Zachowane akta w Archiwum Państwowym w Rzeszowie, to niewielki wycinek zachowanych akt Koła ŚZŻAK w Tarnobrzegu. Brak protokołów z Walnych Zebrań z lat 1990-2019, protokołów Kół Terenowych z poszczególnych miejscowości z lat 1989-2019. Dokumentacja Komisji również jest niekompletna, brak akt Komisji Rewizyjnej. Nie ma akt Koła Tarnobrzeg I i II oraz Koła Miejskiego Tarnobrzeg, również brakuje ewidencji członków z lat 2000-2019. Z pozyskanej dokumentacji odtworzono w następujące serie i podserie na podstawie przykładowego rzeczowego wykazu akt dla stowarzyszeń, komisje ułożono alfabetycznie: 1. Zarząd Koła (7 j.a., z lat 1989-2019) – protokoły posiedzeń Zarządu Kół. 2. Komisja Historyczna (5 j.a., z lat 1990-2005) – wspomnienia członków, uroczystości rocznicowe, miejsca pamięci i zmiany nazw ulic oraz szkół. 3. Komisja Odznaczeń i Awansów (2 j.a., z lat 1991-2007) – protokoły z posiedzeń Komisji oraz rejestr odznaczeń i awansów wojskowych. 4. Komisja Weryfikacji (3 j.a., z lat 1990-1997) – protokoły i informacje o zweryfikowanych członkach oraz wydane legitymacje. 4.1. Akta weryfikacyjne członków (363 j.a., z lat 1989-2016) 4.2. Ewidencja członków (16 j.a., z lat 1993-1999) 5. Gospodarka materiałowa (1 j.a., z lat 1992-1993) – zakup mundurów.

Dnia 26 maja 1989 roku Sąd Wojewódzki w Warszawie pod nr 463 zarejestrował Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej (dalej SŻAK, Stowarzyszenie). Celem Stowarzyszenia była obrona imienia i pamięci Armii Krajowej (dalej AK), potrzymanie więzów braterstwa broni oraz pomocy koleżeńskiej żołnierzy AK, upowszechnienie tradycji i historii organizacji. Terenem działalności został objęty obszar państwa polskiego z siedzibą w Warszawie. Stowarzyszenie dążyło do utworzenia fundacji Archiwum i Muzeum Armii Krajowej. Członkami stowarzyszenia mogli być żołnierze Armii Krajowej (zwyczajni), osoby fizyczne niebędące kombatantami, a czujące się spadkobiercami tradycji AK (współdziałający) i wspierający finansowo (wspierający). Tytuł członka honorowego przyznawało Walne Zgromadzenie Delegatów.(1) Szczegółowe zasady przyjmowania i skreślania członków spełniających wymagania w statucie określał regulamin.(2) Jednostkami organizacyjnymi Stowarzyszenia były Oddziały Okręgowe, Koła i Komisje Środowiskowe. Zasięg terytorialny oddziału okręgowego określał Zarząd Główny. Władzami naczelnymi Stowarzyszenia zostały Walne Zgromadzenie Delegatów, Zarząd Główny i Prezydium Zarządu Głównego, Rada Naczelna, Główna Komisja Rewizyjna i Główny Sąd Koleżeński.(3) Pierwsze zebranie organizacyjne SŻAK w Tarnobrzegu odbyło się dnia 8 października 1989 r., na którym omówiono przyszłą działalność Stowarzyszenia. W obecności 17 członków, wybrano Zarząd w składzie: prezes Rajmund Aschenbrenner, wiceprezesi Jan Pękalski i Kazimierz Bogacz, sekretarz Zofia Mleczko i skarbnik Mieczysław Kawalec. Powołano również Komisję, która przyjmowała członków na podstawie deklaracji, opinii (świadków) i znanych faktów z życia oraz działalności kandydata.(4) Dnia 14 grudnia 1989 r. Zarząd Główny SŻAK w Warszawie uregulował zasięg terytorialny Oddziałów Okręgowych. Województwo tarnobrzeskie leżało w zasięgu Okręgu Małopolska. Powołano Koło Tarnobrzeg I, Koło „Twaróg”, Koło w Dębie. Istniała możliwość utworzenia Inspektoratu obejmującego zasięgiem województwo tarnobrzeskie, ale warunkiem było istnienie co najmniej 5 kół.(5) Miesiąc później powstały Koła Tarnobrzeg II, Sandomierz, Baranów Sandomierski i Nowa Dęba, co pozwoliło na legitymizację Okręgu Tarnobrzeg (dalej Okręg) z zasięgiem terytorialnym w granicach administracyjnych województwa. W wyniku przeprowadzonych wyborów prezesem SŻAK został Rajmund Aschenbrenner, wiceprezesami Kazimierz Bogacz i Wojciech Targowski, sekretarzem Zofia Mleczko i skarbnikiem Mieczysław Kawalec. Powołano Radę Okręgu, Komisję Rewizyjną, Sąd Koleżeński. W ramach Okręgu utworzono Komisję Weryfikacyjną, Współdziałającą, Historyczną i Wspierającą.(6) Siedzibą Okręgu Tarnobrzeg zostało miasto Tarnobrzeg. Na I Walnym Zjeździe w dniach 14 - 15 marca 1990 roku połączono Stowarzyszenie i Związek Żołnierzy AK oraz organizacje kombatanckie w jedną organizację pod nazwą Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej (dalej ŚZŻAK, Związek) z nowym statutem oraz siedzibą główną w Warszawie.(7) Ostanie zmiany w statucie wprowadzono Uchwałą nr 6 XV Zjazdu Sprawozdawczego Delegatów ŚZŻAK z dnia 15 marca 2016 roku. Związek po przekształceniu nie wprowadzał Oddziałów, lecz Okręgi jako zwierzchności nad Kołami. Stan organizacyjny Zarządu Okręgu ŚZŻAK w Tarnobrzegu na dzień 31 grudnia 1990 r. przedstawiał się następująco: Zarząd Okręgu oraz Komisje przy Zarządzie – Rewizyjna, Socjalna, Weryfikacyjna, ds. Odznaczeń i Awansów i Historyczna. Zarząd sprawował pieczę nad Kołami Terenowymi w Baranowie Sandomierskim, Janowie Lubelskim, Klimontowie, Łubnicy, Nisku, Nowej Dębie, Osieku, Padwi Narodowej, Radomyślu, Rudniku nad Sanem, Sandomierzu, Stalowej Woli 1, Stalowej Woli 2, Tarnobrzegu i Zaklikowie.(8) Podczas mszy polowej z udziałem wojska polskiego i władz państwowych, dnia 3 maja 1992 roku, w 201 rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja, poświęcono sztandar autorstwa Mariana Kosiora wykonany dla ŚZŻAK Okręg Tarnobrzeg.(9) Dnia 6 stycznia 1993 r. odbyły się kolejne wybory, w wyniku których ponownie prezesem Zarządu został Rajmund Aschenbrenner. Wybrano 3 wiceprezesów, skarbnika, sekretarza, 4 członków Zarządu (wśród członków wybrano Kierownika Biura Okręgu). Powołano Komisję Rewizyjną i Sąd Koleżeński oraz Komisję Weryfikacyjną, Socjalną, Odznaczeń i Awansów, Historyczną. Utworzono Zespół Redakcyjny Biuletynu Informacyjnego.(10) Następne wybory odbyły się dnia 16 grudnia 1995 roku. Komisja Socjalna zmieniła nazwę na Socjalno-Administracyjną i powołano nową - Komisję do spraw Młodzieży, zajmującą się tylko kontaktami z młodzieżą.(11) W związku ze zmianą administracyjną kraju i wewnętrznymi sporami, w okresie od 19 stycznia 1999 do 3 sierpnia 2000 r., działał Tymczasowy Zarząd Terenowego Koła SZŻAK w Tarnobrzegu z prezesem Kazimierzem Bogaczem na czele. W dniu 10 sierpnia 2000 r. nowowybrany prezes Marian Kosior, wszczął starania o dokładne rozliczenie i uporządkowanie dokumentacji członków.(12) Od 29 marca 2002 do 31 marca 2003 r., prezesem Koła Tarnobrzeg był Józef Zaworski. Następnie od 29 kwietnia 2005 do 28 kwietnia 2018, Koło reprezentował Władysław Szpyt jak prezes.(13) W związku ze śmiercią Władysława Szpyta, 11 czerwca 2018 r. odbyły się wybory, w wyniku których prezesem został Tadeusz Zych.(14) Stan członków Koła Tarnobrzeg na dzień 31 grudnia 2018 r., wynosił 19 osób.(15) Ostatnie pismo odnośnie Zarządu Koła datowano na dzień 6 maja 2019 roku. Jest to prośba Zarządu Okręgu Podkarpackiego o przesłanie aktualnego wykazu członków na danym wzorze do 15 maja 2019 roku.(16) -------- (1)Archiwum Państwowe w Rzeszowie, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Koło w Tarnobrzegu (dalej APRz, ŚZŻAK Koło Tarn.), sygn. 375, s. 1-2. (2) Ibidem, sygn. 375, s. 12-14. (3) Ibidem, s. 3. (4) Ibidem, s. 52. (5) Ibidem, 56-57. (6) Okręg Tarnobrzeg obejmujący zasięgiem województwo tarnobrzeskie, z siedzibą w Tarnobrzegu ul. Kościuszki 26, powołano Uchwałą nr 1/90 Zarządu Głównego Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej z dnia 19 stycznia 1990 roku. Ibidem, s. 72-77, 80. (7) Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Zarząd Główny w Warszawie, Statut Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, dostępny w Internecie: < https://armiakrajowa.org.pl/pdf/statut.pdf> (8) APRz, ŚZŻAK Koło Tarn., sygn. 375, s. 142-166. (9) Tamże, sygn. 376, s. 31-33, 119-123. (10) Ibidem, sygn. 377, s. 1-5. (11) Ibidem, sygn. 378, s. 18. (12) Ibidem, sygn. 380, s. 10. (13) Ibidem, s. 12, 17, 62. (14) Ibidem, s. 86. (15) Ibidem, s. 91. (16) Ibidem, s. 92-93.

• Archiwum Akt Nowych, 2/1326/0 Armia Krajowa [1936-1938] 1942-1945; • Archiwum Akt Nowych, 2/1583/0 Zbiór prasy konspiracyjnej i powstańczej 1939-1945; • Archiwum Narodowe w Krakowie, Redakcja miesięcznika "Twórczość" w Krakowie, 29/821/0/2/153 Władysław Machejek - utwory niedrukowane: wyjątek z powieści partyzanckiej pt.: "Jędrusie"; • Archiwum Państwowe w Kielcach Oddział w Sandomierzu, 24/1071/0 Armia Krajowa Inspektorat Sandomierski 1942-1996; • Archiwum Państwowe w Kielcach Oddział w Sandomierzu, 24/459/0 Związek Nauczycielstwa Polskiego Zarząd Oddziału Powiatowego w Sandomierzu. Komisja Historyczna Tajnego Nauczania [1917-1964] 1965-1979 [1980-1985] ; • Archiwum Państwowe w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Związek Bojowników o Wolność i Demokrację Zarząd Oddziału w Sandomierzu, 24/214/0/-/141 Uroczystości, seminaria poświęcone grupie partyzanckiej "Jędrusie". Rajd szlakiem "Jędrusiów" /informacje, programy, korespondencja/; 24/214/0/0/174 Upamiętnienie działalności oddziału partyzanckiego "Jędrusie” /korespondencja/; • Archiwum Państwowe w Warszawie, Zbiór Stanisława Leszczyńskiego (byłego szefa komórki "998" w Oddziale II KG AK).