Akty notarialne -1909- 1 j.a.

Ustawa notarialna wydana w dniu 4 lipca 1808 roku dla Księstwa Warszawskiego oparta była o wzory francuskie. Wprowadzenie Notariatu związane było z ogólną organizacją sądownictwa, wprowadzeniem nowego kodeksu cywilnego (Kodeksu Napoleona) oraz powołaniem nowej instytucji hipotecznej. Do zadań urzędu notarialnego, przeważnie jednoosobowego należało przejmowanie i spisywanie aktów wypływających z dobrej woli stron jak umowy, kontrakty, zobowiązania, deklaracje i innych celem umocnienia umowy zawartej przez strony i nadanie im charakteru prawnego. Notariusze byli urzędnikami publicznymi, spełniali bowiem czynności leżące w zakresie zadań i obowiązków państwa. Z drugiej strony notariat miał charakter prywatno-prawny, gdyż notariusze nie otrzymywali od państwa wynagrodzenia, lecz pobierali opłaty za spełnione czynności od osób zainteresowanych według ustalonej taksy notarialnej. Notariuszy zatwierdzała Komisja Rządowa Sprawiedliwości, władza dyscyplinarna nad notariuszami należała do sądów a od 1844 roku do izb notarialnych. Notariusze dzielili się na tzw. Pisarzy aktowych działających przy sądach apelacyjnych (I stopnia), rejentów kancelarii ziemiańskich (II stopnia) i rejentów kancelarii okręgowych. Ci ostatni ograniczali swoją działalność do terenu zamkniętego granicami sądów pokoju przy których byli mianowani. Kancelarie ich zwykle mieściły się w mieszkaniach prywatnych. Używana nazwa notariusz i konserwator hipoteki powiatowej w 1818 roku zmieniona została na pisarz i rejent hipoteki powiatowej. W latach późniejszych w aktach często spotyka się używanie obu nazw. W 1918 roku na podstawie Dekretu Rady Regencyjnej w przedmiocie przepisów tymczasowych o notariacie, ustalono na całym obszarze Królestwa Polskiego używanie nazwy "notariusz". Notariusze dzielili się na: urzędujących przy wydziałach hipotecznych K.P. sądów okręgowych i sądów pokoju. Pierwsi mieli kancelarie w gmachach gdzie mieściły się odnośne wydziały i archiwa hipoteczne pozostali urzędowali w miastach lub osadach wskazanych przez prezesów sądów okręgowych. Mianowanie notariuszy należało do Ministra Sprawiedliwości. Po utworzeniu w 1809 roku Departamentu Lubelskiego rozciągnięto na jego teren działanie ustawy notarialnej. Pierwszym "Jego Xsiążęcej i Królewskiej Mości" notariuszem publicznym powiatu tomaszowskiego był Ambroży Horodyński.[na podstawie wstępu do inwentarza]