Księgi metrykalne parafii obrządku greckokatolickiego z archidiecezji lwowskiej, diecezji przemyskiej i stanisławowskiej

Reference code
1/298/0
Number of series
0
Number of scans
21460

Content:

Zespół ksiąg metrykalnych wyznania greckokatolickiego przechowywany w AGAD tworzą jednostki z ok. 350 parafii, w większości z diecezji przemyskiej a także z archidiecezji lwowskiej i diecezji stanisławowskiej; jedna parafia z diecezji łuckiej, jedna parafia niezidentyfikowana. Najstarsze w zbiorze są księgi urodzeń z parafii Pawełcze i Bołszowce z 1728 r. W trakcie porządkowania zespołu zostało z niego wyłączonych 39 jednostek. Są to w przewadze księgi zapowiedzi i księgi czynności urzędów parafialnych różnych parafii. Zgodnie z przyjętą w AGAD zasadą rozdziału ksiąg od akt parafialnych włączono je do odrębnego zespołu (nr 461). W nielicznych zachowanych w AGAD księgach, głównie XVIII-wiecznych oprócz wpisów metrykalnych znajdują się także inne materiały np. spisy parafian i wykazy obciążeń na rzecz kościoła (sygn. 379), czy też pytania do egzaminu na proboszcza i wykazy ofiarodawców na potrzeby kościoła (sygn. 372).

About the Creator:

Kościół unicki na terenie Rzeczypospolitej został utworzony w wyniku zawarcia unii brzeskiej w 1596 r., na podstawie bulli papieża Klemensa VIII z 1595 r. Na mocy zawartej unii doszło do połączenia Kościoła prawosławnego z Kościołem katolickim; biskupi ruscy przyjęli katolickie wyznanie wiary i uznali zwierzchnictwo papieża. Z prawosławia zachowano obrządek wschodni, kalendarz juliański i niezależną hierarchię duchowną. W XV III w. strukturę organizacyjną Kościoła unickiego stanowiła metropolia kijowska, w której skład wchodziły: archidiecezja kijowska, archidiecezja połocka, diecezje: pińsko-turowska, włodzimiersko-brzeska, chełmsko-bełska, łucko-ostrogska, lwowsko-halicko-kamieniecka i przemysko-samborska. Po rozbiorach Rzeczypospolitej, tereny objęte unią podzielone zostały pomiędzy Rosję i Austrię. Dalsze zmiany organizacji Kościoła unickiego i wszelkie decyzje związane z jego działalnością podejmowały państwa zaborcze. Na mocy dekretu cesarzowej Katarzyny II z 19 X 1795 r. utrzymano w Rosji jedynie diecezję połocką, natomiast pozostałe, to jest metropolię kijowską, diecezje pińską, łucką i włodzimierską zlikwidowano. Dwie ostatnie przywrócono bullą papieża Piusa VI w 1798 r. Na terenie zaboru rosyjskiego unię zlikwidowano w 1875 r. W zaborze austriackim cesarzowa Maria Teresa w 1774 r. nadała Kościołowi unickiemu nazwę - Kościół greckokatolicki. Księży greckokatolickich zrównano w prawach z duchowieństwem łacińskim. W 1807 r. na podstawie bulli papieża Piusa VII utworzona została metropolia halicka z ośrodkiem we Lwowie, której podporządkowano archidiecezję lwowską oraz diecezje przemyską i chełmską. Od 1808 r. na czele Kościoła greckokatolickiego stał metropolita halicko-lwowski, którym został ówczesny biskup przemyski. W XIX w. zachodziły zmiany w organizacji terytorialnej Kościoła greckokatolickiego na terenie zaboru austriackiego, co związane było z przeobrażeniami politycznymi. Likwidowano istniejące struktury i tworzono nowe. Po Kongresie wiedeńskim w 1815 r. do metropolii halicko-lwowskiej należały: archidiecezja lwowska, diecezja przemyska i diecezja chełmska (wyłączona w 1830 r. z organizacji metropolii i poddana bezpośrednio Stolicy Apostolskiej). W 1846 r., po włączeniu do Galicji wolnego miasta Krakowa, do diecezji przemyskiej przyłączona została znajdująca się w nim jedna parafia greckokatolicka; w 1885 r. utworzono diecezję stanisławowską (wydzieloną z części archidiecezji lwowskiej). Zmianom organizacji terytorialnej ulegała także sieć dekanatów (najbardziej stabilna była w archidiecezji lwowskiej, najmniej w diecezji przemyskiej) i sieć parafialna w ramach dekanatów. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości organizacja Kościoła greckokatolickiego pozostała bez zmian (metropolia we Lwowie i diecezje w Przemyślu i Stanisławowie); jedyną zmianą było utworzenie w 1934 r., na wniosek rządu polskiego, osobnej administracji apostolskiej dla Łemkowszczyzny. W jej skład weszło dziewięć zachodnich dekanatów diecezji przemyskiej (w 1938 r. było to 121 parafii). Siedzibą administratora był Rymanów-Zdrój, następnie Sanok. W przededniu wybuchu II wojny światowej archidiecezja lwowska podzielona była na 54 dekanaty, diecezja przemyska na 45, a w stanisławowskiej było 20 dekanatów. Kościół greckokatolicki w Polsce miał, według różnych źródeł, od 3,5 do 3,8 milionów wyznawców, skupionych w przeszło dwóch tysiącach parafii na terenie województw: lwowskiego, tarnopolskiego, stanisławowskiego i części krakowskiego. Po wybuchu II wojny światowej rozbiciu uległa struktura Kościoła greckokatolickiego. Pod okupacją niemiecką znalazła się zachodnia część diecezji przemyskiej i cała Apostolska Administracja Łemkowszczyzny. Pod okupacją radziecką archidiecezja lwowska, diecezja stanisławowska i część diecezji przemyskiej. Na tym obszarze Kościół greckokatolicki poddawany był represjom, mającym na celu doprowadzenie do jego likwidacji. Po wojnie w granicach ZSRR znalazła się cała diecezja stanisławowska, archidiecezja lwowska i 19 dekanatów z diecezji przemyskiej. Na terenie Polski pozostała Administracja Apostolska Łemkowszczyzną i 13 dekanatów diecezji przemyskiej. W 1946 r. we Lwowie odbył się pseudosynod, na którym zlikwidowany został Kościół greckokatolicki na terenie ZSRR. W Polsce powojennej dążono do likwidacji jego działalności jako zorganizowanej całości. Do 1989 r. grekokatolicy byli pozbawieni swojej hierarchii kościelnej.Księgi metrykalne parafii wyznania greckokatolickiego prowadzone były według reguł obowiązujących w kościele katolickim, którego częścią byli wyznawcy obrządku greckiego. Metryki sporządzano na takich samych formularzach, często posługę sprawował ksiądz rzymskokatolicki. (oprac. M. Kośka, M. Michalska)

Border dates:

1728-1951

Classification:

urzędy stanu cywilnego i akta metrykalne

Creator's name:

Dates:

1728-1951.

Former name:

Foreign language name:

Languages:

ukraiński, ruski, polski, niemiecki, łaciński

Availability:

Provided partially

Total archival files:

459

Total archival files processed:

459

Total archival files without records:

0

Total linear metres

21.73

Total linear metres processed

21.73

Total linear metres without records

0.0

Total archival files:

0

Total files:

0

Total size (in MB):

0.0

Total documents

0

Total cases

0

Total classes

0

Total archival files:

0.0

Total running meters :

0.0

Dates of non-archival documentation :

Name Quantity Inventory uwagi
Electronic archive inventory approved No data
Approved book inventory No data inwentarz książkowy z indeksem geograficznym

stan zachowania zespołu nie do ustalenia