Zespół
Content:
1. Metryka ochrzczonych i zaślubionych, 1758-1762, sygn.1; 2. Księga urodzonych, 1776-1785, sygn. 2; 3. Metryka pogrzebów, 1776-1786, sygn. 3; 4. Metryka zaślubionych, 1776-1784, sygn. 4; 5. Metryka urodzeń, ślubów i zgonów, 1824-1825, sygn. 5; 6. Kopie ksiąg metrykalnych urodzeń, małżeństw, zgonów z lat 1871, 1925, 1828, sygn. 6; 7. Księga metrykalna chrztów, 1756-1777, 1802-1804, sygn. 7; 8. Księga małżeństw, 1890-1937, sygn. 8; 9. Księgi zgonów, 1890-1937, sygn. 9-10
About the Creator:
Dzieje parafii horynieckiej są ściśle powiązane z historią klasztoru i kościoła franciszkanów w Horyńcu. Kronika klasztoru (Acta Conventus Horyniecensis inchoata tempore A.R. P. Guardiani Felicis Bogaczyk Ord. Min. Conv., Anno Domini 1893), wymienia pod rokiem 1635 Horyniec, Brusno, Radruż i Dziewięcierz jako wioski należące do parafii w Potyliczu. Horyniec nie leżał tylko na krańcach parafii potylickiej, ale również na styku trzech diecezji: archidiecezji lwowskiej, diecezji przemyskiej i diecezji chełmskiej. Pierwsza informacja o kaplicy w Horyńcu pochodzi z 1670 roku. Proboszcz z Potylicza wzmiankuje o istnieniu kaplicy drewnianej z jednym, przebywającym tam stale franciszkaninem, który wypełnia wszystkie powinności duszpasterskie, a przede wszystkim przechowuje oleje święte. Kolejna informacja o kaplicy horynieckiej pojawia się dopiero przed rokiem 1717, kiedy to w zapisie zarządzenia biskupa chełmskiego jest mowa o konieczności jej zamknięcia i usunięcia franciszkanina. Pierwszym wymienionym z imienia w 1700 roku franciszkaninem w Horyńcu jest ojciec Bonawentura Gawroński, kapelan na dworze Piotra Telefusa, będący zapewne inicjatorem budowy murowanej kaplicy. W Księdze chrztów parafii potylickiej pod datą 5 XI 1662 roku odnotowano chrzest Andrzeja, syna Piotra Telefusa. Piotr Telefus wybudował w swoich dobrach drewnianą kaplicę i sprowadził duchownego. Z 8 VI 1703 roku pochodzi akt, w którym Piotr Felicjan Telefus, dziedzic Horyńca zapisał franciszkanom 10 000 złotych polskich na swych dobrach w Sokołówce i od tej sumy zobowiązał siebie i swych następców do płacenia ojcom 7% aż do zupełnego spłacenia. W swoim testamencie, pochodzącym także z 8 VI 1703 roku, Piotr Telefus potwierdzając zapis na 10 000 złotych polskich, przeznaczył kolejne 30 000 na budowę kościoła w Horyńcu, zapewniając jednocześnie dostarczenie materiałów budowlanych. Kościół miał powstać na gruntach zajętych wcześniej przez drewnianą kaplicę. Według zapisów w dokumencie Telefus wyposażył konwent w ogród, dwa kawałki łąki, dwanaście zagonów pola, zapewnił wolny wyrąb drewna w lasach, prowizję w zbożu i wolny przemiał zboża w młynach dworskich. Spadkobiercy Piotra Telefusa, po jego śmierci unieważnili testament. Próby porozumienia się władz zakonnych z nimi nie powiodły się. Ostatecznie w 1717 roku na mocy decyzji biskupa ordynariusza chełmskiego zamknięto kaplicę, a franciszkanin ojciec Kryspin Borecki musiał opuścić Horyniec. Następny znany dokument dotyczący klasztoru horynieckiego pochodzi ze stycznia 1757 roku. Jest nim dokument fundacyjny właściciela Horyńca Mikołaja Stadnickiego. Jego żona, Salomea, z domu Łuszczewska fundowała dla rezydencji horynieckiej ze swego wiana i należnego jej spadku 10 000 florenów polskich na utrzymanie trzeciego kapłana, za co mieli ojcowie odprawiać 6 mszy cichych co miesiąc. W tym czasie Horyniec, który dotąd należał do parafii w Potyliczu w diecezji chełmskiej, znalazł się w granicach archidiecezji lwowskiej. Następnie przystąpiono do budowy świątyni. Była to barokowa budowla z podziemiami pod prezbiterium, składającymi się z trzech izb. Prace przy budowie kościoła zostały zakończone w 1758 roku. W tym roku, 6 VI, prepozyt niemirowski Antoni Stornowski dokonał pierwszych chrztów „in ecclesia Horinecensi”. Cały kompleks franciszkański otoczono fosą zaopatrywaną w wodę z pobliskiej rzeczki, a w jego obrębie znalazło się również zaplecze gospodarcze. Wyposażenie konwentu stanowiło 7% z 20 000 florenów z fundacji Mikołaja i Salomei Stadnickich. W 1765 roku konwent otrzymał jeszcze 1 000 florenów z obowiązkiem odprawiania 24 mszy rocznie. Kościół został konsekrowany 27 VI 1773 przez sufragana lwowskiego Stanisława Rajmunda Jezierskiego otrzymując wezwanie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny. Rok później wprowadzono stacje Drogi Krzyżowej. Parafia horyniecka została utworzona w 1775 roku przez arcybiskupa lwowskiego Wacława Hieronima Sierakowskiego. W 1785 roku należały do niej miejscowości: Horyniec, Wólka, Nowiny, Sidnica (Świdnica), Truszcze, Ruda, a do sakramentów obrządku łacińskiego przystępowało 1190 osób. W wyniku reorganizacji i zmian pomiędzy granicami archidiecezji lwowskiej i diecezji przemyskiej w latach 1784-1787 parafia należała do diecezji przemyskiej. W roku 1787 przyłączono ją ponownie do archidiecezji lwowskiej. W wyniku polityki kasacyjnej władz austriackich został zniesiony klasztor franciszkanów w Gródku Jagiellońskim, a cały majątek przekazano pod kuratelę franciszkanów horynieckich, budynki przeznaczając dla potrzeb wojska. Z klasztoru gródeckiego otrzymano jedynie szaty i bieliznę kościelną, natomiast kielichów i nowych sreber zupełnie nie wydano, gdyż zajął je rząd austriacki. Dobra klasztoru (wyposażenie) zostało zarekwirowane w 1810 roku przez władze. W pierwszej połowie XIX wieku trwał spór pomiędzy franciszkanami a nowymi dziedzicami Horyńca, Ponińskimi, m.in. o ilość drewna należnego zakonnikom. Około r. 1830 arcybiskup lwowski Andrzej Alojzy Skarbek Ankwicz przeprowadził szczegółową wizytację kościoła horynieckiego, podczas której stwierdzono bardzo zły stan budynków klasztornych oraz kościoła. Dopiero przyjazne stosunki klasztoru z księciem Leandrem Ponińskim doprowadziły do poprawy sytuacji majątkowej i finansowej. Właściciel Horyńca przekazał klasztorowi kawałek gruntu zwany Doroszczyzną i fundusze, za które ojciec Rafał Żak wyremontował dach kościoła. Liczne remonty przeprowadzono także za czasów gwardiana Kornela Motylewicza (1841-1845). W drugiej połowie XIX wieku miały miejsce długotrwałe spory i zatargi o należności fundacyjne i serwituty, zarówno w Horyńcu, jak i w Gródku Jagiellońskim. Toczył się również spór o miejsce dla cmentarza parafialnego. Franciszkanie z Horyńca obsługiwali także parafię w Niemirowie. Wpisy dotyczące chrztów w tej miejscowości, zachowane w aktach zespołu (sygn. 7, s. 1-243) pochodzą z lat 1762-1778, 1802-1804 i są dokonywane przez prepozyta niemirowskiego. Obejmują miejscowości: Niemirów, Wróblaczyn, Szczerzec, Hruszów, Smolin, Wierzbiany, Zawadów. Natomiast w tej samej księdze prepozyt niemirowski Antoni Stornowski rozpoczynając wpisy dla wsi Horyniec, Wólka, Nowiny, Ruda, zaznaczył, że są one przyłączone do parafii niemirowskiej pod opieką ojców franciszkanów. Mimo to żadna z wizytacji prowincjałów nie wspomina ani o obsługiwaniu Niemirowa, ani o mieszkaniu ojców z Horyńca w Niemirowie. W drugiej połowie XIX wieku do parafii należały: Horyniec, Nowiny, Radruż i Wólka Horyniecka. W roku 1855 gwardian konwentu powiadomił prowincjała, że parafia horyniecka została powiększona o wioski: Podemszczyznę i Krzywe. Oficjalnie jednak zostały one przyłączone do parafii w roku 1907, wraz z miejscowością Puchacze, po wyłączeniu z parafii w Cieszanowie. Pod koniec 1938 roku parafia w Horyńcu liczyła 2490 wiernych. Za czasów gwardiana Feliksa Bogaczyka (1893-1899) przeprowadzono gruntowny remont budynku klasztornego i jego otoczenia. Bogaczyk jest autorem kroniki (Acta Conventus Horyniecensis inchosta tempore A.R. P. Guardiani Felicis Bogaczyk Ord. Min. Conv., Anno Domini 1893), zawierającej liczne informacje dotyczące dziejów klasztoru i parafii. Działania wojenne I wojny światowej nie dokonały większych zniszczeń obiektów klasztornych. Franciszkanie horynieccy, oprócz niesienia posługi duszpasterskiej, dbali o pogłębienie życia religijnego na terenie parafii poprzez zakładanie i prowadzenie stowarzyszeń religijnych: Arcybractwa Różańca Świętego – od 1904 roku, Koła Żywego Różańca – od 1906 roku, tercjarstwa – III Zakonu św. Franciszka – od 1900 roku. Zakon ma także wielkie zasługi w zakresie prowadzenia oświaty wśród parafian. W tym celu w 1904 roku zakonnicy założyli Czytelnię Ludową w Horyńcu, Nowinach i Wólce Horynieckiej. Znaczne straty klasztor poniósł w ostatniej fazie działań wojennych II wojny światowej. Kilkukrotne ataki UPA i dwukrotne spalenie Horyńca w 1945 i 1946 roku dopełniło zniszczeń. W latach 1949-1950 przeprowadzono restaurację budynku klasztornego. W Nowinach Horynieckich znajduje się miejsce pielgrzymkowe – kaplica, w której mieści się łaskami słynąca figury Matki Bożej. Poświęcenie kaplicy miało miejsce 16 V 1898 roku. Konsekracji dokonał o. Placyd Krupiński w obecności licznej rzeszy pielgrzymów. W 1945 roku do parafii horynieckiej przyłączono wieś Dziewięcierz z przysiółkami Sołotwina, Doliny i Moczary (wydzielone z parafii Potylicz), a w 1951 roku – Werchratę i Prusie (wydzielone z parafii Lubycza Królewska). W 1971 roku z parafii Horyniec wydzielono Werchratę, Prusie, Dziewięcierz, Moczary i Doliny, z których utworzono samodzielną placówkę duszpasterską – ekspozyturę w Werchracie. W 1974 roku otrzymała ona status parafii, a 1 I 1981 roku została powiększona o Dziewięcierz PGR, Niwki i Sołotwinę – osiedla należące dotąd do parafii Horyniec. Obecnie do parafii należą miejscowości: Dziewięcierz, Horyniec-Zdrój, Niwki, Nowiny Horynieckie, Podemszczyzna, Podemszczyzna Osiedle, Puchacze, Radruż, Radruż Osiedle, Świdnica, Wólka Horyniecka. Źródła i opracowania: Archiwum Państwowe w Przemyślu, Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej w Horyńcu, sygn. 1-10 Schematismus Universi Saecularis et Regularis Cleri Archi Diaeceseos Metropol. Leopol. Rit. Lat. (lata 1860-1899) Catalogus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Cleri ArchiDiaeceseos Leopoliensis Rit. Lat. Pro Anno Domini MCMVIII, Leopoli 1908, s. 120. G. Klebowicz, Parafie i wspólnoty zakonne (archi) diecezji przemyskiej XIV-XXI w., Przemyśl 2020. B. Kumor, Organizacja diecezji przemyskiej 1772-1850, „Nasza Przeszłość”, T. 43: 1975, s. 135–170. M. Leszczyński, Archidiecezja lwowska obrządku łacińskiego w granicach Polski 1944-1992, Lublin 2011.
Border dates:
1758, 1776-1785, 1824-1825, 1871, 1890-1937
Classification:
urzędy stanu cywilnego i akta metrykalne
Creator's name:
Dates:
1758-1758, 1776-1785, 1824-1825, 1871-1871, 1890-1937.
Former name:
Foreign language name:
Languages:
polski, niemiecki, łaciński
Availability:
Available in full
Total archival files:
10
Total archival files processed:
10
Total archival files without records:
0
Total linear metres
0.09
Total linear metres processed
0.09
Total linear metres without records
0.0
Total archival files:
0
Total files:
0
Total size (in MB):
0.0
Total documents
0
Total cases
0
Total classes
0
Total archival files:
0.0
Total running meters :
0.0
Dates of non-archival documentation :
| Name | Quantity Inventory | uwagi |
|---|---|---|
| Electronic archive inventory approved | No data |
Zespół utworzono na podstawie uchwały Komisji Metodycznej z 15.02.2011 r.