Zawartość 1. Organizacja powiatu, sprawy samorządowe, finanse (1811-1944) – 187 j.a. 1.1. Granice (1816-1930) – 4 j.a. 1.2. Ustrój (1821-1922) – 3 j.a. 1.3. Sprawy administracyjne (1874-1935) – 22 j.a. 1.3.1. Monografie (1925-1932) – 2 j.a. 1.4. Sprawy budżetowo-finansowe, pożyczki, podatki (1873-1943) – 74 j.a. 1.4.1. Budżety powiatowe (1873-1916) – 12 j.a. 1.5. Wybory, sprawy samorządowe, posiedzenia Sejmiku Powiatowego ”Kreistagu” i Wydziału Powiatowego ”Kreisausschussu” (1811-1930) – 72 j.a. 1.5.1. Wybory (1811-1922) – 4 j.a. 1.5.2. Sprawy samorządowe (1872-1913) – 5 j.a. 1.5.3. Posiedzenia Sejmiku Powiatowego ”Kreistagu” (1828-1929) – 62 j.a. 1.5.4. Posiedzenia Wydziału Powiatowego ”Kreisausschussu” (1922-1930) – 1 j.a. 1.6. Sprawy personalne i postępowanie dyscyplinarne (1874-1944) – 12 j.a. 2. Sprawy ubogich (1913-1940) – 20 j.a. 3. Sprawy drogowe (1910-1936) – 7 j.a. 4. Sprawy wodno-melioracyjne (1917-1939) – 8 j.a. 5. Sprawy rolne (1877-1931) – 38 j.a. 5.1. Hodowla (1877-1931) – 11 j.a. 5.2. Uprawa (1916-1931) – 7 j.a. 5.2.1. Szablonowe uprawy ”Musterkulturen” (1925-1931) – 3 j.a. 5.3. Nawozy (1926-1930) – 2 j.a. 5.4. Izba Rolnicza (1895-1930) – 7 j.a. 6. Sprawy przemysłu (1865-1943) – 122 j.a. 6.1. Podatek od przedsiębiorstw ”Gewerbesteuer” (1924-1936) – 60 j.a. 6.2. Cegielnie (1874-1929) – 12 j.a. 6.3. Rzeźnie (1878-1929) – 22 j.a. 6.4. Cementownie (1865-1929) – 7 j.a. 6.5. Garbarnie (1875-1875) – 1 j.a. 6.6. Kuźnie (1875-1889) – 1 j.a. 6.7. Warzelnie (1880-1906) – 2 j.a. 6.8. Huty (1897-1943) – 4 j.a. 6.9. Zakłady celulozowo-papiernicze (1897-1927) - 3 j.a. 6.10. Zbiorcze pozwolenia na prowadzenie zakładów przemysłowych (1874-1929) – 10 j.a. 6.10.1. Akta generalne (1874-1929) – 3 j.a. 6.10.2. Akta specjalne (1880-1929) – 7 j.a. 7. Policja budowlana i przeciwpożarowa (1874-1942) – 35 j.a. 8. Osadnictwo (1862-1944) – 23 j.a. 8.1. Zbiorcze pozwolenia na osiedlenia (1911-1929) – 4 j.a. 9. Sprawy komunalno-gminne (1867-1944) – 135 j.a. 9.1. Tworzenie i zmiany w poszczególnych okręgach (1873-1929) – 19 j.a. 9.2. Zmiany terytorialne wójtostw (1867-1929) – 27 j.a. 9.3. Zażalenia na zarządzenia naczelnika i władz gminnych (1874-1930) – 31 j.a. 9.4. Sprawy dotyczące zatrudnienia (1878-1930) – 38 j.a. 9.5. Sprawy wyborcze (1900-1944) – 12 j.a. 9.6. Finanse i administracja gmin (1874-1943) – 8 j.a. 10. Szkolnictwo (1912-1933) – 17 j.a. 11. Zdrowie publiczne (1755-1938) – 14 j.a. 11.1. Szpitale (1825-1938) – 9 j.a. 11.2. Sprawy dotyczące akuszerek (1755-1930) – 5 j.a. 11.2.1. Okręgi dla położnych (1906-1913) – 1 j.a. 12. Przeciwdziałanie bezrobociu i ubóstwu (1881-1932) – 29 j.a. 12.1. Stan wyjątkowy ”Notstand” (1881-1930) – 5 j.a. 12.2. Opieka społeczna (1923-1930) – 2 j.a. 12.3. Roboty publiczne ”Notstandsarbeiten”, ”Hand- und Spanndienste” (1920-1932) - 18 j.a. 12.4. Pośrednictwo pracy (1913-1932) – 4 j.a. 13. Sprawy zaludnienia, urzędu stanu cywilnego i małżeństw (1889-1943) – 11 j.a. 14. Odszkodowania (1921-1929) – 11 j.a. 14.1. Szkody spowodowane przez siły natury (1923-1929) – 9 j.a. 14.2. Szkody spowodowane przez powstania śląskie (1921-1928) – 2 j.a. 15. Związki i spółki (1919-1943) – 11 j.a. 5.1. Niemieckie Stowarzyszenie na Rzecz Reformy Mieszkaniowej ”Deutscher Verein für Wohnungsreform” (1925-1931) – 2 j.a.

Podstawą utworzenia wydziałów powiatowych była Ustawa z dnia 13 grudnia 1872 r. o ustroju powiatowym „Kreisordnung für die Provinzen Preußen, Brandenburg, Pommern, Posen, Schlesien und Sachsen”. Ustawa ta dzieliła każdy powiat na urzędy obwodowe (Amtsbezirk). Te z kolei obejmowały swoim zasięgiem kilka gmin (Gemeindebezirk) oraz obszarów dworskich (Gutsbezirk). Zgodnie z wyżej wymienioną ustawą wydział powiatowy został powołany w celu zarządzania sprawami powiatu oraz ochrony administracji krajowej. Na jego czele stał landrat i 6 członków. W skład wydziałów powiatowych nie mogli wejść duchowni ani nauczyciele szkół elementarnych, natomiast wybór urzędników i sędziów musiał być zatwierdzony przez przełożonego ministra. Członkowie byli wybierani na 6 lat, jednak co 2 lata 1/3 składu ustępowała i uzupełniano go nowymi członkami. W myśl wyżej wymienionej ustawy landrat był mianowany przez króla na wniosek sejmiku powiatowego. Był on przedstawicielem władzy państwowej i jednocześnie sejmiku oraz wydziału powiatowego. Landrat z urzędu był przewodniczącym wydziału nawet w sytuacji, gdy nie był z wyboru członkiem sejmiku powiatowego (Kreistagu). Landrat kierował i nadzorował tok spraw wydziału powiatowego, zwoływał posiedzenia wydziału powiatowego i przewodniczył jego obradom z pełnym prawem głosu, ponadto prowadził bieżące sprawy zlecone wydziałowi powiatowemu, sam reprezentował go na zewnątrz, kierował wymianą korespondencji i sygnował ją w imieniu wydziału powiatowego. Jednak pełnomocnictwa i akty prawne wobec osób trzecich musiały być zaparafowane oprócz landrata przez dwóch członków wydziału powiatowego lub wyznaczonej przez sejmik komisji. Również sekretarz starostwa z urzędu brał udział w posiedzeniach wydziału powiatowego, bez względu na to, czy był wybranym członkiem sejmiku powiatowego. W szczególnych przypadkach obowiązki landrata pełnił jego zastępca. Jeśli nim był sekretarz powiatowy, to przewodnictwo obejmował jeden z członków wydziału. W § 135 ustawy określone zostały sprawy załatwiane przez wydział. Do jego kompetencji należało: I Armenpolizeiliche Angelegenheiten (sprawy ubogich): orzeczenia w sprawach sporów między stowarzyszeniami ubogich (Amtsverbände). II Wegenpolizeiliche Angelegenheiten (sprawy policji drogowej): orzeczenia w sprawie sporów przy budowie dróg, sprawy budowy publicznych kanałów i dróg w granicach powiatu i gminy. III Vorfluts- und Bewässerungssachen (sprawy wodno-melioracyjne): sprawy przeciwpowodziowe, oczyszczanie i utrzymanie rowów, prywatnych rzek i ich użytkowanie. IV Feldpolizeiliche Angelegenheiten (sprawy rolne, gospodarki rolnej): opiniowanie orzeczeń naczelnika (Amtsvorsteher), odwołania od jego zarządzeń i skarg, ustalanie prawa polowań na zwierzęta w czasie siewów i żniw. V Gewerbepolizeiliche Angelegenheiten (sprawy działalności gospodarczej): udzielenia zezwoleń na działalność, orzecznictwo w sprawie uruchomienia lub przebudowy urządzeń przemysłowych. VI Bau- und Feuerpolizeiliche Angelegenheiten (sprawy policji budowlanej i przeciwpożarowej): orzecznictwo przy skargach na zarządzenia naczelnika i miejskiej policji. VII Ansiedlungssachen (osadnictwo): zatwierdzanie wniosków zezwoleń na nowe osiedlenia. VIII Dismembrations-Angelegenheiten (podział ziemi): zatwierdzanie planów podziału danin, sprawy uwłaszczeniowe. IX Kommunalsachen (sprawy komunalno-gminne): ogólny nadzór nad sprawami komunalnymi urzędów obwodowych (Amtsbezirk), obszarów dworskich (Gutsbezirk), gmin wiejskich: zezwolenia na wyłączanie lub dołączanie parcel w obrębie gmin oraz sprawy statutów gmin wiejskich i obszarów dworskich. X Schulsachen (szkolnictwo): orzecznictwo w zażaleniach przy ściąganiu opłat szkolnych, w sprawach budowy szkół, konieczność budowy lub naprawy szkoły, obowiązki pokrywania kosztów budowy szkół i rozdziału kosztów na mieszkańców, ustalenie wartości w pieniądzu i naturaliach, wynagrodzenia nauczycieli szkół elementarnych w wypadkach zaistnienia sporów. XI Öffentliche Gesundheitspflege (zdrowie publiczne): orzecznictwo w sprawie budowy urządzeń sanitarnych i rozdziału kosztów tych budów. XII Justiz-Verwaltungs-Angelegenheiten (sprawy sądownicze): przygotowanie list przysięgłych, orzekanie w sprawie skreśleń z tych list, dodatkowych wpisów na listy. Wydział powiatowy spełniał również zadania sądu administracyjnego I instancji. Jego kompetencje jako organu administracji obejmowały: sprawy opieki nad ubogimi, sprawy wodne i drogowe (budowa dróg, mostów, kolei, znaki drogowe, bezpieczeństwo na drogach publicznych), zatwierdzanie uchwał gminnych, rozpatrywanie skarg przeciw postępowaniu władz gminnych, zatwierdzanie planów rozdziału danin i podatków ustalonych przez władze gminne, mianowanie poborców podatkowych i pobór podatków bezpośrednich, udzielanie koncesji na prowadzenie małych zakładów przemysłowych, gastronomicznych i handlu detalicznego, zezwoleń na wznoszenie budowli, sprawy budowlane szkół, subsydia na rzecz związków szkolnych i sprawy ławników. Wydział powiatowy przygotowywał i wykonywał uchwały sejmiku powiatowego, zarządzał sprawami powiatowymi według praw państwowych i uchwał sejmiku, mianował urzędników powiatowych, kontrolował powiatową kasę komunalną (Kreis-Kommunal-Kasse) oraz powiatową kasę oszczędności (Kreissparkasse), ustalał budżet powiatu, kontrolował władze gminne i urzędy obwodowe, zajmował się sprawami personalnymi władz gminnych i urzędów okręgowych, a także pośredniczył w zatargach między władzami gminnymi (Gemeindevorstand) a przedstawicielami gminy (Gemeindevertretung). Ponadto krąg zadań wydziału powiatowego obejmował następujące zagadnienia: ustalanie podziału administracyjnego powiatu, urzędów obwodowych i gmin, kontrolę i zatwierdzanie budżetów gminnych, finansowanie robót i budów komunalnych, nadzór nad spółkami wodno-melioracyjnymi. Wydział powiatowy regulował również i ustalał wysokość myta drogowego, zatwierdzał budowy i przebudowy urządzeń przemysłowych i warsztatów rzemieślniczych oraz fabryk. Jemu podlegało całe budownictwo mieszkaniowe na terenie powiatu za wyjątkiem miast wydzielonych, jak np. Opole i Krapkowice. Wszędzie tam, gdzie urzędował burmistrz – tzw. wydział miejski (Stadtausschuss) przejmował funkcje wydziału powiatowego. Do zakresu kompetencji wydziału należało również udzielanie zezwoleń na budowę młynów i koncesji, prowadzenia wyszynków, sprawy budowy urządzeń sanitarnych, szpitali, sanatoriów, sprawy organizacji szkolnictwa zawodowego, ochrona zabytków kultury materialnej, ochrona przyrody, a także sprawy organizacyjne i personalne urzędu. Wymienione sprawy nie obejmują całości zagadnień, które podlegały jurysdykcji czy ingerencji wydziału powiatowego, co jest związane z tym, że w aktach zespołów poniemieckich występują duże luki. W listopadzie 1873 r. ukazało się rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wewnętrznych tzw. „Regulativ zur Ordnung und Geschäftsgang bei den Kreisausschüssen“, a 19 marca 1881 r. ordynacja powiatowa „Kreisordnung für die Provinzen Ost- und Westpreußen, Brandenburg, Pommern, Schlesien und Sachsen“. Oba wymienione akty prawne regulowały funkcjonowanie wydziału powiatowego. Nadzór nad pracami wydziału powiatowego sprawował prezydent rejencji (Regierungspräsident), natomiast instancją najwyższą był nadprezydent (Oberpräsident). Wydział powiatowy posiadał własny „parlament” w postaci sejmiku powiatowego. Sejmik powiatowy był ciałem ustawodawczym i inicjatorem działania, wykonawcą zaś wydział powiatowy, natomiast landrat i sekretarz organem sprawującym z urzędu pieczę nad prawną stroną podejmowanych uchwał i w związku z tym posiadali prawo wstrzymania wykonania uchwały niezgodnej z ustawami, zaś wydziałowi powiatowemu przysługiwało prawo do odwołania się od decyzji landrata do okręgowej komisji (Bezirksausschuss) przy Rejencji. Wydział powiatowy miał do swojej dyspozycji część z dochodu z podatków na zagospodarowanie powiatu. Nie ingerował w sprawy polityczne. Przerwę w posiedzeniach wydziału powiatowego ustalono w okresie od 21 lipca do 1 września każdego roku i należało ją ogłosić 14 dni przed rozpoczęciem w dzienniku urzędowym powiatu (Kreisblatt). Podczas przerwy mogły być rozpatrywane tylko naglące sprawy. Wskutek rozwoju szkolnictwa zawodowego, opieki społecznej, urządzeń komunikacyjnych, przemysłowych i bezrobocia w roku 1923 władze uzupełniły ordynację powiatową (Kreisordnung). Obok dawnych spraw powstało dużo nowych zagadnień, w związku z tym konieczne stało się szybkie podejmowanie decyzji, wobec czego szereg spraw wyłączono spod kompetencji sejmiku powiatowego, a włączono do wydziału powiatowego. Od roku 1933 po dojściu Hitlera do władzy zmieniły się kompetencje landrata. Zgodnie z ustawą z dnia 15 grudnia 1933 r. landrat stał się organem orzekającym w sprawach budżetowych i finansowych powiatu, natomiast zgodnie z ustawą z dnia 30 stycznia 1934 r. państwo niemieckie stało się państwem scentralizowanym (Einheitsstaat). Zaczęła panować ogólna zasada jednolitości - jedność decyzji partii i rządu generowała również jedność władzy terenowej, a landratem nie mógł zostać ktoś spoza partii. Stanowisko landrata było akceptowane przez Führera na wniosek partii. Landrat przejął całość spraw, które były do tej pory w kompetencji wydziału powiatowego. Wydział powiatowy jako władza uchwałodawcza (Beschlussbehörde) został zlikwidowany i funkcjonował od tej pory jako organ doradczy landrata. Ustawa o gminach (Gemeindeordnung) z dnia 30 stycznia 1935 r. ustaliła nowy stosunek gminy do państwa i partii w duchu nowego ustroju. Głównym założeniem stało się mocne związanie gminy z państwem, przede wszystkim w sprawach finansowych i zabezpieczenia jedności terenowych władz. Zniesiono samorząd terytorialny pochodzący z wyboru, zastąpił go samorząd pochodzący z powołania. Od tej pory Rady Gminne powoływane były przez pełnomocnika, stając się organem doradczym a nie uchwałodawczym. Landrat stał się kierownikiem („Leiter” a nie „Vorsitzender”) wydziału. W wyniku przemian w latach trzydziestych XX wieku wydział powiatowy przejął kompetencje sejmiku powiatowego. Do jego najważniejszych zadań należały odtąd sprawy opieki, piecza nad młodzieżą, zarządzanie i utrzymanie dróg powiatowych, szpitalnictwo oraz sprawy kolejek wąskotorowych, melioracji, elektrowni i innych urządzeń oraz sprawy powiatowych kas oszczędnościowych. Od momentu powstania wydział powiatowy w Opolu objął zasięgiem swojego działania cały powiat opolski w jego ówczesnych granicach za wyjątkiem miast wydzielonych – Opole i Krapkowice. W aktach zespołu zachowało się bardzo niewiele informacji o tworzeniu struktur urzędu. Być może nastąpiło to na początku 1873 roku. Informacja od landrata z dnia 4 stycznia 1873 r. zawiera spodziewane koszty utrzymania wydziału powiatowego, które obejmują wynajem lokalu oraz wynagrodzenia dla personelu biurowego. W jednostce, która posiada język wydziału powiatowego w Opolu, znajduje się wysłana do landrata w dniu 29 lipca 1873 r. propozycja wydrukowania broszury „Entwurf zur Geschäfts-Ordnung für den Kreistag des Kreises”, aby każdy członek sejmiku powiatowego już przed pierwszym spotkaniem otrzymał swój egzemplarz. Akta datowane na 22 października 1873 r. zawierają wezwanie na posiedzenie sejmiku powiatowego w celu wyboru członków wydziału powiatowego. Na podstawie akt zespołu "Wydział Powiatowy w Opolu" udało się ustalić skład wydziału powiatowego na przestrzeni ponad pięćdziesięciu lat. Pierwszymi członkami wydziału powiatowego w Opolu wybranymi na posiedzeniu w dniu 17 listopada 1873 r. zostali: starszy krajowy (Landesältester) Albert Gerlach z Domecka, burmistrz Goetz z Opola, sołtys (Schulze) Ebisch z Turawy, najemca (Gutspächter) Lüderssen z Komprachcic, hrabia Hubertus von Garnier z Turawy oraz właściciel (Hausbesitzer) Rösner z Pokoju. Na przestrzeni kolejnych trzydziestu lat do wydziału powiatowego jako nowi członkowie wybierani byli: starszy krajowy Richard von Donat z Chmielowic (20 listopada 1879 r.), burmistrz Trentin (20 sierpnia 1880 r. zastąpił burmistrza o nazwisku Goetz), burmistrz Schirm z Krapkowic (31 marca 1884 r. zastąpił najemcę Lüderssena), radca sądu krajowego (Ladgerichtsrat) Wolff z Opola (25 marca 1889 r. zastąpił naczelnika o nazwisku Rösner), właściciel majątku (Freigutsbesitzer) Schreiber zu Beatenhof (29 listopada 1889 r.), burmistrz Pagels z Opola (5 kwietnia 1893 r. zastąpił byłego radcę rejencyjnego Trentina, który się przeprowadził), kolonista Alexander Gajowczyk z Nowych Budkowic, sędzia krajowy Schwanert z Opola i burmistrz Kern z Krapkowic (wybrani 16 grudnia 1895 r.; dla właściciela majątku Schreibera kończyła się kadencja, a burmistrz Schirm z Opola zmarł), hrabia von Haugwitz z Krapkowic oraz dyrektor generalny (General-Director) von Prondzynski z Groszowic (22 maja 1898 r.), Dr. von Slupecki z Pokoju (29 grudnia 1898 r. zastąpił radcę sądu krajowego (Landgerichts-Rath) o nazwisku Schwanert przeniesionego do Wrocławia), burmistrz Baron z Krapkowic (11 grudnia 1899 r. zastąpił burmistrza Pagelsa z Opola), wyższy urzędnik administracji (Oberamtmann) Gerstenberg z Chróściny i hrabia von Garnier z Turawy (16 grudnia 1901 r.) oraz naczelnik (Gemeindevorsteher) Maximiliam Laxy z Czarnowąs. Protokół posiedzenia wydziału powiatowego w dniu 14 lipca 1909 r. podpisali landrat Lücke jako przewodniczący oraz pięciu członków: burmistrz Baron z Krapkowic, hrabia von Garnier z Turawy, właściciel dóbr rycerskich (Rittergutsbesitzer) Gerstenberg z Chróściny, naczelnik Laxy z Czarnowąs i dyrektor generalny Ferdinand von Prondzynski z Groszowic. Sekretarzem wydziału powiatowego i protokolantem był wtedy Ulmer. W dniach między 21 sierpnia 1909 r. a 18 stycznia 1923 r. skład wydziału powiatowego się nie zmieniał i był następujący: burmistrz Adolf Baron z Krapkowic, dyrektor von Prondzynski z Groszowic, wyższy urzędnik administracji Gerstenberg z Chróściny, naczelnik Laxy z Czarnowąs oraz hrabiowie von Garnier z Turawy i von Haugwitz z Krapkowic-Zamku. W dniu 23 lutego 1923 r. odbyły się wybory do sejmiku powiatowego, wybrano również nowy skład wydziału powiatowego. W jego skład weszli wówczas już wymienieni Gerstenberg, Laxy i von Prondzynski oraz nowi członkowie: nauczyciel Sladkowski / Sladkowsky z Popielowa, rolnik Paul Barczyk z Popielowa oraz sekretarz (Gewärkschaftssekräter) Strokosz / Strokocz z miejscowości Lasy. W takim składzie wydział obradował do 14 listopada 1925 r. W dniu 29 listopada 1925 r. wybrano nowy skład wydziału. Wtedy to dyrektor von Prondzynski z Groszowic po 25 latach członkostwa w wydziale definitywnie przestał pełnić tę funkcję i przeszedł na emeryturę. W dniu 9 stycznia 1926 r. wydział powiatowy w Opolu po raz pierwszy obradował w następującym składzie: trzej wcześniej wybrani członkowie: naczelnik (Amtsvorsteher) Maximilian Laxy z Czarnowąs, Georg Gerstenberg z Chróściny, rolnik Paul Barczyk z Popielowa oraz trzej nowi członkowie: redaktor (Redakteur) Julius Richter z Opola, właściciel dóbr rycerskich Franz von Donat z Chmielowic oraz arcykapłan Hugo Quiotek z Prószkowa. Taki skład wydziału utrzymał się do 16 listopada 1926 r. W dniu 10 grudnia 1926 r. Franza von Donata zastąpił naczelnik Piechotta z Tarnowa i w tym składzie wydział powiatowy funkcjonował do 29 listopada 1930 r. Składu wydziału w kolejnych latach nie udało się ustalić. Funkcje landrata opolskiego, który kierował pracami wydziału powiatowego w XIX wieku, sprawowali kolejno: hrabia Kurt Ulrich Heinrich von Haugwitz (rozpoczął urzędowanie w dniu 27 maja 1874 r., jednak już 22 października 1873 r. pełnił obowiązki landrata, urzędowanie zakończył w dniu 12 lipca 1876 r.), Heinrich (Albert) Gerlach (pełnił urząd w okresie 23 maja 1877 r. - 9 stycznia 1899 r.). Na przełomie wieku XIX i XX w dniu 7 czerwca 1899 r. landratem został Carl Lücke i stanowisko to piastował do 1 sierpnia 1922 r. Od 1 sierpnia 1922 r. do maja 1923 r. Michael Graf von Matuschka sprawował rządy komisaryczne, a od maja 1923 r. do 1933 roku pełnił oficjalnie funkcję landrata. Od 1933 roku rządy komisaryczne sprawował Johannes Slawik, pełniący oficjalnie funkcję landrata od kwietnia 1934 r. do 1937 roku, w okresie od lipca 1937 r. do 1938 roku landratem był Bernhard von Derschau (w zastępstwie), zaś w latach 1938-1945 Friedrich Constans Seifarth. Od dnia 1 stycznia do listopada 1938 r. pełnił rządy komisaryczne, później piastował oficjalnie stanowisko landrata. W okresie działań wojennych jako osoby pełniące funkcję w zastępstwie wymieniane są jeszcze dwie osoby: Conrad Listemann (1940 r.) oraz von Oertzen. Każdorazowe zwołanie posiedzeń sejmiku powiatowego przez landrata oraz postanowienia na nich zatwierdzone były opublikowane w dzienniku urzędowym powiatu "Oppelner Kreis-Blatt" (od 1920 r. zapisywanym jako "Oppelner Kreisblatt" „Opolski Orędownik Powiatowy”). W aktach zespołu zachowała się informacja o ilości rozpatrywanych spraw spornych i wydanych decyzji (Streit- und Beschlusssachen) przez wydział powiatowy w Opolu w latach 1906-1908 i 1913. Zagadnienia te były podzielone na 16 grup rzeczowych: 1. Sprawy stowarzyszeń ubogich (Angelegenheiten der Amtsverbände) 2. Sprawy gmin i obszarów dworskich (Angelegenheiten der Landgemeinden und Gutsbezirke) 3. Sprawy ubogich (Armenangelegenheiten) 4. Sprawy szkolne (Schulangelegenheiten) 5. Policja drogowa (Wegepolizei) 6. Policja wodna (Wasserpolizei) 7. Policja rybacka (Fischereipolizei) 8. Policja polowa (Feldpolizei) 9. Ochrona lasów (Waldschutz) 10. Policja łowiecka (Jagdpolizei) 11. Policja rzemieślnicza (Gewerbepolizei) 12. Ochrona przeciwpożarowa (Feuerlöschwesen) 13. Podział ziemi i osadnictwo (Dismembrations- und Ansiedlungssachen) 14. Środki odwoławcze wobec zarządzeń policyjnych i środków przymusowych (Allgemeine Rechtsmittel gegen polizeiliche Verfügungen und Zwangsmaßregeln) 15. Sprawy dyscyplinarne (Disziplinarsachen) 16. Pozostałe sprawy (Sonstige Angelegenheiten). Ze względu na to, że nie zachowały się przepisy regulujące pracę urzędu, posiadamy niewiele informacji na jego temat. Informacje o czasie pracy, nazwiska osób na danych stanowiskach, sprawozdania, dane o ilości etatów dotyczą lat 1920-1928. W innej jednostce zawarte są m.in. powołania na stanowiska, zakres obowiązków, zastępstw i nazwiska osób będących zatrudnionych w urzędzie wydziału powiatowego w Opolu w latach 1928-1929. Siedziby wydziału powiatowego w Opolu nie udało się ustalić. Brakuje również informacji o tym, jak zmieniały się kompetencje urzędu na przestrzeni lat. W roku 1920 w wydziale powiatowym w Opolu zatrudnionych było 40 osób. Kierownikiem biura był główny sekretarz powiatowy (Kreisausschuß-Obersekretär) Paul Schejok, sekretarzami powiatowymi (Kreisausschußsekretär) byli: Max David i Max Schilke, registratorem (Kreisausschußregistrator) Richard Haeseke, zaś asystentem biurowym (Büroassistent) Franz Schwientek. Dodatkowo zatrudnionych było 19 pomocy biurowych, 2 telefonistki i 14 praktykantów. Ostatnie zapisy dokumentujące działalność wydziału powiatowego w Opolu pochodzą z 1944 roku i dotyczą wyborów zastępcy burmistrza Prószkowa (akta do 20 marca 1944 r.), akt personalnych burmistrza Gosławic (akta do 27 czerwca 1944 r.) i urzędniczki zatrudnionej w wydziale powiatowym w Opolu na stanowisku protokolantki (akta do 19 grudnia 1944 r.). Kreisausschuss Oppeln (wydział powiatowy w Opolu) zakończył funkcjonowanie po zakończeniu działań wojennych w 1945 roku. Później wraz z wprowadzeniem administracji polskiej na Śląsku utworzono polski organ samorządu terytorialnego - Wydział Powiatowy w Opolu, który działał na podstawie ustawy z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych, dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 listopada 1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego i dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o zarządzie Ziem Odzyskanych.