Zespół
Content:
W skład zespołu wchodzą akta dotyczące spraw organizacyjnych stanów wielkiej własności ziemskiej Żary-Trzebiel m.in. ekstrakty z recesów i przywilejów nadawanych dla mieszkańców Dolnych Łużyc (sygn. 1-2) oraz cyrkularze dla przedstawicieli stanów ziemskich (sygn.4-6). Za godny uwagi należy uznać rękopiśmienny, bardzo szczegółowy regulamin przeciwpożarowy obowiązujący na tym terenie w pierwszej połowie XVIII wieku, a ustalony przez właściciela majątku: Erdmana von Promnitz. Z akt organizacyjnych samego majątku za cenną należy niewątpliwie uznać księgę wójtowską z lat 1535-1636 (sygn. 9) zawierającą odpisy zarządzeń wójta wraz z regestami umów kupna-sprzedaży i testamentami majętniejszych mieszkańców. Podobną zawartość ma księga powinności lennych z lat 1736-1815 (sygn. 13). Pozostałe poszyty tej grupy dotyczą spraw jednostkowych jak spór mieszkańców Żar z Siegmundem Sygfrydem von Promnitz o wysokość podatków i kontrybucji (sygn. 10) czy wykaz pomiarów działek chłopskich majątku Złotniki z 1721 r. (sygn. 12). Jednostka o sygnaturze 11 – Droskau Geburtszeugniss zawiera wypisy z kościelnych ksiąg metrykalnych, potwierdzone przez księdza lub wójta i członków gminy, wystawiane wraz z listami prawego pochodzenia dla osób pragnących kształcić się w rzemiośle w innym mieście. Akta dotyczące spraw finansowych majątku zawierają kwestie zestawień podatkowych i związanych z nimi sporów (sygn. 16-17) a także umowy kupna sprzedaży leśniczówki we wsi Łaz, po sprzedaży majątku przez Jana Erdmana von Promnitz (sygn. 18). Sześć jednostek aktowych dotyczy spraw rodzinnych i dworskich. Znajdują się wśród nich m.in. kwity kuchenne (w formie księgi) rejestrujące ilość artykułów spożywczych wykorzystywanych do przyrządzania posiłków na dworze Promnitzów (sygn. 19), wiersze pisane z okazji narodzin, zgonu lub w intencji szczęśliwego powrotu przedstawiciela rodziny panującej w żarskim pałacu (sygn. 20-22), oraz sprawy drobne, jak naprawa wanny do pieczenia (sygn. 23) czy zlecenie wydania druku z kazaniem pogrzebowym (sygn. 24)
About the Creator:
Państwo stanowe Żary-Trzebiel zostało powołane do życia w 1402 roku za panowania na tym terytorium rodu Bibersteinów i położone było na południowym wschodzie historycznych Dolnych Łużyc. Była to niemiecka jednostka polityczno - administracyjna, społeczno - gospodarcza i prawna, a od 1634 r. także religijna, ciesząca się licznymi immunitetami zarówno sądowymi jak i gospodarczymi, istniejąca w granicach ziemi żarskiej aż do 1765 roku. Po tym roku w sensie prawno-administracyjnym istniała już tylko wielka własność ziemska, choć w tradycji i uroczystej nomenklaturze do schyłku XIX wieku funkcjonowało jeszcze pojęcie państwa stanowego. W 1551 roku po wygaśnięciu dynastii żarskich Bibersteinów wielka własność ziemska Żary - Trzebiel przeszło pod bezpośrednie panowanie króla Czech. W 1558 roku zostało odkupione przez biskupa wrocławskiego Baltazara Promnitza. W momencie nabycia majątku Żary-Trzebiel przez Baltazara Promnitza wielka własność ziemska liczyła 72 700ha (727 km2) gruntów, lasów i wód. Rozciągała się od Bobru na północnym wschodzie do Nysy Łużyckiej na południowym zachodzie, od wsi Żarki Wielkie po wieś Jaszkowice. Na początku wojny trzydziestoletniej (1618 r.) ludność tego majątku wynosiła 12 310 osób. Po wojnie siedmioletniej nastąpił upadek wielkich rodów m.in. Brühlów i Promnitzów, do czego przyczyniły się zarówno kwestie gospodarcze jak i wprowadzone przez państwo pruskie zmiany administracyjno-prawne. Ostatni z Promnitzów - Jan Erdmann, odstąpił w 1765 roku wielka własność ziemską Żary - Trzebiel elektorowi saskiemu, za dożywotnią rentę 12 tys. talarów rocznie. W wyniku klęski Napoleona pod Moskwą w 1812 roku i postanowień kongresu wiedeńskiego z 1815 roku, Saksonia, jako sojusznik Francji utraciła na rzecz Prus Dolne Łużyce, okręg Chociebuski (Cottbus) oraz 2/3 Górnych Łużyc. 25 marca 1816 roku został utworzony w Żarach pruski powiat ziemski. W jego skład weszły ziemie należące niegdyś do rodu Promnitzów (Żary-Trzebiel) i Brühlów (Brody-Zasieki). Postawą prawną było zarządzenie władz prowincji z 30 kwietnia 1815 r. „O polepszeniu urzędów lokalnych”, na podstawie której zaczęto tworzenie nowych okręgów, zmodyfikowane 8 lipca 1815 r. Kolejne lata przyniosły powolną ewolucję pozycji przedstawicieli stanów do roli reprezentantów interesu regionu wobec władzy centralnej. Zjazdy stanowe zajmowały się kwestiami podatkowymi w zakresie ich egzekwowania, wchodziły w spór z przedstawicielami rządu w zakresie dawnych immunitetów sądowych oraz pełniły funkcje reprezentatywne. Ostatecznie zanikły na przełomie XIX i XX wieku.
Border dates:
1535 - 1894
Classification:
Creator's name:
Dates:
1535-1894.
Former name:
Stany Hrabstwa Żary
Foreign language name:
Herrschaft Sorau-Triebel
Languages:
Availability:
Total archival files:
24
Total archival files processed:
24
Total archival files without records:
0
Total linear metres
0.0
Total linear metres processed
0.4
Total linear metres without records
0.0
Total archival files:
0
Total files:
0
Total size (in MB):
0.0
Total documents
0
Total cases
0
Total classes
0
Total archival files:
0.0
Total running meters :
0.0
Dates of non-archival documentation :
| Name | Quantity Inventory | uwagi |
|---|---|---|
| Approved book inventory | Tak |