczególnych Organów, ich kadencja czy częstotliwość zwoływania Zjazdów i posiedzeń zmieniała się wraz ze zmianami statutu. W wyniku reformy administracyjnej kraju nastąpiła reorganizacja spółdzielczości pracy. Zgodnie z uchwałą nr 55 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Pracy z 30 maja 1975 roku (wydanej na podstawie art. 49 ustawy z dnia 28 maja 1975 roku o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o Radach Narodowych) WZSP w Białymstoku zaprzestał prowadzenia statutowej działalności i z dniem 31 grudnia 1975 r. został zlikwidowany.