Druga wojna światowa i pierwsze lata po wyzwoleniu z lat 1939-1946, sygn. 1-16 Widoki miast, urbanistyka, zakłady przemysłowe z lat 1884-1979, sygn. 17-26 Zdjęcia osób z lat 1900-1967, sygn. 27-37

Zachowane oryginalne fotografie, odbitki pozytywowe oraz reprodukcje prasowe tworzą, ciekawy i bogaty materiał ikonograficzny dotyczący historii, kultury, architektury oraz przemysłu wydobywczego miasta Olkusza i powiatu olkuskiego w okresie od XIX wieku (Widok sztolni Ponikowskiej w Olkuszu) do 1945 roku. Również dobrze udokumentowany na fotografiach jest okres okupacji hitlerowskiej w Olkuszu, powiecie olkuskim i chrzanowskim („Ściana straceń" w Olkuszu, wysiedlanie Żydów olkuskich do getta, zniszczony niemiecki tabor kolejowy w Olkuszu, ruch oporu, wysiedlanie Żydów z Chrzanowa, Chrzanów). Szczególnie bogaty jest zbiór fotografii osób (zidentyfikowanych i niezidentyfikowanych) zamieszkałych w Olkuszu i powiecie olkuskim w latach 1902-1928. Zdjęcia te mogą być niewyczerpaną skarbnicą wiedzy dla badaczy i historyków strojów ludowych i kultury materialnej tego regionu. Do najciekawszych fotografii zbioru należy zdjęcie z pożegnania pierwszego starosty powiatu olkuskiego Jerzego Stamirowskiego (Olkusz l XII 1932 rok). Jerzy Stamirowski należał do wybitnych osobistości miasta Olkusza. W zbiorze liczną grupę zdjęć stanowią fotografie i reprodukcje prasowe dotyczące najazdu hitlerowskiego na Polskę (wrzesień 1939 roku, odwrót WP do Rumunii, tzw. szosa zaleszczycka, Robotnicze Bataliony Obrony Warszawy przy pracy, demonstracje antywojenne), a także ruchu oporu i Powstania Warszawskiego (walka połączonych sil zbrojnych AL, PAL, KB, nauka strzelania na barykadzie powstańczej). Zdecydowanie najliczniejszą grupę spośród fotografii dotyczących ruchu oporu stanowią reprodukcje fotografii prasowej oddziałów Gwardii Ludowej, Armii Ludowej podczas rożnych akcji (np. wysadzanie niemieckich pociągów). Fotografie oddziałów AL i partyzantów radzieckich w Lasach Janowskich i Puszczy Solskiej, a także zdjęcia zbrodni okupanta, dokonanych na żołnierzach oddziału GL im. J. Kilińskiego w lesie borowskim (Kraśnik, 9 VIII 1943 rok) i ludności cywilnej. Inną grupę fotografii stanowią reprodukcje fotografii prasowej dokumentujące hitlerowskie barbarzyństwo (np. wysadzenie pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie, rozstrzelanie chłopów podczas pacyfikacji wsi) oraz reprodukcje fotograficzne „Gwardzisty" - organu prasowego Gwardii Ludowej. W zbiorze reprezentowany jest też temat Ludowego Wojska Polskiego i jego szlak bojowy (np. żołnierze polscy pod Kołobrzegiem, zdobycie Berlina, czołgi brygady pancernej im: Bohaterów Westerplatte podczas ćwiczeń z desantem). Znaną fotografią o charakterze historycznym oraz symbolicznym jest fotograficzna reprodukcja prasowa przedstawiająca „Zawieszenie sztandaru zwycięstwa na Reichstagu"- fotografa Jefima Chaldeja. Do ciekawych fotografii należą liczne widoki miast i zakładów przemysłowych (np., osiedli mieszkaniowych w Jaworznie, stara zabudowa otoczenia fabryki Maszyn Budowlanych „Bumar" Fablok w Chrzanowie). Na szczególną uwagę zasługują fotografie zatytułowane „Widoki zabytkowego miasta Olkusza z XIX wieku", a także historyczna już fotografia przedstawiająca kościół w Libiążu, który został wyburzony w 1923 roku. Kościół ten wybudowano na miejscu starszego drewnianego kościoła, pochodzącego z 1732 roku (wyburzonego w 1903 roku, albo, co bardziej prawdopodobne, w 1923 roku). Nowy kościół postawiono obok starego. Fakt ten potwierdza opis na fotografii. Sporą grupę stanowią zdjęcia osób z lat 1900-1967 zamieszkujących w : Wolbromiu, Pilicy, Jaworznie, Sławkowie, Żarnowcu i wsiach : Sułoszowa, Skała i Jangrot. Jednym z ciekawszych tematów w zbiorze jest dokumentacja fotograficzna dotycząca Chrzanowa w okresie 1945-1946, są to zdjęcia takie jak : fotografia z pochodu l Majowego w Chrzanowie, pogrzeb ormowca St. Pawlisza (poległ w walce z podziemiem), komendantura MO w Chrzanowie, przedstawiciele władz miejskich i powiatowych Chrzanowa, a także powiat olkuski po wyzwoleniu i w okresie odbudowy. [na podstawie wstępu do inwentarza, oprac. M. Łazowski, Katowice 2000]

KM 19.09.2000, 0010-3