Sprawy ogólno-organizacyjne: zarządzenia, sprawy organizacyjne, okólniki, wykaz akt, podział czynności, wykaz gromad, charakterystyka gminy, statystyka 1944-1952 13 j.a.; Protokóły z posiedzeń i uchwały Gminnej Rady Narodowej i Prezydium Gminnej Rady Narodowej 1926-1953 7 j.a.; Sprawozdania z działalności 1945-1949 4 j.a.; Kontrole 1944-1950 3 j.a.; Protokóły z sesji sołtysów, wybory sołtysów 1946-1952 6 j.a.; Sprawy personalne 1949-1952 4 j.a.; Majątek gminy: doniesienia o zniszczeniach, wykaz majątku państwowego i samorządowego, inwentarz majątku 1937-1949 4 j.a.; Sprawy finansowe: budżety, sprawozdania rachunkowe, podatki, szarwarki 1938-1954 42 j.a.; Bezpieczeństwo i porządek publiczny: ewidencja dzieci niemieckich, wykazy volksdeutschów, wykazy repatriantów, rejestr osób poszukiwanych, zarządzenie w sprawie poszukiwania obywateli brytyjskich, wykazy pomordowanych, zeznania w sprawie zbrodni niemieckich, wykaz osób pozbawionych praw 1945-1948 13 j.a.; Ewidencja i kontrola ruchu ludności: wykaz Ukraińców, zestawienia gminne ludności, statystyka, sprawy wyznaniowe, księgi ludności stałej gminy 1922-1953 36 j.a.; Opieka społeczna: wykaz osób zza Buga, zarządzenia dot. osób ubiegających się o pomoc i zasiłki, spis dzieci wywiezionych przez Niemców, zaświadczenia dla wdów i sierot po zamordowanych przez Niemców 1944-1949 4 j.a.; Oświata i kultura: okólniki, spisy inwentarza, dane statystyczne dot. szkół, stypendia i mieszkania dla nauczycieli, biblioteki gminne, budowa i remonty szkół 1944-1950 9 j.a.; Drogi i place publiczne: ewidencja dróg 1938-1948 4 j.a.; Budownictwo: wykazy grobów, zniszczonych budynków 1944-1946 2 j.a.; Rolnictwo: protokół orzeczenia starosty w sprawie przejęcia mienia po wyjeżdżających do ZSRR, rejestr gospodarstw rolnych, spisy gospodarstw poniżej 50 ha, sprawa dzierżawy majątku Namysłowskiego, statystyka rolna, przejmowanie majątku po volksdeutschach, wykazy majątku opuszczonego, rejestracja szkód wojennych, spisy powierzchni użytków i zwierząt, wykaz osób reflektujących na wyjazd na Zachód, akcja oddłużania wsi, dzienniki i karty obowiązkowych dostaw 1944-1954 84 j.a.

Gmina wiejska jako najniższa jednostka administracyjna w Królestwie Polskim stanowiła samorząd terytorialny obejmujący wszystkich jej mieszkańców. Ustrój gmin wiejskich i urząd wójta opierał się na postanowieniach dekretu Księstwa Warszawskiego z dn. 23 lutego 1809 r. „ O organizacji gmin miejskich i wiejskich”. Na czele gminy stał wójt, który w każdej gromadzie wyznaczał swoich zastępców, czyli sołtysów. Do obowiązków wójta należał m.in. nadzór nad wykonaniem zarządzeń państwowych, administrowanie majątkiem gminy, dbałość o utrzymanie porządku i bezpieczeństwa. Postanowienia namiestnika Królestwa Polskiego z dn. 3 lutego 1816 r. i z dn. 30 maja 1818 r. zatwierdziły dotychczasową organizację gmin i szczegółowo określiły kompetencje wójta. Ukaz carski z dn. 2 marca 1864 r. wprowadził nowy ustrój gminy wiejskiej. Odtąd organami administracji państwowej były: zebrania gminne, wójt gminy, sołtysi i sąd z ławnikami. Poza tym gminy mogły mieć osobnych pisarzy, poborców podatkowych, inspektorów szkół i szpitali, gajowych i in. urzędników. W latach 1915-1918 ukształtowała się niemal ostatecznie wewnętrzna organizacja samorządu gminnego. Art. 2 Dekretu z dn. 27 listopada 1918 r. zniósł istniejący dotychczas urząd pełnomocnika gminnego, ustanawiając jednocześnie nowy organ radę gminy. Po uwzględnieniu zmian wprowadzonych przez Dekret w skład organizacji gminy weszły: zgromadzenie gminne, rada gminy, wójt i inni urzędnicy, sołtysi. W dniu 23 marca 1933 r. weszła w życie pierwsza ustawa jednolita dla gmin całego kraju „O częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego” obowiązująca na wszystkich terenach byłych zaborów z wyjątkiem Śląska. Zgodnie z cytowaną ustawą organem ustawodawczym i kontrolnym gminy była rada gminy, organem wykonawczym i zarządzającym był zarząd gminny. Na czele zarządu stał wójt i jego zastępca podwójci. W roku 1939 na mocy rozporządzenia Generalnego Gubernatora z dn. 28 listopada 1939 r. „ O zarządzie gmin polskich” gminy zostały podporządkowane władzom okupacyjnym. Wszelka władza gminy została przelana na burmistrza, a w gminach wiejskich na wójta, którego powoływał starosta (Kreishauptmann). Starosta mógł uchylić każde zarządzenie wójta, jak również wydać własne, obowiązujące gminę. Po wyzwoleniu powołano na mocy ustawy z 11 września 1944 r. gminne rady narodowe pełniące rolę władzy ustawodawczej. Ustawa z dn. 20 marca 1950 r. „ O terenowych organach jednolitej władzy państwowej zniosła zarządy gmin. Rady stały się terenowymi organami władzy państwowej w gminach, miastach, powiatach i województwach. Organem wykonawczym rad narodowych i zarządzającym było prezydium. W 1954 r. gminne rady narodowe zostały zlikwidowane, a w ich miejsce powołano gromadzkie rady narodowe. Gmina Stary Zamość należała do powiatu zamojskiego. Na nią składały się następujące miejscowości: Borowina, Borowina Starozamojska, Chomęciska Duże, Chomęciska Szlacheckie, Chomęciska Małe, Dębowiec, Dębowiec Kol., Huszczka Duża I Mała, Pańska Dolina, Kalinówka, Kalinówka Popówka, Dąbrowa, Krasne, Majdan Sitaniecki, Bezednia, Podkrasne, Stary Zamość, Stary Zamość Poduchowny, Sulmice, Sulmice Nowe, Udrycze, Udrycze Kol., Karolówka, Leśna Droga, Wierzba, Wierzba Kol., Wisłowiec, Wiszenki, Wiszenki Kol., Zabytów, Zalesie, Zrąb.[na podstawie wstępu do inwentarza]