Największą grupę akt w zespole Państwowy Zakład Ubezpieczeń Oddział Wojewódzki w Poznaniu stanowią akta kontroli jednostek podległych, głównie inspektoratów powiatowych. Zawierają one opisy działalności tych instytucji jak i skuteczność działania. Jest to ciekawy materiał, gdyż na podstawie właśnie tych akt można uzyskać informacje o charakterze działalności całej instytucji. Ciekawe są również akta propagandowe w postaci scenariuszy audycji radiowych i telewizyjnych, informatorów oraz ulotek i afiszy reklamowych. Trochę zachowanej dokumentacji to akta innych instytucji ubezpieczeniowych działających przed 1952 rokiem jak np.: korespondencja finansowa dot. pożyczek hipotecznych byłego Zakładu Ubezpieczeń na Życie [ZUŻ] w Poznaniu, zarządzenia i okólniki dyrektora Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych w Poznaniu, współzawodnictwo pracy, okólniki-instrukcje własne i centralne z lat 1949-1951 i inne. Wśród akt znajdziemy również ważne informacje o historii powstania i organizacji Oddziału w Poznaniu. Poza tym w zespole znajdują się akta charakterystyczne dla instytucji państwowych czyli: plany, sprawozdania, bilanse, biuletyny statystyczne i inne.

Ustawa sejmowa z 28 marca 1952 r. potwierdziła fakt upaństwowienia wszystkich zakładów ubezpieczeń gospodarczych. Tym samym nastąpiła likwidacja pozorów ubezpieczeń wzajemnych. Przekształciła ona Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych w Państwowy Zakład Ubezpieczeń. Został on włączony do narodowego planu gospodarczego. Wprowadzono zasadę jednoosobowego kierownictwa. Pierwszym dyrektorem PZU został od lutego 1953 r. Stefan Stolarczyk. W miejsce odrębnych związków wzajemności wprowadzono jeden centralny fundusz ubezpieczeniowy. Kolejnym dyrektorem naczelnym PZU w lutym 1957 r. zostaje Eugeniusz Kreid. W grudniu 1958 r. ustawa sejmowa przywróciła znaczenie prewencji ubezpieczeniowej. Powołano również Radę Ubezpieczeniową PZU. Był to jeden z przejawów demokratyzacji zakładu i systemu ubezpieczeniowego. Wyrazem tego było wprowadzenie pełnej dobrowolności w odniesieniu do ubezpieczeń umownych niepaństwowych jednostek gospodarki uspołecznionej. Monopolistyczny charakter polskich ubezpieczeń trwał do połowy lat 80-tych. Następne zmiany powstały w wyniku uchwalenia kolejnej ustawy 20 września 1984 r. Na mocy ustawy z 1952 r. dotychczasowe oddziały wojewódzkie PZUW zamieniono na dyrekcje wojewódzkie PZU. Pierwszym kierownikiem Dyrekcji w Poznaniu został L. Kołodziejczak. W dniu 3 listopada 1952 r. Uchwałą nr 939 Rady Ministrów nadano statut Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń, który stracił moc dnia 18 marca 1960 r. Uchwałą nr 100 Rady Ministrów w sprawie nadania nowego statutu Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń. W 1953 r. Dyrekcja Wojewódzka w Poznaniu podzielona była na 5 wydziałów i 2 referaty. Na podstawie Zarządzenia nr 21/60 Naczelnego Dyrektora PZU z dnia 14 mają 1960 r. wprowadzającego regulamin dla oddziałów wojewódzkich, w Oddziale Wojewódzkim w Poznaniu powstało 6 wydziałów i 1 referat. Określono w nim również zadania oddziału. Struktura organizacyjna Oddziału w Poznaniu ulegała w miarę potrzeb przekształceniom, m.in. w wyniku wprowadzania nowych obowiązkowych ubezpieczeń (szczegółowe informacje nt. zmian organizacyjnych Oddziału w Poznaniu jednostce o sygnaturze 910). Kolejne przekształcenie PZU nastąpiło na mocy Ustawy Sejmu z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych, na podstawie którego z instytucji państwowej został przekształcony w przedsiębiorstwo ubezpieczeniowe. Zgodnie z tą ustawą PZU obok działalności ubezpieczeniowej rozwijać miał także działalność prewencyjną. PZU Oddział Wojewódzki w Poznaniu działał do 1990 r. Zmiana ustroju gospodarczego powoduje przekształcenie Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Powszechny Zakład Ubezpieczeń Spółka Akcyjna . Powstaje również PZU Życie SA, następuje reorganizacja zakresu działalności PZU SA, który utrzymuje pakiet ubezpieczeń majątkowych i osobowych, PZU Życie SA przejmuje ubezpieczenia życiowe. [Dz.U. 1991 nr 119 poz. 522 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 1991 r. w sprawie trybu i zasad przekształcenia Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w spółkę akcyjną Skarbu Państwa oraz przejęcia przez tę spółkę zobowiązań z tytułu zawartych ubezpieczeń.] [oprac. M. Proniewicz].

KM 2/2015