Akta Okręgowego Zarządu Państwowych Ośrodków Maszynowych w Rzeszowie stanowią źródło do badań regionalnych. Do materiałów o największej zawartości źródłowej zaliczamy zarządzenia i pisma własne, protokoły i sprawozdania Wydziału Politycznego oraz jednostek podległych. Na uwagę zasługują również wydawnictwa własne.

W dniu 31 grudnia 1949 r. powołano Centralny Zarząd Państwowych Ośrodków Maszynowych Ekspozytura Okręgowa w Rzeszowie (dalej CZ POM), który poprzez Centralny Zarząd Państwowych Ośrodków Maszynowych w Warszawie podlegał Ministerstwu Rolnictwa i Reform Rolnych. Ekspozytura Okręgowa swą działalność prowadziła poprzez odpowiednie Państwowe Ośrodki Maszynowe (dalej POM) w swoim terenie. Siedzibą Zarządu Ekspozytury Okręgowej było miasto Rzeszów. Przedmiotem działalności Zarządu było organizowanie, koordynowanie, nadzorowanie, kontrolowanie i ogólne kierownictwo działalności gospodarczej POM-ów. Z kolei Państwowe Ośrodki Maszynowe pomagały rolnikom w organizowaniu się w Gminne Ośrodki Maszynowe (dalej GOM) i spółdzielnie produkcyjne, których na przestrzeni lat 1949-1953 na terenie województwa rzeszowskiego powstało 333. Na czele Zarządu stał Dyrektor, któremu bezpośrednio podlegał Starszy Księgowy z Księgowym ds. GOM, Referat Personalno-Socjalny, Starszy Mechanik i Kierownik Administracyjno-Gospodarczy. Zastępcy Dyrektora Starszemu Agronomowi nadzorował Agronoma rejonowego, Referat sprawozdawczości, Dyspozytora i brygady ciągnikowe. Z kolei Zastępcy Dyrektora ds. GOM sprawował pieczę nad Instruktorem GOM i samymi GOM-ami. Zastępcy Dyrektora ds. Politycznych – Kierownikowi Wydziału Politycznego podlegał Instruktor polityczny. Starszy Mechanik odpowiadał za warsztat, mechanika rejonowego i czołówkę napraw. Kierownik Administracyjno-Gospodarczy nadzorował magazyny artykułów różnych i materiałów pędnych. W 1951 r. utworzono dodatkowe Państwowe Ośrodki Maszynowe w miejscowościach poszczególnych powiatów na terenie województwa rzeszowskiego: powiat brzozowskim - Brzozów i Dynów, powiat gorlicki - Uście Gorlickie, Gorlice, Łużne, powiat jasielski - Klecie, Przysieki, Żmigród Nowy, powiat jarosławski - Radymno, Sieniawa, Jarosław, Próchnik, Bobrówka, powiat krośnieński - Frysztak, Dukla, Krosno, powiat kolbuszowski - Kolbuszowa i Sokołów, powiat lubaczowski - Oleszyce Stare, Narol, Horyniec, powiat leski - Olszanica, Lesko, Hoczew, powiat łańcucki - Łańcut i Leżajsk, powiat mielecki - Jaślany, Mielec, Przecław, powiat niziański - Jeżowe, Zarzecze, Rudnik, powiat przemyski - Przemyśl, Stubno, Babice, Bircza, powiat przeworski - Kańczuga i Tryncza, powiat rzeszowski - Błażowa, Strzyżów, Świlcza, Tyczyn, Racłówka, powiat sanocki - Rymanów, Sanok-Dąbrówka, Zarszyn, Szczawne, powiat tarnobrzeski - Zdydniów, Tarnobrzeg, Dąbrowica. W 1953 r. stan Państwowych Ośrodków Maszynowych wynosił 20, natomiast Gminnych Ośrodków Maszynowych 146 na terenie Ekspozytury. Ilość GOM-ów w 1955 r. w poszczególnych POM-ach wynosiła: Ustrzyki Dolne – 22, Radymno – 30, Lubaczów – 26, Przemyśl – 37, Sanok – 30, Besko – 13, Dębica – 14, Przysieki – 13, Ujście Gorlickie – 14, Sokół – 12, Olszanica – 20, Bolminka – 13, Bircza – 13, Boguchwała – 13, Wielowieś – 10, Miejsce Piastowe – 18, Wola Mała – 13, Gorliczyna – 5, Zarzecze – 6, Wojsław – 7, Dzikowiec – 7, Dynów – 12, Gorlowe – 6. Poszczególnym Ośrodkom nadawano liczbę porządkową w celach ewidencyjnych, np.: POM Wielowieś miał nr 7, POM Dynów – 10, POM Przysieki – 11, POM Wojsław – 12, POM Sanok – 13, POM Uście Gorlickie – 14, POM Sokołów – 19, POM Miejsce Piastowe – 16 i POM Godowa – 17. Zgodnie z uchwałą nr 101 Rady Ministrów z dnia 3 marca 1954 roku, Centralny Zarząd Państwowych Ośrodków Maszynowych przekształcono w Zarządy Państwowych Ośrodków Maszynowych i włączono do Wojewódzkich Zarządów Rolnictwa. [autor - mgr Ewa Molisak]