Zespół
содержание:
Zespół archiwalny klasztoru w Bohorodczanach składa się z 12 jednostek archiwalnych. Materiały archiwalne obejmują lata 1732–1940, jednak większość z nich pochodzi z XIX w., a więc z okresu przynależności placówki do prowincji galicyjskiej Zakonu Kaznodziejskiego. W zespole znajdują się inwentarze dokumentów, biblioteki i dóbr ziemskich, korespondencja, akta dotyczące mszy św. fundacyjnych ciążących na konwencie, dokumentacja majątkowa i finansowa oraz inne dokumenty. Część rękopisów dotyczy majątków w Staruni i Żurakach, w tym kwestii wydobycia ropy naftowej na polu wydobywczym „Lelia Helena” w pierwszej z wymienionych wiosek. Do zespołu dołączono także 1 jednostkę archiwalną z aktami metrykalnymi, mianowicie rejestrem wiernych (status animarum) z drugiej połowy lat dwudziestych XIX w. Zważywszy, że inne księgi parafialne z Bohorodczan trafiły w okresie powojennym do Archiwum Głównego Akt Dawnych i Archiwum Arcybiskupa Eugeniusza Baziaka, rękopis ten stanowi świadectwo skomplikowanych losów archiwaliów klasztorów dominikańskich na Kresach południowo-wschodnich, wywożonych w pośpiechu i bez szczegółowej ewidencji, co prowadziło często do rozproszenia zbiorów. Inwentarz wieńczy jednostka z fotografiami klasztoru i jego mieszkańców; wśród zdjęć znajduje się 8 negatywów i 9 pozytywów.
История создателя:
Klasztor Dominikanów i kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP w Bohorodczanach został ufundowany 6 II 1691 r. przez Konstancję z Truskolaskich, wdowę po podskarbim koronnym Dominiku Potockim. Fundatorka uposażyła wspólnotę braci w dobra we wsi Starunia i Żuraki, a także zainicjowała wzniesienie murowanej świątyni i drewnianego klasztoru. Oprócz wspomnianych gruntów, majątek konwentu stanowił kapitał, który w 1764 r. sięgał 14 tys. złotych polskich. W 1741 r. położono kamień węgielny pod budowę nowego, trójnawowego kościoła, konsekrowanego w 1775 r. przez arcybiskupa lwowskiego Wacława Hieronima Sierakowskiego (parafia w Bohorodczanach należała do archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego). Po tym, gdy w 1748 r. dostrzeżono łzy na przechowywanym w świątyni, łaskami słynącym obrazie Matki Bożej z Dzieciątkiem, władze kościelne zezwoliły na publiczny kult wizerunku. Od 1759 r. przy kościele funkcjonowało bractwo różańcowe. W latach sześćdziesiątych XVIII w. rozpoczęła się budowa murowanego budynku klasztornego, który miał być przeznaczony dla 13 dominikanów. W czasie wielkiego pożaru Bohorodczan w 1779 r. spłonęły dachy kościoła i klasztoru. Niemal do końca XVIII w. konwent przynależał do dominikańskiej prowincji ruskiej; po znalezieniu się miasteczka w zaborze austriackim, placówka stała się częścią prowincji Galicji Wschodniej, a następnie prowincji galicyjskiej. W 1861 r. o. Sadok Barącz OP opisał klasztor w następujących słowach: „Gustowny ten budynek o jednym piętrze wraz z kościołem, tworzy mały czworobok. Do[o]koła z ogrodem murem obwiedziony, mieści w sobie szkołę trywialną”. Dodawał również: „Kościół ten z dwiema kształtnemi wieżycami, jedyną jest ozdobą Bohorodczan, posiada duży organ, a w skarbcu niewielką biblioteczkę, w której wszakże znajduje się Okolskiego »Orbis polonus« kompletny w trzech tomach”. Inwentarz biblioteki klasztornej z początku XX w. wymienia ponad 200 książek wydanych od XVI w. do 1900 r. W drugiej połowie XIX i na początku XX w. na należącym do konwentu polu wydobywczym „Lelia Helena” w Staruni prowadzono wydobycie ropy naftowej oraz ozokerytu (wosku ziemnego). W drugiej połowie XIX w. i w pierwszej połowie XX w. placówkę w Bohorodczanach zamieszkiwało 2 lub 3 zakonników, zazwyczaj 2 ojców i 1 brat konwers (wyjątek stanowił 1890 r., kiedy w placówce przebywał wyłącznie 1 prezbiter). Pomiędzy 1850 a 1898 r. urząd przeora lub wikariusza konwentu pełnili m.in. ojcowie: Stefan Perucki, Bernard Filar, Idzi Wojta, Karol Kassil, Czesław Liss, Piotr Sanojca, Jan Skałuba, Aleksander Mozołowski, Florian Bielat i Jakub Patlewicz. W XX w. na czele wspólnoty dominikańskiej w Bohorodczanach stali kolejno (jako przeorzy konwentualni, przełożeni lub wikariusze klasztoru) ojcowie: Aimo Ziółkowski (w latach 1898–1906), Albert Mizera (1906–1919), Rajmund Ungeheuer (1919–1920), Benedykt Prokop (1920–1923), Jacek Maląg (1923–1926 lub 1927), Gundysław Junik (1927–1928), Stefan Płaszczyca (1928–1934), Edward Herman (1934–1937), Bruno Janiewski (1937–1940), Kajetan Kosiaty (1940–1943) i Rozarian Brunak (1943–1944). W drugiej połowie XIX i na początku XX w. parafia dominikańska obejmowała miasteczko Bohorodczany oraz wsie: Bohorodczany Stare, Grabowiec, Horocholina, Hryniówka, Lesiówka, Lachowce, Niewoczyn, Pochówka i Sadzawka. W 1906 r. klasztor wzniósł kaplicę w Horocholinie, z kolei w 1926 r. powstała kaplica w Grabowcu. Ostrzał artyleryjski w czasie walk wojsk austriackich i rosyjskich wiosną 1916 r. poważnie uszkodził gmachy klasztoru i kościoła w Bohorodczanach, doprowadzając m.in. do całkowitego zniszczenia fasady świątyni. Restauracja zabudowań rozpoczęła się po zakończeniu I wojny światowej, nabrała tempa za przeorstwa o. Stefana Płaszczycy OP i trwała aż do 1933 r. Od 1918 r. klasztor przynależał do „prowincji św. Jacka w Polsce”, a od 1927 r. do reaktywowanej prowincji polskiej zakonu. W okresie międzywojennym przy kościele działało bractwo różańcowe, Akcja Katolicka, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży i Krucjata Eucharystyczna; ponadto dominikanie nauczali religii w szkole dla chłopców i w szkole dla dziewcząt. W 1922 r. parafia liczyła 1250 wiernych. Majątek placówki stanowiły wówczas nieco ponad 133 hektary ziemi (ponad 70 hektarów w Staruni, ponad 43 hektary w Żurakach i ponad 19 hektarów w Bohorodczanach), z których połowę zajmowały pola uprawne. W okresie międzywojennym budynek klasztoru oprócz mieszkań zakonników mieścił także siedziby lokalnych oddziałów Komunalnej Kasy Oszczędności oraz Kasy Stefczyka. Po przyjęciu w 1932 r. nowych konstytucji Zakonu Kaznodziejskiego, klasztor utracił status konwentu i został zdegradowany do poziomu domu zakonnego. Już wcześniej, bo w 1925 r. władze prowincji polskiej podjęły decyzję o likwidacji placówki, a tym samym przekazaniu prowadzenia parafii archidiecezji lwowskiej. Ostatecznie, w 1936 r. dominikanie opuścili w zamian inny klasztor – w Tyśmienicy. W 1939 r. parafia w Bohorodczanach liczyła 996 wiernych. Koronacja obrazu Matki Bożej Łaskawej, planowana na rok 1941, nie doszła do skutku z powodu działań wojennych. W ostatnich miesiącach funkcjonowania domu zakonnego zamieszkiwali go: o. Rozarian Brunak OP (przełożony i proboszcz), o. Kasjan Jagiełło OP i br. Zdzisław Gola OP. W dniach 8–9 II 1944 r. na klasztor napadła grupa ukraińskich nacjonalistów, którzy okradli placówkę oraz pobili o. Brunaka i br. Golę. Po tym wydarzeniu przełożony pisał w liście do Kurii Metropolitalnej obrządku łacińskiego we Lwowie: „trwamy jeszcze na posterunku, a to w ten sposób, że zasadniczo staram się zamieszkać w Stanisławowie i powoli ściągnąć wszystko co się da. Następnie zaś na zmianę to jeden to drugi, albo będziemy mieszkali w Bohorodczanach, albo o ile się da dojeżdżali”. Ojciec Brunak wynajął pokój przy ul. Gołuchowskiego 114 w Stanisławowie, br. Gola został wysłany do Lwowa, z kolei o. Jagiełło pozostał w klasztorze w Bohorodczanach, nocując w domostwach Ukraińców. Ta przejściowa sytuacja trwała jednak krótko, gdyż kronikarz konwentu krakowskiego w kwietniu 1944 r. podał, że bracia kaznodzieje „nie czując się już bezpiecznie w Bohorodczanach (…) wywieźli rzeczy kościelne i opuścili klasztor” (APPD, sygn. Kr 842, s. 187). Wspomniani zakonnicy zostali przeniesieni przez prowincjała do klasztorów położonych na zachód od Bugu. Przedmioty i naczynia liturgiczne pozostawili u ks. Kazimierza Bilczewskiego, proboszcza i dziekana w Stanisławowie, który przekazał część naczyń liturgicznych i relikwiarzy do konwentu dominikanów we Lwowie. Część wyposażenia zakonnicy wywieźli do Jarosławia. W spisie przedmiotów zdeponowanych w tamtejszym klasztorze dominikanów (dokument z 9 VI 1946 r.) figuruje m.in. obraz Matki Bożej Łaskawej, obraz św. Antoniego, stacje drogi krzyżowej, chorągwie kościelne, różne szaty i naczynia liturgiczne oraz „3 paki zabite” (APPD, sygn. Pp 510, s. nlb., „Spis rzeczy kościelnych i książek Konwentu bohorodczańskiego pozostawionych w Konwencie OO. Dominikanów w Jarosławiu”). Łaskami słynący wizerunek Maryi z Dzieciątkiem w 1974 r. trafił do ołtarza głównego kościoła pw. NMP Królowej Aniołów w Korbielowie. Niektóre przedmioty klasztoru i rzeczy osobiste zakonników wywieźli polscy parafianie, a następnie przekazali je o. Jagielle w Krośnie, gdzie tymczasowo mieszkał w 1944 r. (APPD, sygn. Pp 61, s. nlb., list o. Rozariana Brunaka OP do o. Maurycego Majki OP, Łąka 9 VI 1944 r.). Zmiana granicy polsko-sowieckiej po II wojnie światowej uniemożliwiła dominikanom powrót do Bohorodczan. Budynek klasztoru stał się siedzibą szkoły, a kościół przekształcono na magazyn. Po upadku ZSRR świątynię zaadaptowano na cerkiew Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, a w 2020 r. zwrócono ją w nieodpłatne użytkowanie rzymskim katolikom. Wcześniej, w 2016 r. dominikanie z Korbielowa przekazali parafii grekokatolickiej w Bohorodczanach kopię obrazu Matki Bożej Łaskawej. Na cmentarzu w Bohorodczanach zachował się do dzisiaj nagrobek o. Alwarego Komórka (Kumorka) OP (1872–1933).
Крайние даты:
1732-1940
классификация:
instytucje wyznaniowe
Имя создателя:
Даты:
1732-1940.
Бывшее название:
Название иноязычные:
Языки:
Наличие:
Полностью доступный
Всего архивных единиц:
12
Всего разработанных архивных единиц:
12
Всего архивных единиц без записей :
0
Всего текущих материалов
0.18
Ogółem opracowanych materiałów bieżących
0.18
Всего разработанных текущих материалов
0.0
Всего архивных единиц:
0
ogolem.plikow:
0
ogolem.rozmiar:
0.0
ogolem.dokumentow
0
ogolem.spraw
0
ogolem.klas
0
Всего архивных единиц:
0.0
Всего погонных метров:
0.0
Крайние даты неархивной документации: