1. Miejska Rada Narodowa z lat 1946-1950: 1.1. Posiedzenia rady z lat 1946-1950, sygn. 1-3, 8, 15, 57, 61, 62 (protokoły z posiedzeń, wykazy członków Miejskiej Rady Narodowej w Zbąszynku, sprawozdania z działalności); 1.2. Komisje z lat 1947-1950, sygn. 9-11, 47-53, 60 (akta następujących komisji: Komisja Kontroli Społecznej, Komisja Finansowo-Budżetowa, Komisja Opieki Społecznej, Komisja Oświatowa, Komisja Lokalowa, Komisja Drogowa, Komisja Ochrony Roślin, Społeczna Komisja Kontroli Cen, Komisja Planowania, Komisja Opiniodawcza, Komisja Szacunkowa); 1.3. Posiedzenia Prezydium z lat 1949-1950, sygn. 58 (protokoły z posiedzeń Prezydium); 2. Zarząd Miejski z lat 1946-1950: 2.1. Sprawy ogólno-administracyjne z lat 1947-1950, sygn. 4-7, 13, 26, 40, 59 (zarządzenia władz zwierzchnich dotyczące organizacji pracy urzędu, sprawozdania burmistrza, protokoły kontroli Zarządu Miejskiego, administracja drogami), 2.2. Referat Wojskowy z lat 1947-1950, sygn. 41-46 (sprawy związane z odbudową i porządkowaniem miasta, informacje o wyrokach Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu w sprawie mieszkańców Zbąszynka ukaranych grzywną, protokoły kontroli referatu), 2.3. Sprawy aprowizacji i gospodarcze z lat 1949-1950, sygn. 12 (dokumentacja dotycząca zagadnień gospodarczych, zaopatrzenia ludności w towary oraz planu sześcioletniego), 2.4. Sprawy podatkowo-kasowe z lat 1946-1950, sygn. 14, 16-25, 27-39, 54-56 (budżety Zarządu Miejskiego oraz przedsiębiorstw miejskich, sprawozdania rachunkowe oraz księgi podatkowe).

W wyniku zmian granic, spowodowanych postanowieniami traktatu wersalskiego, Niemcy zostały pozbawione ważnych węzłów kolejowych, m. in. w Zbąszyniu. Republika Weimarska podjęła inicjatywę budowy szeregu stacji granicznych, w rezultacie w latach 1922-1939 powstał Neu Bentschen (Nowy Zbąszyń), jako niemiecka osada i placówka celna, przy stacji kolejowej na granicy z Polską. Do 1945 roku podlegał pod landraturę w Międzyrzeczu. W styczniu 1945 roku mieszkańcy Neu Bentschen w większości ewakuowali się koleją na zachód. O miasto nie toczyły się walki. Zostało natomiast splądrowane i podpalone przez stacjonującą na tym terenie Armię Czerwoną. Po zakończeniu działań wojennych, w wyniku postanowień w Jałcie, w lutym 1945 roku Rząd Tymczasowy powołał specjalne grupy operacyjne, które poruszając się na tyłach frontu Armii Czerwonej i za zgodą radzieckich komendantur wojennych zaczęły przejmować poszczególne miasta i rejony tworząc tam polskie władze tymczasowe. Nowy Zbąszyń został zajęty przez Armię Czerwoną 30 stycznia 1945 roku. Na kolejnej konferencji w Poczdamie ustalono ostateczny kształt granicy Rzeczpospolitej na zachodzie, w wyniku czego Nowy Zbąszyń znalazł się ostatecznie w zasięgu administracji polskiej. Tuż po zajęciu, na terenie Nowego Zbąszynia utworzono Delegaturę Starostwa w Nowym Zbąszyniu, której powierzono załatwianie spraw wchodzących w zakres prac osiedleńczych oraz nadzór nad aprowizacją wójtostw Nowy Zbąszyń (Neu Bentschen) i Rogoziniec (Rogsen). Utworzona przy Delegaturze komisja dla spraw aprowizacyjnych i osiedleńczych przystąpiła do zorganizowania etapu przejściowego, zabezpieczając na ten cel baraki na terenie kolei oraz kuchnie i chłodnie mające służyć zaopatrzeniu repatriantów w czasie rozmieszczania ich na terenie powiatu. W pierwszych miesiącach 1945 roku na tym terenie utworzono wójtostwo Nowy Zbąszyń, w skład którego wchodziły sołectwa Koźminek, Brydzewko, Kręsko, Kosieczyn, Klastawa. W maju 1945 roku, decyzją Starostwa Powiatowego w Międzyrzeczu, dawna niemiecka placówka celna została uznana za miasto. Nowy Zbąszyń wyodrębniono z obszaru Distriktsamt Kusten – Obwód Kosieczyn. Początkowo miasto funkcjonowało pod nazwą Nowy Zbąszyń, a od 1946 r., zgodnie z rozporządzeniem ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. 1946 nr 142 poz. 262) nadano mu nazwę Zbąszynek. Początki administracji polskiej na interesujących nas terenach były ściśle związane z organizowaniem życia politycznego. Formujące się władze polskie, wywodzące się głównie z szeregów lewicowej Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej, a w mniejszym stopniu z ruchów ludowych, przystąpiły do inwentaryzacji pozostałego po byłych mieszkańcach mienia oraz tworzenia własnej administracji cywilnej. Pierwszy Zarząd Miejski w Zbąszynku zorganizowano 1 lipca 1945 roku przy udziale Starosty Powiatowego Międzyrzeckiego Bolesława Arlyth-Karaśkiewicza. Głównym zadaniem Zarządu Miejskiego w tym okresie było zapobieganie grabieżom majątku państwowego. Składał się z burmistrza (narzuconego przez starostę lub wybieranego w głosowaniu przez Miejską Radę Narodową), wiceburmistrza oraz od 3 do 6 członków. Kolejnymi burmistrzami Zbąszynka w latach 1945-1950 byli: Wikarski Bolesław, Wudarski Antoni, Majko Edmund, Szypulski Ignacy, Samolewski Justyn, Krupnicki Michał. Działalność Zarządu Miejskiego skupiała się przede wszystkim na zabezpieczeniu mienia państwowego, organizowaniu szkolnictwa, wykonywaniu zadań z zakresu szeroko pojętej opieki społecznej (m.in. organizowano kuchnie publiczne), udzielaniu kredytów, koordynowaniu akcji osiedleńczej oraz gospodarce komunalnej. W 1945 roku na majątek miasta składały się: gmach Zarządu Miejskiego, Dom Ubogich, gmach Szkoły Powszechnej, gmach przy ulicy Wojska Polskiego 39, piekarnia przy ulicy Kasprowicza 6, remiza strażacka, rzeźnia miejska, gmach przy ulicy Długiej 13, boisko sportowe przy ulicy Warszawskiej oraz dom kolejarza. W 1946 r. działalność Zarządu Miejskiego w Zbąszynku opierała się o następujące działy: 1. Sprawy ogólno-administracyjne: były załatwiane bezpośrednio przez burmistrza; 2. Urząd Stanu Cywilnego: sprawy były załatwiane bezpośrednio przez burmistrza (z wyłączeniem niektórych spraw załatwianych przez Biuro Ewidencji i Ruchu Ludności). Wyszczególniano następujący podział: sprawy urodzeń, sprawy zawieranych małżeństw, sprawy zgonów; 3. Biuro Ewidencji i Ruchu Ludności: prowadzono księgi Ewidencji Ruchu Ludności, rejestracji rowerów, podręczną bibliotekę oraz niektóre sprawy dotyczące kompetencji Urzędu Stanu Cywilnego. W biurze prowadzono także kasę, w której pobierano opłaty z tytułu wydawanych kart rowerowych, zaświadczeń i druków; 4. Referat Wojskowy, w którym załatwiano sprawy dotyczące bezpieczeństwa i porządku publicznego, przysposobienia wojskowego, hodowli zwierząt pociągowych i zabezpieczenia środków przewozowych, budownictwa, aprowizacji i walki z drożyzną, rolnictwa, weterynarii i hodowli zwierząt oraz spraw sanitarno-porządkowych; 5. Sprawy aprowizacji i gospodarcze: załatwiane przez różnych urzędników; 6. Sprawy podatkowo-kasowe, sprawy załatwiane przez rachmistrza i personel pomocniczy. Zarządowi Miejskiemu w Zbąszynku podlegały również przedsiębiorstwa miejskie, tj. rzeźnia miejska i Zakład Oczyszczania Miasta. Zarządy mogły być rozwiązane przez radę narodową wyższego stopnia. Początkowo w mieście funkcjonowała tylko władza wykonawcza. Z inicjatywą powstania rad narodowych wychodziły władze wyższe. Zadanie tworzenia tymczasowych rad narodowych powierzono pełnomocnikom obwodowym. Rady opierały swoją działalność na Ustawie z dnia 11 września 1944 r. (Dz. U. Nr 5 poz. 22) – O organizacji i zakresie działania rad narodowych oraz Dekrecie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 listopada 1944 r. (Dz. U. Nr 13 poz. 74) – O organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego. Z uwagi na panującą ówcześnie sytuację społeczno-polityczną ukonstytuowanie się Miejskiej Rady Narodowej w Zbąszynku poprzedzało zebranie międzypartyjne, podczas którego ustalono skład pierwszej rady. W ustaleniach brali udział przedstawiciele Polskiej Partii Socjalistycznej, Polskiej Partii Robotniczej, Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego. Nie jest znana dokładna data ukonstytuowania się Miejskiej Rady Narodowej w Zbąszynku. Powołanie Miejskiej Rady w Zbąszynku należy datować na okres od lutego do czerwca 1946 roku. Świadczy o tym fakt, że 1 lutego ukonstytuowano Powiatową Radę Narodową w Międzyrzeczu, a w czerwcu Miejska Rada Narodowa w Zbąszynku wymieniana jest już w dokumentach Międzypartyjnej Komisji Porozumiewawczej w Międzyrzeczu. Miejska Rada Narodowa w Zbąszynku składała się w różnych okresach z 12 do 16 członków. Podobnie jak w innych miastach w jej skład wchodzili działacze następujących partii (po dwóch członków z każdego ugrupowania): Polskiej Partii Socjalistycznej, Polskiej Partii Robotniczej, Stronnictwa Ludowego, Polskiego Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Pracy oraz Stronnictwa Demokratycznego. Należy przy tym zaznaczyć, że przybyłe do Zbąszynka środowisko kolejarzy w zdecydowanej większości identyfikowało się z Polską Partią Robotniczą i Polską Partią Socjalistyczną, co odzwierciedlało się także w składzie Miejskiej Rady Narodowej. Rada wybierała ze swego grona prezydium, składające się z przewodniczącego, jego zastępcy i 3 członków, które obradowało w przerwach między posiedzeniami. Nowych członków przyjmowano na zasadzie dokooptowania. Miejska Rada Narodowa w Zbąszynku podlegała Powiatowej Radzie Narodowej w Międzyrzeczu, której cyklicznie składała sprawozdania ze swojej działalności oraz odpisy protokołów posiedzeń rady. Przy radach działały komisje odpowiednie do grupy spraw realizowanych przez samorząd miejski, w przypadku Zbąszynka utworzono następujące komisje radzieckie: Komisja Kontroli Społecznej, Komisja Finansowo-Budżetowa, Komisja Opieki Społecznej, Komisja Oświatowa, Komisja Lokalowa, Komisja Drogowa, Komisja Ochrony Roślin. Społeczna Komisja Kontroli Cen, Komisja Planowania, Komisja Opiniodawcza, Komisja Szacunkowa, Komisja Sanitarna, Komisja Gospodarcza, Komisja Pożarowa, Komisja Budowlana, Komisja Biblioteczna. Każda komisja składała się z przewodniczącego oraz 2 członków. Do kompetencji Miejskich Rad Narodowych należało głównie planowanie działalności publicznej, powoływanie oraz kontrola działalności organów wykonawczych, zawieranie umów. Na mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. 1950 Nr 14 poz. 130) zlikwidowany został podział funkcji na ustawodawcze i wykonawcze, państwowe i samorządowe. Utworzone zostały w miejsce zarządów miejskich, prezydia miejskich rad narodowych, jako ciała kolegialne.