Arkusze ewidencyjne więźniów (uporządkowane w ramach poszczególnych liter alfabetu)

Powstanie radomskiego więzienia datuje się na rok 1817, kiedy to budynki klasztoru ss. Benedyktynek przystosowano na potrzeby jednostki penitencjarnej. Więzienie funkcjonowało nieustannie, zarówno podczas I Wojny Światowej kiedy to pełniło rolę obozu jenieckiego, jak i w dwudziestoleciu międzywojennym jako Więzienie Karno-Śledcze. W pierwszych dniach września 1939 roku naczelnik więzienia Franciszek Czachowicz rozpoczął procedurę ewakuacyjną, która zakładała wypuszczenie więźniów odsiadujących niewielkie kary oraz udanie się wraz z służbą więzienną oraz osadzonymi za ciężkie przestępstwa w kierunku wschodnim, prawdopodobnie do Kowla. W opuszczonym budynku więzienia po wkroczeniu na teren ziemi radomskiej okupanta rozlokowano żołnierzy Wehrmachtu. W połowie września władze miasta podjęły decyzję o utworzeniu tam szpitala jenieckiego, który ze względu na wciąż napływających jeńców został w tym miejscu zlikwidowany. Już w początkach października pierwsi osadzeni pojawili się w murach więzienia. Początkowo nadzór nad więzieniem sprawował Wehrmacht do czasu powstania Generalnego Gubernatorstwa -26 października 1939, kiedy to więzienie przeszło pod dozór Referatu Więziennictwa Wydziału Sprawiedliwości Urzędu Generalnego Gubernatorstwa. Wówczas na terenie Dystryktu Radomskiego funkcjonowało 6 więzień: w Częstochowie, Kielcach, Pińczowie, Piotrkowie, Radomiu i Sandomierzu. Odciski pieczętne zachowane na aktach wskazują, że radomskie więzienie w tym okresie występowało pod nazwą „Gefӓngnis Radom” i „Deutsche Strafanstalt Radom”. W założeniu wyroki w radomskim więzieniu mieli odsiadywać skazani za przestępstwa podlegające karze od 6 miesięcy do 5 lat jednak ze względu na fakt iż Radom stał się stolicą dystryktu, więzienie bardzo szybko zapełniło się więźniami śledczymi. Ogromny wpływ na codzienne funkcjonowanie więzienia (liczebność, sposób traktowania więźniów) miała niemiecka Policja Bezpieczeństwa, a w szczególności specjalnie oddelegowany pracownik, referent SS-Hauptscharführer Paul Köppler. Formacje, które doprowadzały zatrzymanych do więzienia podlegały dowódcy SS i policji w dystrykcie radomskim (Der SS und Polizeiführer in Distrikt Radom), były to: Policja Bezpieczeństwa (Sicherheitspolizei - Sipo), policja porządkowa (Ordnungspolizei - Orpo), służba bezpieczeństwa (Sicherheitsdienst - SD), tajna policja państwowa (Geheime Staatspolizei – Gestapo), policja kryminalna (Kriminal-polizei – Kripo), policja ochronna (Schutzpolizei – Schupo), żandarmeria (Gendarmerie) policja polska (Polnische Polizei). Wewnętrzna struktura więzienia, unormowana prawdopodobnie w 1940 roku, dzieliła początkowo jednostkę na trzy oddziały: kryminalny, kobiecy, niemiecki, a od 1942 roku również na czwarty oddział tzw. specjalny (Sonderabteilung), w którym przebywali więźniowie polityczni. W radomskiej placówce pracowali zarówno Niemcy jak i Polacy. Do wiosny 1940 roku funkcję naczelnika więzienia sprawował Wojciech Łączyński, został usunięty i aresztowany a jego miejsce zajął Reinhold Rummel i sprawował ją do końca wojny. Osadzeni mieli zakładane teczki, w których odnotowywane były podstawowe dane, a także informacje odnośnie organu doprowadzającego, sporadycznie informacja o powodzie zatrzymania lub skazania, a także adnotacja odnośnie zwolnienia, śmierci („ubył”), wywózki do obozu koncentracyjnego („Lager”), oddelegowany do służby budowlanej (Baudienstführer), przekazany do Urzędu Pracy (Arbeitsamt). Więzień otrzymywał numer ewidencyjny. Początkowo osadzeni rejestrowani byli w dwóch ciągach numerycznych: I – dotyczył więźniów śledczych, II – więźniów skazanych. Od 1942 roku rejestrowano osadzonych w jednym ciągu numerycznym. Brak dokładnych danych odnośnie dokładnej ilości więźniów, którzy przeszli przez radomskie więzienia. Liczba zachowanych teczek wskazuje na 14170 osadzonych. Bibliografia: Piątkowski Sebastian, Więzienie Niemiecki w Radomiu 1939-1945, Lublin 2009