1. Posiedzenia władz: protokoły, stenogramy, akty normatywów, sprawozdania z działalności, fotografie, 1962, 1966, 1968-1976, 1978, sygn. 1-11, sygn.183-186; 2. Organizacja Komitetu: statuty, dzienniki korespondencyjne, 1960-1975, 1977-1978, sygn. 12-23; 3. Plany i sprawozdania: plany, sprawozdania z działalności, sprawozdania finansowe, 1963-1977, sygn. 24-28; 4. Wydawnictwa i popularyzacja: wydawnictwa własne, biuletyny, kroniki, materiały propagandowe, fotografie, 1962-1964, 1967, 1973-1975, 1977-1978, sygn. 29-47, sygn 187; 5. Współpraca z organizacjami krajowymi: 1964, 1966, 1968, 1971, 1973, 1975, 1977-1978, sygn. 48-51, sygn. 188-189; 6. Współpraca z organizacjami zagranicznymi: 1963, 1967, 1971-1972, sygn. 52-55, sygn. 190; 7. Kontrole: protokoły, 1964-1970, 1973-1974, 1976, 1978, sygn. 56-57; 8. Administracja nieruchomościami: zmiana siedziby - protokół zdawczo-odbiorczy, korespondencja, 1970, sygn. 58; 9. Finanse Komitetu: kartoteki darczyńców, dzienniki finansowe, 1965-1977, sygn. 59-71; 10. Akcje na rzecz Solidarności i Pomocy Ludowi Hiszpanii: apele, protesty, oświadczenia, obchody rocznicowe Komitetu i Brygad Międzynarodowych - preliminarze budżetowe, programy, fotografie, prasa, 1961-1963, 1965-1966, 1968-1978, sygn. 72-90; 11. Działalność informacyjna, 1947, 1956, 1958-1959, 1961, 1970-1972, 1974, 1976-1977, sygn. 91-101; 12. Organizowanie pomocy finansowej i materialnej: sprawozdanie, dyplomy, korespondencja, 1959-1978, sygn. 102-109; 13. Dąbrowszczacy: akta osobowe, fotografie, 1936-1940, 1943, 1946-1950, 1955-1977, sygn. 110-134; 14. Działacze Komitetu: wspomnienia, artykuły, referaty, fotografie, 1937, 1941-1944, 1948-1951, 1954, 1964-1978, sygn. 135-159; 15. Pracownicy i sympatycy: akta osobowe, 1949-1978, sygn. 160-180; 16. Działalność i działacze Komitetu, sygn. 181-182.

Geneza powstania Polskiego Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii W kwietniu 1962 r. z inicjatywy byłych uczestników wojny hiszpańskiej z lat 1936-1939, ochotników z 54 krajów świata, którzy po wybuchu rebelii frankistowskiej walczyli w szeregach Brygad Międzynarodowych¹ stanęli u boku wojsk republikańskich oraz organizacji społecznych całego świata zwołana została w Rzymie międzynarodowa konferencja dotycząca pomocy ludowi hiszpańskiemu. Polskę reprezentowali Eugeniusz Szyr i Józef Ozga Michalski. Uczestnicy konferencji zwrócili się na niej z apelem do światowej opinii publicznej o zorganizowanie szerokiej pomocy dla walczącego przeciwko dyktaturze generała Franco społeczeństwa hiszpańskiego. Polacy żywo zareagowali na to wezwanie i już 19 maja Prezes Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację Janusz Zarzycki oraz Eugeniusz Szyr ówczesny wicepremier zwołali w Warszawie konferencję, w której udział wzięli działacze polityczni, reprezentanci organizacji zawodowych, młodzieżowych, pisarze, naukowcy i przedstawiciele zakładów pracy. Zgromadzeni przyjęli i zaaprobowali uchwały rzymskiej konferencji². Podjęli rezolucje o solidarności z walczącą przeciw faszyzmowi ludnością Hiszpańską i powołali Polski Komitet Solidarności z Ludem Hiszpanii w składzie 56 osób reprezentujących wszystkie zgromadzone środowiska. Podjęto decyzję, że uchwały konferencji rzymskiej będą stanowić obok własnej rezolucji programowej platformę działalności powstałego Komitetu. W dniu 28 maja 1962 r. odbyło się pierwsze plenarne zebranie Polskiego Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii, na którym przyjęto projekt jego statutu. Wybrano Prezydium i uchwalono wytyczne dla dalszej działalności. Na mocy decyzji Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawa z dnia 22 XII 1965 o NR SW -III- 2/27/65 wydanej na podstawie art.21 prawa o stowarzyszeniach z dnia 27 I 1932 /Dz. Ustaw Nr.84 poz.808/ wpisano do rejestru Stowarzyszeń i Związków Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie pod nr. 843 Stowarzyszenie pod nazwą ”Polski Komitet Solidarności z Ludem Hiszpanii” z siedzibą w Warszawie przy ul. Koszykowej 6. Tego samego dnia, w związku z rejestracją Komitetu, zatwierdzony został jego statut³. W wyniku wyborów z 13 osobowego Prezydium PKSZLH wyłoniony został Zarząd z przewodniczącym – Leonem Chajn, sekretarzem – Tadeuszem Ćwikiem oraz skarbnikiem – Januszem Wieczorkiem. Natomiast w skład Sekretariatu PKSZLH, który był organem wykonawczym Prezydium Komitetu upoważnionym do realizacji programu działania i wykonywania uchwał Plenum i Prezydium Komitetu, wchodzili: Józef Welker, Mieczysław Majewski, Stanisław Gołębiowski, Michał Bron i Jerzy Staroń. Działalnością Sekretariatu kierował Sekretarz Prezydium Komitetu. Sekretariat miał swoją siedzibę w lokalu Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, który ze swoich funduszy pokrywał koszty jego utrzymania. Sekretariat powoływał zespoły społeczne do spraw: informacji i propagandy, redakcyjnych, łączności z organizacjami masowymi, do spraw imprezowych oraz koła prelegentów i koła tłumaczy. Prezydium mogło upoważnić Sekretariat do powoływania innych zespołów lub osób dla doraźnej działalności w celu zrealizowania innych konkretnych zadań. Prace związane z działalnością organizacyjną, wydawniczą i administracyjną podejmowało Biuro, którego dyrektorem była Wacława Hanas. Polski Komitet Solidarności z Ludem Hiszpanii powstał jako pierwszy, spośród podobnych organizacji w innych krajach. Opracowany i zatwierdzony statut wytyczył podstawowy zakres działalności, którą stanowiły: pomoc materialna i moralna ofiarom reżymu frankistowskiego, propagowanie i krzewienie idei solidarności z narodem hiszpańskim oraz akcje propagandowo-informacyjne. W dniu 14 czerwca 1978r. Prezydium PKSZLH po dyskusji nad sytuacją polityczną w Hiszpanii podjęło następujące uchwały: zwołanie 5 X kolejnego statutowego plenarnego posiedzenia Komitetu, przedstawienie do aprobaty uchwały w sprawie zakończenia działalności PKSZLH, także przedstawienie do zatwierdzenia sprawozdania z całokształtu działalności Komitetu oraz propozycji Prezydium Komitetu w sprawie powołania do życia Towarzystwa Polska-Hiszpania. 5 X odbyło się Nadzwyczajne Plenarne Zebranie i ustanowiono rezolucję. Towarzystwo miało działać w Warszawie w ramach Rady Towarzystwa Przyjaźni z Narodami przy Ogólnopolskim Froncie Jedności Narodu. Działalność na rzecz propagowania i krzewienia idei solidarności z Ludem Hiszpanii Początek działalności Komitetu przypadł na okres burzliwej fali strajków górników i robotników hiszpańskich, które w społeczeństwie polskim znalazły głęboki oddźwięk. Komitet starał się w tym czasie pobudzić inicjatywę społeczną dla poparcia walki ludu hiszpańskiego zarówno pod względem moralnym jak i materialnym. Dlatego też w tym czasie spełniał on wobec innych organizacji społecznych rolę inspiratora, informatora i koordynatora, a także bezpośredniego organizatora różnych akcji upowszechniających kampanię solidarności i pomocy dla Hiszpanii. Owocem inicjatyw społecznych były liczne dowody głębokiej solidarności z walką przeciwko frankistowskiej dyktaturze. Prezydium PKSzLH kładło duży nacisk na prawidłowy rozwój działalności informacyjno-propagandowej przez cały okres istnienia, wytyczając bogate i trafiające do odbiorcy jej formy. Przykładowo: w celu zapoznania młodzieży szkolnej z problemami Hiszpanii ówczesne Ministerstwo Oświaty poleciło przygotowanie opowiadań dla młodzieży szkolnej na tematy hiszpańskie oraz zamieszczenie ich w wykazie lektur szkolnych. Ponadto Polskie Radio i Telewizja nadawały audycje i programy poświęcone Hiszpanii z różnych dziedzin życia politycznego, społecznego a także kulturalnego. Natomiast w okresach letnich w obozach młodzieżowych oraz w ośrodkach masowego szkolenia PCK organizowano odczyty i prelekcje nt. Hiszpanii. Organem prasowym Polskiego Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii był Biuletyn Informacyjny, którego nakłady począwszy od roku 1972 wzrastały z roku na rok na skutek społecznego zainteresowania problematyką hiszpańską. Redaktorem biuletynu był Tadeusz Czerkawski. Biuletyn był rozsyłany do członków Komitetu, wybitnych osobowości, wydawnictw periodycznych, środowiska Dąbrowszczaków, a także do niektórych zakładów i instytucji dotujących działalność Komitetu, a jego nakład wzrósł z początkowego 1000 egzemplarzy w roku 1974 do 20000 sztuk. Kontakty z przedstawicielami partii politycznych Hiszpanii Ważnym przejawem działalności Polskiego Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii było systematyczne utrzymywanie kontaktów z przedstawicielami walczących przeciw dyktaturze gen. Franco. W dniach 15-16 XII 1964 roku odbyła się w Warszawie zorganizowana przez PKSZLH narada członków Ruchu Solidarności z Ludem Hiszpanii z Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, Polski, NRD, Węgier i ZSRR.W naradzie tej brali udział przedstawiciele hiszpańskiej emigracji politycznej m.in. gen. Modesto. Podczas dyskusji podjęto zalecenia dla krajowych ruchów solidarności. Komitet gościł również długoletnich więźniów z Burgos, którzy opowiadali o radości jaką odczuwali odbierając paczki z Polski. Według ich opinii wspomniane paczki cieszyły się ogromną popularnością wśród więźniów hiszpańskich. W XII 1972 r. przebywał w Polsce mjr Pedro Medino, były dowódca 35 dywizji republikańskiej, w skład której wchodziła XIII Brygada im. Jarosława Dąbrowskiego. Na spotkaniu z nim w Zarządzie Głównym ZBOWIDu przedstawiciele PKSZLH wymienili poglądy na interesujące obie strony tematy. Pół roku później w maju 1973 odbyło się w siedzibie Komitetu spotkanie z delegacją zagranicznej Komisji Robotniczej, której Prezydium PKSZLH przedstawiło dorobek oraz zamierzenia na dalszą działalność. Komitet przez cały czas swej działalności podtrzymywał kontakty z komitetami solidarności z ludem hiszpańskim w innych krajach. W tym celu wysłano do 28 krajów listy, w których poinformowano o dokonaniach Polskiego Komitetu i załączono krótkie sprawozdania z jego działalności, prosząc równocześnie o podzielenie się doświadczeniami. Z organizacjami tymi Komitet pozostawał w stałej łączności. Działalność wśród uchodźców hiszpańskich Komitet utrzymywał ożywione i systematyczne kontakty ze środowiskiem Hiszpanów w Polsce. Głównymi ośrodkami zamieszkania były Warszawa i Katowice. Przez pewien czas prowadzono kurs języka hiszpańskiego dla dzieci rodzin hiszpańskich mieszkających w Polsce, aby umożliwić im poznanie mowy ojczystej. W miarę możliwości starano się załatwiać przyjęcia na wyższe uczelnie dla utalentowanej młodzieży hiszpańskiej. Komitet otoczył opieką uchodźców, a opieka ta wyrażała się między innymi: w pomocy w uzyskaniu przydziałów mieszkań, wystąpieniach o przyznanie i podwyższenie rent dla osób niezdolnych do pracy, pomocy w przyznaniu opieki lekarskiej i innych sprawach socjalno-bytowych (np. doraźna pomoc bytowa). . Dla dzieci w wieku szkolnym organizowano kolonie letnie i obozy. . Dla osób starszych natomiast Komitet organizował wczasy w atrakcyjnych ośrodkach wypoczynkowych naszego kraju. Organizacja pomocy materialnej ofiarom reżymu frankistowskiego Podstawową formą pomocy walczącemu narodowi hiszpańskiemu, a szczególnie ofiarom reżymu frankistowskiego, więźniom i ich rodzinom, była opieka materialna niesiona przez Polski Komitet Solidarności z Ludem Hiszpanii. Pomoc ta wyrażała się w formie specjalnych paczek, które wysyłane były na adresy otrzymywane od mieszkających w Polsce Hiszpanów. Fundusze na ten cel pochodziły z dotacji zakładów pracy i instytucji. Co roku biuro Komitetu wysyłało w tej sprawie ponad pięć tysięcy listów. Szczególnie efektywną pomoc, zarówno moralną przy organizacji różnego rodzaju imprez, jak i finansową, okazywała Centralna Rada Związków Zawodowych. Otrzymane dotacje w całości przeznaczane był na bezpośrednią pomoc materialną ofiarom reżymu frankistowskiego. Paczki zawierały typowy zestaw najpotrzebniejszych rzeczy: koce, ubrania, ręczniki, bieliznę osobistą. Zakładom pracy, instytucjom oraz osobom fizycznym szczególnie zasłużonym przyznawano Odznakę Honorową PKSZLH wraz z dyplomem uznania. Inną formą pomocy ludowi hiszpańskiemu były akcje protestacyjne w okresach nasilania represji przez rządy frankistowskie. Akcje te, mające zasięg międzynarodowy, według oświadczeń Hiszpanów były bardzo pomocne. Polski Komitet wysyłał sam oraz inspirował wysyłkę depesz i listów protestacyjnych, składanie publicznych oświadczeń, często w porozumieniu z organizacjami oraz CISE (Centre d`Information et de la Solidarite avec Espagne) wiodącą organizacją krajowych organizacji solidarności. Współdziałanie z Krajową Komisją Dąbrowszczaków Komitet nawiązał współpracę z Krajową Komisją Weteranów Walk w Hiszpanii, która funkcjonowała przy Zarządzie Głównym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Brał czynny udział w organizowaniu uroczystości Dąbrowszczackich w 30, 35 i 40 rocznicę walk w Hiszpanii, oraz obsłudze spraw administracyjno-socjalnych leżących w gestii Krajowej Komisji Dąbrowszczaków. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację skupiał część byłych żołnierzy regularnych formacji wojsk, organizacje Zbrojne, więźniów obozów hitlerowskich, członków ugrupowań komunistycznych a także żołnierzy i funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej uczestniczących w obronie ustroju komunistycznego. ZBoWiD potwierdzał uprawnienia socjalne kombatantów i członków ich rodzin a także organizację opieki nad nimi. W 1970 roku liczył ok. 330 tys. członków. Na wniosek Krajowej Komisji Dąbrowszczaków Rada Państwa PRL za szczególne zasługi w udzielaniu pomocy polskim jednostkom Republikańskiej Armii oraz za wieloletnią i aktywną działalność w pracach Komitetu nadała 14 osobom medal „Za Wasza Wolność i Naszą”. Krajowa Komisja Dąbrowszczaków z okazji 40 rocznicy powstania XIII Brygady im. J. Dąbrowskiego zaś niektórym działaczom PKSZLH Honorową Odznakę Dąbrowszczaków. Prezydium Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii w porozumieniu z Ministerstwem Oświaty i Wychowania przyznało 330 szkołom w Polsce, noszącym imię gen. Karola Świerczewskiego, Odznakę Honorową wraz z dyplomem za pielęgnowanie tradycji dąbrowszczackich. Inwentarz zespołu Polski Komitet Solidarności z Ludem Hiszpanii, oprac. Celina Ozimek, Archiwum Akt Nowych, Warszawa 2009 ¹ Hiszpania - Polska : Spotkania, wydawnictwo Neriton IH Pan, Warszawa 2003. Brygady Międzynarodowe armii Republiki Hiszpańskiej (”Interbrygady’’ termin potoczny) powstały oficjalnie w październiku 1936 r. Przechodziły one różne reorganizacje w toku swego istnienia, zachowując jednak pewien generalny schemat’’ regionalno-narodowościowy ’’.W 1938 r. wchodziły w ich skład : Brygada XI ‘’Thaelmann’’, głównie niemiecko-austriacka, XII ‘’Garibaldi’’ włosko- hiszpańska, XIII Jarosław Dąbrowski głównie polska, ale też obejmująca Węgrów i Hiszpanów; XIV „”La Marsseillaise’’, francusko –belgijska ;XV ‘’Lincoln-Washington, głownie amerykańsko- brytyjsko-kanadyjska, 129 mieszana zwana bałkańską, ale z dużym procentem Czechów i Słowaków. ”Interbrygady’’ należały do jednostek elitarnych, uderzeniowych, rzucanych na najtrudniejsze odcinki frontów. ² AAN Polski Komitet Solidarności z Ludem Hiszpanii, sygn.12. ³ AAN, akta Polskiego Komitetu Solidarności z Ludem Hiszpanii, sygn. Statut. Skład Prezydium: Leon Chajn, Tadeusz Ćwik, Stanisław Ryszard Dobrowolski, Jan Frankowski ,Henryk Borotyński, Wiesław Kłos, Ignacy Loga Sowiński, Alicja Musiałowa, Józef Ozga Michalski, Marian Renke, Kazimierz Rusinek, Eugeniusz Szyr, Janusz Wieczorek.