Zespół
Content:
Spuścizna przedstawicieli rodzin Pawłowskich, Wyrzykowskich, Kozielskich, Markowskich, Kamieńskich i Niczyperowiczów. Pamiątki rodzinne pochodzące z lat 1881-1982: dokumenty, korespondencja rodzinna, bilety wizytowe, szkic z podobizną Czesława Pawłowskiego, akta stanu cywilnego, akta nieruchomości, korespondencja urzędowa, zezwolenia, dokumenty ubezpieczenia nieruchomości i osób oraz świadczeń emerytalnych; fotografie w formie albumu, luzów oraz zbioru szkiców karykaturalnych na fotografiach autorstwa Janusza Kalbarczyka - architekta, sportowca i olimpijczyka; pamiątki rodzinne: tabliczka na drzwi, podstawka na szklankę, popielniczka i obwoluta na menu restauracyjne, pochodzące z drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX wieku, stanowiące przedmioty sztuki i użytku codziennego.
About the Creator:
Zgodnie z dokumentacją pochodzącą z XIX i XX wieku przedstawiciele rodzin Pawłowskich, Wyrzykowskich, Kozielskich i Markowskich czasowo lub stale zamieszkiwali m.in.: Warszawę, Suwałki, Szczebrę, Pułtusk, Grajewo i Giżycko. Nazwy części z wymienionych miejscowości pojawiły się w korespondencji wytworzonej w latach 1881-1884. Najstarsze dokumenty zostały wytworzone przez przedstawicieli pierwszych dwóch z wyżej wymienionych rodzin: Wojciecha Pawłowskiego oraz Jadwigę Anastazję Salomeę Wyrzykowską. Oboje narodzili się w Guberni Siedleckiej. Wojciech Pawłowski urodził się w 1853 roku w Niecieplinie, syn Franciszka i Agnieszki z Mikulskich małżonków Pawłowskich. Jadwiga Wyrzykowska urodziła się 27 kwietnia 1862 roku w Mierzwicach, należących do Parafii Sarnackiej, córka Antoniego - emerytowanego kapitana Wojsk Cesarsko-Rosyjskich, syna Aleksandra i Franciszki z Miłkowskich. Matką była szlachcianka Teresa z Kozielskich, córka Wojciecha i Teofili z Markowskich. Wojciech Pawłowski ukończył szkoły siedleckie, a w 1871 roku wstąpił na Cesarski Uniwersytet Warszawski, w którym odbył pięcioletnie studia na fakultecie medycznym. W trakcie kariery zawodowej Wojciech Pawłowski był lekarzem specjalizującym się w zakresie chorób zakaźnych oraz okulistyki. Po zakończeniu studiów w 1876 roku praktykował jako lekarz cywilny w Serocku. Następnie pełnił funkcję lekarza w armii carskiej w latach 1880-1885, a od 1884 roku służył w randze starszego lekarza. W okresie służby stacjonował w Pułtusku, Płońsku i Tykocinie wraz z 13. Biełozierskim Pułkiem Piechoty imienia Generał-Feldmarszałka księcia Piotr Michajłowicza Wołkońskiego, a następnie w Bielanach i Powązkach pod Warszawą wraz z 16. Ładożskim Pułkiem Piechoty. Okresowo pracował w Ujazdowskim Głównym Szpitalu Wojskowym w Warszawie. Oferował swoje usługi lekarskie także spauperyzowanej ludności cywilnej, zamieszkującej okolice warszawskiego Solca, prowadząc i rozwijając swoją pierwszą prywatną praktykę lekarską przy Aptece Więckowskiego. W ramach pracy naukowej publikował wyniki swoich badań w Gazecie Lekarskiej ("Spostrzeżenia nad chorobami tyfusowemi"). W Towarzystwie lekarskim odczytywano jego pracę, dotyczącą praktyki w lazarecie wojskowym w Pułtusku. Doktor Wojciech Pawłowski przebywał głównie w Pułtusku i Warszawie. Zmarł 2 czerwca 1885 roku w Pułtusku, gdzie służył około trzech lat. Zgodnie z relacją przyczyną śmierci była przewlekła choroba żołądka lub zapalenie wyrostka robaczkowego, na co z kolei wskazuje zawarta w zbiorze korespondencja Wojciecha i Jadwigi Pawłowskich z okresu ich małżeństwa. Jadwiga Wyrzykowska mieszkała wraz z matką w Suwałkach, gdzie uczestniczyła w życiu towarzyskim i społecznym miasta. Uczestniczyła w organizowaniu loterii fantowych w ramach rozrywek o charakterze towarzyskim oraz w tworzeniu wyjazdów składkowych poza obszar miejski dla lokalnej społeczności. Uczestniczyła również w spotkaniach towarzystwa wokalnego i literackiego. Współtworzyła teatr amatorski w Suwałkach. Wykształcenie ogólne odebrała w pensji dla panien w Warszawie lub Suwałkach, w której uczyła się m.in. historii i geografii oraz języka francuskiego i rosyjskiego. W latach 1882-1884 była związana także z miejscowością Szczebra koło Wigier. Dziedziczką tamtejszego majątku oraz zakładu parowego "Markowa" i kamienicy w Suwałkach była ciotka Jadwigi - Franciszka z domu Kozielska Markowska, urodzona około 1820 roku, zmarła 31 lipca 1900 w Suwałkach. Z Warszawą Jadwiga Wyrzykowska była związana od 1881 do swojej śmierci 2 listopada 1951 roku. Pochowana została na Cmentarzu Powązkowskim (Kw. 92, II rząd, grób 17). Miała sześcioro rodzeństwa. Według starszeństwa byli to: Seweryna, Napoleon, Ludwik, Roman (zamieszkały w Stanach Zjednoczonych - w Nowym Jorku, a następnie w stanie Massachusetts), Wiktor Henryk Wyrzykowscy. Powiązania i relacje rodzinne między Pawłowskimi a Wyrzykowskimi trwały od początku lat 80. XIX wieku. Na podstawie informacji przekazanej przez darczyńcę oraz fragmentu korespondencji, początek tych relacji miał miejsce latem 1880 roku. Były to pierwsze spotkania i zawarcie narzeczeństwa między Wojciechem Pawłowskim a Jadwigą Wyrzykowską. Z kopii aktu małżeństwa państwa Pawłowskich (akt ślubu nr 90) wynika, że ślub pary miał miejsce dnia 26 czerwca/8 lipca 1882 roku, o godzinie 19, prawdopodobnie w Parafii Konkatedralnej Świętego Aleksandra w Suwałkach. Ślubu parze udzielił ksiądz Aleksander Makowski. Świadkami pary małżeńskiej byli Teresa i Ludwik Wyrzykowscy – matka i brat Jadwigi. Wojciech i Jadwiga Pawłowscy mieli dwóch synów: Czesława, urodzonego 16 czerwca 1883 roku w Warszawie, zmarłego 27 lutego 1963 roku tamże oraz Stanisława, urodzonego 5 października 1885 roku w Suwałkach, zmarłego 4 listopada 1963 roku w Giżycku. Zarówno przed, jak i po śmierci ojca obaj bracia wraz z matką mieszkali w różnych okresach głównie w Warszawie i w Suwałkach. Czesław Franciszek Pawłowski w 1904 roku zdał maturę w gimnazjum w Suwałkach. Przez rok studiował na Uniwersytecie Warszawskim. W 1913 roku ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej, gdzie uzyskał tytuł inżyniera architekta. W trakcie swojej kariery zawodowej związany był z armią rosyjską oraz z Wojskiem Polskim. W 1905 roku służył jako jednoroczny ochotnik w 6. Pułku Dragonów (od 1914 roku 2. Pułk Huzarów) w Suwałkach, skąd został zwolniony ze służby w stopniu chorążego rezerwy. W 1914 roku zmobilizowany przez macierzystą jednostkę wojskową. Od 1919 roku w służbie budownictwa, kolejno jako: starszy referent Zarządu Budownictwa Wojskowego Twierdzy Modlin, kierownik robót budowlanych w Zarządzie Budownictwa Wojskowego Dowództwa Okręgu Generalnego Warszawa, kierownik wydziału i zastępca kierownika Rejonu Budowlano-Kwaterunkowego Warszawa-II. Został przeniesiony z jazdy konnej do korpusu osobowego budownictwa, a ostatecznie trafił do pułku saperów. W 1927 roku został kierownikiem referatu w Wydziale Fortyfikacyjnym Departamentu Inżynierii, a następnie Biura Konstrukcyjnego. Pełnił funkcję kierownika budowy schronów bojowych w Tczewie i doświadczalnych w Modlinie. Po utworzeniu Wydziału Kierownictwa Fortyfikacji w Sztabie Generalnym w 1930 roku objął w nim funkcję kierownika Wydziału Studiów. 31 grudnia 1930 został przeniesiony w stan spoczynku. Po 1930 roku zatrudniony był w magistracie Miasta Stołecznego Warszawy jako inspektor budowlany, w którym pracował nieprzerwanie do wybuchu wojny. W 1939 r. został zmobilizowany w stopniu podpułkownika i objął dowództwo 11. Grupy Fortyfikacyjnej, przygotowującej do obrony przedmoście płockie. Wziął udział w obronie Warszawy jako dowódca saperów pododcinka południowo-zachodniego. Po kapitulacji przebywał w obozie przejściowym w Skierniewicach, z którego został zwolniony. W trakcie służby wojskowej odznaczony został m.in. rosyjskim Orderem Świętej Anny II, III i IV klasy; Orderem Świętego Stanisława II i III klasy oraz odznaczeniami polskimi: Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości. Zgodnie z informacjami po II Wojnie Światowej Czesław Pawłowski pełnił funkcję Starszego Inspektora i Kierownika w Wydziale Inspekcji Budowlanej Dzielnicy Praga-Północ. Posiadał ukończony kurs samochodowy. W trakcie swojego życia uprawiał sport i turystykę. Interesował się zawodami hippicznymi i lotnictwem. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Grochowa. Podpułkownik inżynier Pawłowski żonaty był ze Stefanią Janiną z domu Niczyperowicz, córką Juljana i Gabryeli z Kamieńskich lub Kamińskich (zgodnie z treścią aktu małżeństwa państwa Niczyperowiczów), urodzoną 8 lutego 1892, zmarłą 7 listopada 1975 roku. Mieli dwóch synów: Kazimierza, urodzonego 18 lipca 1923 w Warszawie, poległego 2 lutego 1943 roku tamże podczas akcji bojowej i Witolda, urodzonego 16 grudnia 1926 w Warszawie, poległego 2 września 1944 roku w Powstaniu Warszawskim w trakcie walk na Czerniakowie. Obaj bracia przed wybuchem II Wojny Światowej uczyli się w Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. Poprzez środowisko szkolne starszy z braci - Kazimierz Pawłowski – należał do 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia”. Jako jej członek prawdopodobnie uczestniczył w Jamboree – międzynarodowym zlocie skautów, które miał miejsce na terytorium Holandii w 1937 roku. O uczestnictwie Kazimierza w tym wydarzeniu świadczy zawarta w zbiorze korespondencja z holenderskim skautem i fotografem pochodzącym z Hagi, a mieszkającym w Arnhem - H. Snoek’iem. W okresie okupacji niemieckiej obaj bracia należeli do konspiracji i walczyli w szeregach Armii Krajowej: Kazimierz w stopniu starszego strzelca pod pseudonimem „Edward”, zaś Witold w stopniu kaprala o pseudonimie „Wit”. Po śmierci obu synów, po zakończeniu wojny Czesław i Stefania Pawłowscy adoptowali niemieckie osierocone dziecko - Olgierda Korendę (Gerhard Korend). Przysposobiony syn został jednak repatriowany do Republiki Federalnej Niemiec w listopadzie 1953 roku, na wniosek jego odnalezionego starszego brata. Ppłk. inż. Czesław Pawłowski wraz z rodziną został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w grobowcu należącym do jego dziada od strony matki – Antoniego Wyrzykowskiego, urodzonego ok. 1812 roku, zmarłego w 1876 roku w Warszawie. Stanisław Pawłowski z wykształcenia był farmaceutą. Wstąpił w związek małżeński z Klaudią z domu Wissonow, urodzoną 9 lutego 1889 w Kasimowie (Gubernia Riazańska), zmarłą 2 stycznia 1968 roku w Giżycku. Rodzina Pawłowskich mieszkała w nieruchomości wybudowanej w latach 1929-1930 wraz z folwarkiem i przydomowym ogrodem. Budynek prawdopodobnie uległ zniszczeniu w czasie kampanii wrześniowej 1939 roku. W czasie okupacji niemieckiej budynek był odbudowywany i remontowany, o czym świadczą zawarte w zbiorze dokumenty potwierdzające udzielenie pożyczki. W 1951 roku na mocy dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz na podstawie dekretu z dnia 13 kwietnia 1945 roku o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego, nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa, a plac dookoła niej rozparcelowany. Nieruchomość zamieszkana była przez najbliższe rodziny braci Pawłowskich i ich matkę – Jadwigę. Prawdopodobnie wraz z rodziną Pawłowskich w budynku mieszkała część rodziny Niczyperowiczów: matka Stefanii Pawłowskiej – Gabryela Franciszka z Kamieńskich (Kamińskich?) Niczyperowicz, córka Ludwika i Marcyanny z Marczewskich, urodzona w 1868 roku w Przybyszewie w Gubernii Warszawskiej, zmarła 2 lipca 1944 roku w Warszawie; siostra Stefanii - Helena Julia Niczyperowicz, córka Juliana i Gabryeli z Kamieńskich, urodzona 27 listopada 1896 roku w Warszawie, zmarła 3 września 1979 roku tamże; brata Stefanii - Stanisława Niczyperowicza, syna Juliana i Gabryeli z Kamieńskich, urodzony 6 maja 1902 roku w Warszawie, zmarły 7 lutego 1969 roku tamże. Helena Niczyperowicz prawdopodobnie interesowała się poezją, sztukami plastycznymi i sportem. Na wymienione pasje wskazują pozostawione fotografie i prywatna korespondencja, zawierająca wiersze w postaci druków i rękopisów. Zachowane w zbiorze dokumenty rodzinne oraz akta stanu cywilnego wskazują miejsca pobytu poszczególnych przedstawicieli rodziny Kamieńskich i Niczyperowiczów. Wynika z nich, iż rodzina Stefanii Pawłowskiej od strony jej ojca - Juliana - mieszkała nie tylko w Warszawie, ale również w wielkopolskich miastach: w Lesznie i w Poznaniu. Przedstawicielem rodziny łączącym wymienione miasta był kuzyn Stefanii Pawłowskiej oraz Heleny i Stanisława Niczyperowiczów - Ludwik Niczyperowicz. Urodził się 20 maja 1898 roku w Warszawie. Nie są znane okoliczności jego przenosin do Poznania. W tym mieście jednak, w 1929 roku, ożenił się z Haliną z domu Rost, urodzoną w 1908 roku, córką Leona i Ireny Rost, zmarłą w 2012 roku. Małżeństwu Niczyperowiczów urodziło się dwóch synów: Olgierd Jan 22 września 1930 roku w Poznaniu oraz Jerzy Władysław 27 czerwca 1932 roku w Poznaniu, zmarły 24 listopada 1973 roku w Lesznie. Obaj byli kuzynami młodszego pokolenia braci Pawłowskich: Kazimierza i Witolda. Rodzina Niczyperowiczów mieszkała w Poznaniu, a następnie w Lesznie od około 1934 roku. Ludwik Niczyperowicz był lekarzem i specjalizował się w chirurgii, ortopedii oraz ginekologii z położnictwem. Był również lekarzem wojskowym i uczniem profesora Antoniego Tomasza Jurasza. W 1923 roku pracował w Klinice Ortopedycznej Poznańskiego Zakładu Ortopedycznego im. Bronisława Saturnina Gąsiorowskiego, która była pierwszym wyspecjalizowanym zakładem medycznym z zakresu ortopedii. W latach 1934-1939 kierował częścią oddziału chirurgicznego Szpitala św. Józefa w Lesznie. W latach powojennych, po powrocie rodziny Niczyperowiczów z przymusowego wysiedlenia przez niemiecką administrację okupacyjną do Generalnego Gubernatorstwa, doktor Ludwik Niczyperowicz objął funkcję dyrektora szpitala, którą piastował w latach 1945-1951. Od lutego 1947 roku kierował także Kołem Naukowym Lekarzy w Lesznie. Zmarł w 1961 roku w Poznaniu, gdzie pochowany został na Cmentarzu Jeżyckim w grobowcu rodziny Rostów. W tym samym miejscu spoczywa również jego małżonka, Halina Niczyperowicz. W ramach zespołu Archiwum rodziny Pawłowskich spuściznę tworzy pozostawiona dokumentacja aktowa, fotograficzna oraz inne pamiątki rodzinne. Poza zespołem, wynikiem wspólnej pracy braci Czesława i Stanisława Pawłowskich, do widocznych obiektów kultury materialnej, a zarazem elementów spuścizny rodziny Pawłowskich, należy dom-bliźniak, znajdujący się przy ulicy Zgierskiej 18 na warszawskim Grochowie.
Border dates:
1849-1982
Classification:
archiwa prywatne i spuścizny
Creator's name:
Dates:
1849-1982.
Former name:
Foreign language name:
Languages:
rosyjski, polski, francuski
Availability:
Available in full
Total archival files:
24
Total archival files processed:
24
Total archival files without records:
0
Total linear metres
0.13
Total linear metres processed
0.13
Total linear metres without records
0.0
Total archival files:
0
Total files:
0
Total size (in MB):
0.0
Total documents
0
Total cases
0
Total classes
0
Total archival files:
0.0
Total running meters :
0.0
Dates of non-archival documentation :
| Name | Quantity Inventory | uwagi |
|---|---|---|
| Electronic archive inventory approved | Nie |