Zbiór map topograficznych Archiwum Państwowego w Gdańsku

Reference code
10/3607/0
Number of series
0
Number of scans
0

Content:

Pierwsza seria 116 map w skali 1 : 100 000, skupia w swojej objętości następujące typy map: - Grossblatter: mapy z tej serii opracowane zostały na podstawie map Messtischblätter w skali 1 : 25 000, a dokładniej w oparciu o ich poprzedniczkę Ur – Messtischblätter, która była opracowana w latach 20 – tych XIX wieku. Jest to mapa orientacyjna, odzwierciedlająca gęstość zaludnienia, szlaki komunikacyjne, rozgraniczenia typowych kultur w sensie pól uprawnych, lasów, łąk, nieużytków i bagnisk. Rzeźba terenu oddana jest na nich metodą szrafowania (drobnych kreseczek). Mapy te jeszcze w czasie drugiej wojny światowej były używane przez Wehrmacht. Mapa ma kształt trapezu o stosunku wysokości do podstawy mniejwięcej jak 3 do 4. - Karte des Deutschen Reiches: Są to mapy jednobarwne, teren oddany jest w kreskach. Skala kresek, uwzględniająca pochyłości już od 1°, umożliwia dobre przedstawienie przeważnie płaskich form terenu. Mapy były reprodukowane z miedziorytów, a dobrze dobrane znaki topograficzne, pozwalały zamieścić dużą ilość szczegółów. Mapy te pochodzą z okresu 1870 – 1900, były tworzone do celów wojskowych w szczególności wojsk artyleryjskich. Posiadały one jedną wadę, nie można było ustalić na podstawie danych kartograficznych poziomu działa i celu – zatem i różnicy wysokości (t. zw. Konta terenowego), co wraz z rozwojem artylerii wykluczyło je z użytku, już w pierwszych latach XX wieku. Druga seria zawiera 1390 mapy w skali 1 : 25 000, ze względu na ich ilość i znaczenie dla całego zespołu, ich charakterystyka została poprzedzona rysem historycznym związanym z ich powstaniem: - Messtischblätter - W 1875 roku Niemcy rozpoczęli prace nad mapą topograficzną w skali 1 : 25 000, czyli tak zwanymi arkuszami stolikowymi „Messtischblätter” . Prace te poprzedził szereg prób kartografów niemieckich, których celem było wprowadzenie jednolitej instrukcji kreślenia map. Już w 1816 roku podjęto pierwsze prace nad szczegółową, wojskową mapą topograficzną. Pracami tymi zajmował się Pruski Sztab Generalny. Na czele sztabu od 1821 roku stał gen. Karol von Müffling, który był twórcą instrukcji kreślenia map. Zgodnie z tą instrukcją mapa miała być wykonana w odwzorowaniu wielościennym Müfflinga, a rzeźba terenu miała być przedstawiona kreskową metodą jego autorstwa. Prace nad pierwszą edycja map w skali 1 : 25 000 zakończono w 1830 roku. Mapy wykonane w okresie 1821 - 1830 nie należały do najlepszych w związku z tym pod koniec lat 60 – tych XIX wieku rozpoczęto prace nad nową, jednolitą mapą „Einheitskarte”. Opracowano wzór oraz instrukcję na podstawie której mapa miała być wykonana. Przyjęto, że będzie to oryginalne zdjęcie w skali 1 : 25 000, wykonane w odwzorowaniu wielościennym Müfflinga, a rzeźba miała być przedstawiona metoda poziomicową . Zdjęcie stolikowe miało gwarantować dokładność sytuacji na mapie.

About the Creator:

Inwentarz zespołu archiwalnego o nazwie „Zbiór map topograficznych Archiwum Państwowego w Gdańsku”, zawiera mapy topograficzne, które były w posiadaniu wielu przedsiębiorstw i instytucji. Świadczy o tym fakt, iż na zinwentaryzowanych mapach znajdują się liczne pieczęcie własnościowe instytucji. Na wszystkich jednak widnieje pieczątka Gdańskiego Przedsiębiorstwa Badawczo Dokumentacyjnego Terenowego Przemysłu Materiałów Budowlanych Przedsiębiorstwo Państwowe Gdańsk – Narwik, Marynarki Polskiej 12/14 oraz sygnatura, która systematyzowała poniższy materiał w układzie logicznym. Nadanie materiałom konkretnych sygnatur i utworzenie dwóch oddzielnych serii pozwala uznać, iż to właśnie Gdańskie Przedsiębiorstwo Badawczo Dokumentacyjne..., było ich ostatnim przechowawcą, bądź użytkownikiem. Niestety nie są znane okoliczności w jakich materiał kartograficzny trafił do Archiwum Państwowego w Gdańsku oraz kiedy ten fakt miał miejsce. Archiwum Państwowe w Gdańsku nie posiada w swoich zbiorach wyodrębnionej jako zespół archiwalny dokumentacji z Gdańskiego Przedsiębiorstwa Badawczo Dokumentacyjnego...., co utrudnia ustalenie roli jaką pełniły mapy w działalności tego, prawdopodobnie ostatniego użytkownika. Na podstawie analizy materiału archiwalnego oraz przeprowadzenia kwerendy archiwalnej w zasobie Archiwum Państwowego w Gdańsku ustalono jednak, iż zinwentaryzowane mapy prawdopodobnie nie były wykorzystywane w działalności merytorycznej ostatniego przechowawcy. Takie wnioski nasuwają się z dwóch powodów. Pierwszy to taki, iż powyższa instytucja rozpoczęła swą działalność po II wojnie światowej, a zinwentaryzowane mapy były wydane w okresie 1874 - 1952, przez niemiecką służbę geograficzną: Reichsamt fuer Landesaufnahme Berlin, Preussischen Landesaufnahme, Kartographische Abteilung der Koeniglische Preussische Landesaufnahme, Koeniglische Preussische Landesaufnahme, Oberkomando des Herres/General Stab des Herres Chef des Kriegskarten - und Vermessungswesens oraz polską: Wojskowy Instytut Geograficzny oraz Główny Urząd Pomiarów Kraju, z których ostatni swoje wydania opierał na mapach niemieckich. W związku z powyższym Gdańskie Przedsiębiorstwo Badawczo Dokumentacyjne... nie było na pewno twórcą map topograficznych. Kolejny powód, dla którego można uznać, iż zinwentaryzowane mapy mogły być jedynie dokumentacją pomocniczą w Gdańskim Przedsiębiorstwie Badawczo Dokumentacyjnym..., jest przesłany do Archiwum Wojewódzkiego w Gdańsku protokół wybrakowanej dokumentacji z 1963 roku . Lista materiałów do wybrakowania nie wskazuje by instytucja mogła wykorzystywać mapy topograficzne w swojej merytorycznej działalności. Dodatkowo udało się odnaleźć jednostkę archiwalną dotyczącą inwentaryzacji powszechnej, przeprowadzonej w Gdańskim Przedsiębiorstwie Badawczo Dokumentacyjnym... w latach 1960 – 1965 . Szczegółowa analiza powyższych archiwaliów nie wskazuje by mapy mogły być wykorzystywane w merytorycznej działalności przedsiębiorstwa. Na mapach prócz sygnatur Gdańskiego Przedsiębiorstwa Badawczo Dokumentacyjnego..., w większości widnieją przekreślone sygnatury nadane przez Laboratorium Przemysłu Materiałów Budowlanych oraz Główne Archiwum Miernicze.

Border dates:

1900-1945

Classification:

Creator's name:

Dates:

1900-1945.

Former name:

Foreign language name:

Languages:

Availability:

Total archival files:

1506

Total archival files processed:

1506

Total archival files without records:

0

Total linear metres

0.0

Total linear metres processed

0.0

Total linear metres without records

0.0

Total archival files:

0

Total files:

0

Total size (in MB):

0.0

Total documents

0

Total cases

0

Total classes

0

Total archival files:

0.0

Total running meters :

0.0

Dates of non-archival documentation :

Name Quantity Inventory uwagi
Approved book inventory Tak