Świadectwo wyuczenia się zawodu z 1815 roku, sygn. 1

W miastach dolnołużyckich organizacje cechowe pojawiły się już w połowie XIII wieku. Początkowo przybierały postać bractw o charakterze modlitewnym i charytatywnym, jednakże szybko przekształciły się w organizacje zawodowe o charakterze samopomocowym. Na początku XIV wieku cechy stały się istotnym elementem samoorganizacji mieszkańców miast, którzy obok wykształconej rady miejskiej coraz częściej wyrażali swoje interesy poprzez organizacje cechowe. W okresie reformacji bractwa cechowe stawały się organizacjami zawodowymi z właściwymi dla każdego z nich uprawnieniami i obowiązkami. Swoje organizacje zaczęli tworzyć przedstawiciele niestowarzyszonych dotychczas zawodów. W 1522 roku w Trzebielu swoją działalność prowadziło 24 rzeźników. W mieście odbywały się 2 jarmarki rocznie. Proces konsolidacji cechów został znacznie przyspieszony w okresie wojny trzydziestoletniej, kiedy to dotychczas wolni wytwórcy tracili rynki zbytu i w celu jego ochrony powoływali organizacje cechowe. W 1596 roku w Trzebielu istniał już cech krawców, w 1669 - cech sukienników, a w 1675 - cech płócienników. Można przypuszczać, że statut cechu rzeźników został zatwierdzony znacznie wcześniej, jednak wzmianka o cechu pochodzi dopiero z 1698 roku. Organizacja cechowa zajmowała się przyjmowaniem nowych członków do cechu, kształceniem, pilnowaniem przestrzegania jakości wyrobu, sprowadzaniem surowca w okresach kryzysu i regulowaniem zbytu gotowych wyrobów. Ponadto prowadziła różne formy samopomocy m.in. dla wdów i sierot oraz pilnowała porządku pracy. Ukształtowana wówczas struktura cechu, która w zasadniczych zrębach przetrwała do 1810 roku, składa się z zebrania cechowego oraz dwóch starszych cechowych i pisarza cechowego. Do podstawowych obowiązków członków cechu należał udział w zebraniach cechowych oraz przestrzeganie podjętych tam uchwał, które dotyczyły spraw zaopatrzeniowych, ustalania cen na wyroby oraz regulacji zbytu. Członkowie cechu dzielili się na majstrów, czeladników i uczniów. Majstrem mógł zostać ten członek cechu, który zdał odpowiedni egzamin (majstersztyk) oraz posiadał warsztat, co było najczęściej związane z posiadaniem własnego domu. Czeladnik zajmował się przygotowaniem surowców i półfabrykatów, uczeń zaś wykonywał prace pomocnicze. Cech rzeźników posiadał ławy rzeźnicze usytuowane w rynku. Wraz z rozpoczęciem procesu koncesjonowania rzemiosła (lata sześćdziesiąte XVIII wieku) rola cechu znacznie osłabła. W 1810 roku został on poddany nadzorowi władz miejskich. Stopniowo pozbawiano go uprawnień zawodowych sprowadzając do roli organizacji o charakterze samopomocowym. Na początku lat trzydziestych ławy rzeźnicze, jako indywidualna własność poszczególnych rzeźników, zostały zlikwidowane. W 1897 roku, dla wytwórców o szczególnym znaczeniu w zakresie zaopatrzenia ludności, wprowadzono obowiązek przynależności do cechu, a wszystkim narzucono nadzór nad przestrzeganiem regulacji prawa przemysłowego. W 1929 roku powołano Ministerstwo do Spraw Rzemiosła i Handlu, które sprawowało również nadzór nad produkcją rzemieślniczą.

baza danych IZA