Zespół
содержание:
Po śmierci W. L. Jaworskiego spuścizna rękopiśmienna była przechowywana przez jego żonę Annę z Wszeteczków Jaworską w Krakowie, a następnie po jej śmierci w 1951 r. przez jej siostrę Helenę Mizerską. W czasie okupacji niektóre fragmenty spuścizny (m. in. diariusz) były ukrywane u różnych osób na terenie Krakowa. Część materiałów trafiła wówczas do zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej (korespondencja). W 1953 r. Halina Mizerska przekazała do zbiorów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu list Henryka Sienkiewicza do W. L. Jaworskiego z 1896 r. (sygn. 12751). W dwa lata później Halina Mizerska sprzedała Bibliotece PAN w Krakowie kolejny fragment spuścizny W. L. Jaworskiego, mianowicie materiały dotyczące budowy pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie oraz część korespondencji wpływającej (sygn. 3153 – 55). Około 1960 r. wnuk Władysław Jaworski przejął z rąk Heleny Mizerskiej większość ocalałych materiałów po swoim dziadku i sprzedał je do Archiwum PAN w Warszawie (1960 r.). Nim jednak spuścizna W. L. Jaworskiego znalazła się w zbiorach Archiwum PAN, część materiałów została z niej wyodrębniona, w tym zbiór korespondencji, w którym znalazło się kilka listów do niego adresowanych. Materiały te zostały przekazane w 1960 r. przez Władysława Jaworskiego do Biblioteki PAN w Krakowie (sygn. 4665). W 1966 r. kolejny fragment korespondencji W. L. Jaworskiego, który nie trafił do Archiwum PAN, został przez Helenę Mizerską sprzedany do Biblioteki PAN w Krakowie (sygn. 3983). Materiały W. L. Jaworskiego w chwili zakupienia w 1960 r. obejmowały ok. 1,40 mb. akt. Wstępne prace porządkowe nad spuścizną zostały przeprowadzone w latach sześćdziesiątych. Wówczas wykonano spisy załączników do diariusza oraz wykazy korespondencji wpływającej. W trakcie dalszych prac porządkowych przeprowadzonych przez Tadeusza Epszteina w latach 1985 – 1987 uzupełniono wspomniane wykazy i dołączono je wszystkie w postaci aneksów do inwentarza. W 1988 r. Archiwum PAN zakupiło od prof. Władysława Jaworskiego (wnuka) materiały uzupełniające spuściznę W. L. Jaworskiego. W 2002 r. dopływ ten, obejmujący 12 pozycji spisu, uporządkowany został przez Dorotę Zamojską. Meliorację całości, po częściowej konserwacji materiałów, w wyniku której znaczna część załączników została wyodrębniona fizycznie z „Diariuszy”, zabezpieczona i ułożona oddzielnie, wykonała Anita Chodkowska. Prace zakończone zostały w 2017 r. Rozmiar spuścizny wynosi 2 mb. Spuścizna zawiera materiały z lat [1638] 1872-1930 [1961] podzielonych na sześć grup zgodnie z Wytycznymi opracowania spuścizn…. Grupa I obejmuje materiały twórczości naukowej z lat 1885-1928; znalazł się w niej jedynie szczątek spuścizny naukowej W. L. Jaworskiego: dwa krótkie skrypty wykładów z prawa cywilnego prowadzonych na Uniwersytecie Jagiellońskim (j. 1), oraz wypisy i notatki z literatury dotyczące filozofii, prawa, polityki i matematyki, a także drobne utwory pochodzące jeszcze z czasów studenckich (j. 2). W grupie II obejmującej materiały działalności społeczno – politycznej umieszczono obszerny diariusz W. L. Jaworskiego zawierający informacje nie tylko dotyczące działalności W. L. Jaworskiego jako prezesa NKN, ale również charakteryzujące sytuację społeczno – polityczna i ekonomiczną na ziemiach polskich i ościennych, oraz przedstawiające stan sprawy polskiej w Europie w czasie Wielkiej Wojny 1914 – 1918 (j. 3 – 24). Liczący ponad 4 000 stron dziennik prowadzony przez W. L. Jaworskiego systematycznie w latach 1914 – 1918, następnie z długimi przerwami w latach 1919 – 1928, zawiera oprócz samego tekstu bardzo liczne załączniki, w tym obszerną korespondencję, m. in. listy od Józefa Piłsudzkiego, Władysława Sikorskiego, Józefa Hallera, Adama i Zdzisława Tarnowskich, Leona Bilińskiego, Stanisława Puchalskiego, Stanisława Szeptyckiego i innych; materiały nadesłane do NKN w Krakowie, np. korespondencje zagraniczne i raporty polityczne współpracowników Komitetu m. in. Michała Rostworowskiego z Berna, Wilhelma Feldmana z Berlina, Stanisława Wędkiewicza ze Sztokholmu, Stanisława Kota z Warszawy; memoriały polityczne, publicystykę, druki ulotne itp. Z punktu widzenia archiwalnego załączniki do diariusza można podzielić na oryginały, które dominują szczególnie w przypadku korespondencji; dużo jest odpisów i kopii współczesnych, do tych kategorii należy większość korespondencji zagranicznych i raportów politycznych i memoriałów. Należy zwrócić uwagę, że różnego typu raporty i korespondencje nadsyłane do NKN bezpośrednio lub na ręce W. L. Jaworskiego zawierały oprócz własnego tekstu autora, również odpisy listów, dokumentów, odezw i druków ulotnych. Wśród załączników sporo jest różnego typu druków; począwszy od druków ulotnych i broszur, poprzez wycinki z gazet (m. in. z „Neue Freie Presse”, „Czasu” „Naprzodu”) i całe numery niektórych tytułów np. „Biuletynu” i „Teki”, skończywszy na dużym zbiorze druków kartograficznych (mapy fizyczne, polityczne, gospodarcze, demograficzne) dotyczące ziem polskich i ościennych. Wiele map jest pochodzenia niemieckiego lub austriackiego, m. in. z serii „Wöchentliche Kriegsschauplatzkarte” i „Der Wöchentlichen Völkerkriegskarten”, a także licznie reprezentowane są mapy z atlasów Edmunda Romera i prac Władysława Makara. Rękopis diariusza (bez załączników) posiada ciągłą paginację nadaną przez twórcę spuścizny. Alegaty zaś W. L. Jaworski gromadził w osobnych teczkach lub wklejał do diariusza i przeważnie numerował według kolejności napływu, ale nie zawsze z zachowaniem układu chronologicznego. Na załącznikach W. L. Jaworski umieszczał także numery stron rękopisu dziennika, którego treść nawiązywała do poszczególnych alegatów. W diariuszu znajdują się odsyłacze do załączników zgromadzonych luzem, na ich podstawie możemy stwierdzić, że wśród luźnych alegatów występują poważne luki, brakuje załączników (nr 1 – 1633) do tomów I – V, a także części załączników do tomu VI. Przy opracowaniu diariusza i porządkowaniu luźnych alegatów zachowano układ numeryczny nadany przez twórcę spuścizny. W latach 1960 – 1964 został wykonany odpis maszynowy diariusza W. L. Jaworskiego, przeznaczony dla użytkowników w pracowni naukowej Archiwum PAN w celu ochrony oryginału (j. 20 – 24). Drugi egzemplarz odpisu maszynowego znajduje się w Archiwum Nauki PAU i PAN w Krakowie. Odpis zawiera pełny tekst rękopisu W. L. Jaworskiego z pominięciem wszystkich załączników. W grupie III materiałów biograficznych umieszczono 10 jednostek archiwalnych z lat 1872 – 1948. Grupę otwierają akta znajdujące się pierwotnie w teczce opisanej przez W. L. Jaworskiego Papiery rodzinne Władysława Leopolda Jaworskiego. Znalazły się tam dokumenty osobiste W. L. Jaworskiego związane z jego karierą naukową i działalnością społeczną – świadectwa szkolne i uniwersyteckie, indeksy, dyplomy, zaświadczenia, nominacje, legitymacje itp. (j. 25). W kolejnych jednostkach umieszczono notatnik z lat 1913- 1924, zawierający m. in. rejestr gości odwiedzających dom Jaworskich w latach 1922 - 1924 (j.a. 26), albumy jubileuszowe redakcji „Czasu” oraz albumy poświęcone Legionom Polskim (1915 – 1916), które W. L. Jaworski otrzymał w prezencie od pracowników Departamentu Wojskowego NKN (j. 28-29). W grupie tej znalazły się jeszcze albumy z wklejonymi gratulacjami z okazji mianowania w 1917 r. W. L. Jaworskiego tajnym radcą C.K. (j. 31 – znajdują się tu listy i bilety od najwybitniejszych postaci polityki i kultury polskiej tego okresu), a także nekrologi, wspomnienia pośmiertne etc. W grupie IV znalazła się korespondencja W. L. Jaworskiego z lat 1889- 1930 (j. 35 – 49), przede wszystkim są tu listy pisane przez niego do najbliższej rodziny, w tym głównie do narzeczonej, a następnie żony Anny z Wszeteczków Jaworskiej (j. 35 – 42), oraz do syna Iwona i jego żony (j. 43). Wśród korespondencji wpływającej dominują listy od polityków, ludzi nauki i działaczy społecznych z Galicji (m. in. listy od Dawida Abrahamowicza, Oswalda Balzera, Michała Bobrzyńskiego, Jana Hupki, Józefa Piłsudzkiego, Władysława Sikorskiego, Zdzisława Tarnowskiego (j. 44 - 48). Z podgrupy korespondencji wpływającej wyodrębniono listy z załącznikami dotyczące różnych spraw (j. 49): Archiwum Emisariatów Departamentu Wojskowego NKN w Królestwie Polskim (spis); Hotel Krakowski – akta sprawy sądowej; Sprawa Blanki Falkowskiej – korespondencja z Zygmuntem Wasiewiczem; Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały rodzinne umieszczono w grupie V. Zakwalifikowano do nich dokumenty z lat 1638-1918 typu genealogicznego dotyczące W. L. Jaworskiego i jego rodziny: wypisy z ksiąg metrykalnych, m. in. metryka W. L. Jaworskiego, certyfikaty szlachectwa, genealogie, korespondencja, nekrologi itp. (j. 50) oraz fragment korespondencji Anny z Wszeteczków Jaworskiej. W grupie tej zamieszczono również pamiętnik z okresu pierwszej wojny światowej (1914 – 1915) Anny Wszeteczkowej, teściowej W. L. Jaworskiego. Grupa VI, w której znalazły się załączniki składa się z 10 j.a. pochodzących z lat 1885 – 1961. W pierwszej części tej grupy znalazły się oprawne księgi, w których W.L. Jaworski, a następnie jego rodzina wklejali publikacje i wycinki artykułów autora spuścizny, wywiady z nim przeprowadzane, czy też artykuły odnoszące się w jakiś sposób do osoby W.L. Jaworskiego, jego poglądów, czy publikacji oraz specjalnie go interesujące. Następnie zamieszczono wydawnictwo jubileuszowe dziennika „Czas” opublikowane już po śmierci W.L. Jaworskiego, oraz dwie jednostki odnoszące się do sprawy publikacji jego dzienników z lat 1960-1961. Materiały archiwalne dotyczące W. L. Jaworskiego znajdują się oprócz wspomnianej już Biblioteki PAN w Krakowie, także m. in. w Archiwum Państwowym w Krakowie, Archiwum Uniwersytetu jagiellońskiego, Archiwum Głównym Akt Dawnych i Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Materiały W. L. Jaworskiego zostały w Archiwum PAN opatrzone sygnaturą III – 84. Liczy ona 62 jednostki, do inwentarza dołączono 22 aneksy.
История создателя:
Władysław Leopold Jaworski urodził się 5 kwietnia (10 kwietnia wg niektórych źródeł) 1865 r. w Karsach koło Pacanowa, w dawnym powiecie stopnickim, jako syn Leopolda, dzierżawcy wsi Koczanki i Teofili z Bahrów. Początkowo uczęszczał do szkoły powszechnej w Sandomierzu, następnie w 1884 r. ukończył gimnazjum Św. Anny w Krakowie. Później studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim (1884 – 1888) uzyskując w 1889 r. tytuł doktora. Studia kontynuował w Berlinie (1890 – 1891) i Paryżu. W latach 1888 – 1895 pracował w Prokuratorii Skarbu w Krakowie. W 1895 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim otrzymał tytuł docenta prawa prywatnego na podstawie pracy Prawo nadzastawu wedle ustawodawstwa austryackiego, opublikowanej w 1894 r. W latach 1895 – 1899 był docentem Katedry Prawa Cywilnego UJ. W 1899 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Prawa Cywilnego UJ. W 1905 r. mianowany profesorem zwyczajnym, od 1910 do 1930 r. pełnił funkcję kierownika Katedry Prawa Cywilnego, Nauki Administracji i Prawa Administracyjnego. Prowadził wykłady z prawa cywilnego i prawa górniczego (1895 – 1900) oraz z prawa cywilnego, nauki o administracji i prawa administracyjnego (1900 – 1930) na UJ. Już jako student Uniwersytetu Jagiellońskiego brał żywy udział w życiu społeczno – politycznym młodzieży akademickiej, sprawując funkcję prezesa Czytelni Akademickiej. W połowie lat dziewięćdziesiątych nawiązał ścisłe kontakty z konserwatystami zachodniogalicyjskimi, m. in. z Julianem Dunajewskim, Michałem Bobrzyńskim, Stanisławem Koźmianem, Stanisławem Tarnowskim i Piotrem Górskim. Był jednym z głównych inspiratorów tzw. Kierunku neokonserwatywnego, skupiającego się wokół Klubu Konserwatywnego, założonego w Krakowie w 1896 r. przez grupę konserwatystów młodej generacji, przeważnie pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Władysław Leopold Jaworski był współtwórcą koncepcji zbliżenia konserwatystów z ludowcami. Prowadził poufne rozmowy z kierownictwem Polskiego Stronnictwa Ludowego zakończone podpisaniem umowy w 1908 r. przewidującej m. in. ściślejsze współdziałanie między konserwatystami a ludowcami, oraz wstąpienie tych ostatnich do Koła Polskiego w parlamencie Austro – Węgier. Od 1900 r. Władysław Leopold Jaworski był redaktorem krakowskiego „Czasu”, na łamach, którego prowadził intensywną propagandę i obronę programu austrofilskiego. Popierał także tworzenie się na terenie Galicji organizacji paramilitarnych, później Legionów Polskich. W latach 1901 – 1914 był posłem na Sejm Krajowy i posłem z ramienia Koła Polskiego do austriackiej Rady Państwa (1911 – 1918) oraz członkiem kierownictwa stronnictwa Prawicy Narodowej (1907 – 1918). Doprowadził do porozumienia między konserwatystami a przedstawicielami Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, w wyniku, którego 16 sierpnia 1914 r. utworzono Naczelny Komitet Narodowy (NKN). Władysław Leopold Jaworski sformułował jego program polityczny, przewidujący połączenie Królestwa z Galicją w związku z monarchią austro – węgierska pod berłem Habsburgów i w sojuszu gospodarczym i militarnym z Niemcami. Jego koncepcje polityczne zbliżone były do niemieckiego programu przebudowy Europy Środkowej (Mitteleuropy). Według niego Polska miała być niezbędnym członkiem przyszłej Mitteleuropy. Na ten temat wypowiadał się w redagowanym przez siebie organie NKN „Polen”, a wydawanym od 1915 r. w Wiedniu, oraz w artykule Polen als Brueckenkopf in Politik und Wirschaft (wstęp do książki R. Battaglii, Ein Zoll und Wirtschaftsbuendniss zwischen Oesterreich – Ungarn und Deutschland, Wien – Leipzig 1917). W NKN Władysław Leopold Jaworski objął stanowisko prezesa sekcji zachodniej, a następnie w latach 1914 – 1916 prezesa zjednoczonych sekcji NKN, połączonych z Polską Organizacją Narodową. Popierał ideę rozbudowy Legionów Polskich, a w czasie tzw. kryzysu przysięgowego w lipcu 1917 r. starał się za wszelką cenę utrzymać tę formacje przy życiu. Po rozwiązaniu NKN 15 października 1917 r. Władysław Leopold Jaworski stopniowo wycofał się z życia politycznego. Bankructwo orientacji austriackiej w wyniku pokoju brzeskiego (3 marca 1918 r.), a następnie choroba doprowadziły go do porzucenia działalności politycznej. Po 1918 r. poświęcił się wyłącznie pracy naukowej, dydaktycznej i publicystycznej. Jedyny syn Władysława Leopolda Jaworskiego, Iwo, urodził się w r. 1898 w Krakowie Żonaty z Anną z Wszeteczków. Zmarł 14 lipca 1930 r. w Milanówku, koło Warszawy, pochowany został w Krakowie na Cmentarzu Rakowickim W pierwszych swoich pracach naukowych W. L. Jaworski zajął się prawem cywilnym Nauka o służebnościach według prawa austriackiego 1892, Prawo nadzastawu wedle ustawodawstwa austriackiego 1894. Druga rozprawa umożliwiła mu uzyskanie docentury na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W następnych latach wydał jeszcze kilka prac syntetycznych i kilka komentarzy dotyczących prawa cywilnego Komentarz do austriackiego kodeksu cywilnego 1900 – 1904, O statystyce prawa prywatnego 1900, Kodeks cywilny austriacki 1903 – 1905, Parcelacja ze stanowiska prawnego 1904. Prawem cywilnym W.L. Jaworski interesował się do końca życia; fakt zjednoczenia trzech dzielnic w niepodległą Polskę po 1918 r. stał się później dla niego impulsem, aby opracować pewne tematy z tego zakresu w sposób porównawczy, uwzględniający ustawodawstwa państw zaborczych Prawo cywilne na ziemiach polskich 1919 – 1920. Już w połowie lat dziewięćdziesiątych zainteresowania W. L. Jaworskiego zaczęły ewoluować ku problemom politycznym, czego przejawem było krytyczne wydanie przez niego przemówień Juliana Dunajewskiego Mowy Juliana Dunajewskiego w Sejmie Krajowym i Radzie Państwa 1896 – 1899, czołowego polityka konserwatywnego w Galicji. Zagadnieniom politycznym była poświęcona obszerna publicystyka W. L. Jaworskiego, szczególnie na łamach „Czasu”, także liczne przemówienia i memoriały, z których część ukazała się drukiem m. in. Listy z Sejmu. Rok 1910 – 1911, Mowy 1914 – 1915, 1915. U progu niepodległości W. L. Jaworski skoncentrował swe zainteresowania wokół zagadnień polityczno – ustrojowych państwa polskiego. Sprawami tymi zajął się w kilkutomowej pracy Prawa państwa polskiego 1919 – 1921. Opracował także swój własny Projekt konstytucji 1928 r. Równolegle z rozwojem zainteresowań wokół problematyki politycznej W. L. Jaworski badał prawo administracyjne, które od roku 1910 było przedmiotem jego nauczania na Uniwersytecie Jagiellońskim. Uwieńczeniem pracy nad tym zagadnieniem była rozprawa Nauka prawa administracyjnego 1924 r. Sporo uwagi poświęcał W. L. Jaworski również kwestii agrarnej, o której już rozprawiał z członkami Klubu Konserwatywnego, później napisał jeszcze na ten temat wiele artykułów i prac, wśród których najważniejszą pozycją był Projekt kodeksu agrarnego 1928. W młodości W. L. Jaworski był pozytywistą i racjonalistą w ujmowaniu zjawisk społeczno – politycznych i filozoficznych, indyferentnym pod względem religijnym. W ostatnich latach życia poglądy jego uległy ewolucji w kierunku uniwersalizmu chrześcijańskiego graniczącego z mistycyzmem. Nie wyłożył swojej filozofii systematycznie, jednak wiele jego przemyśleń i uwag można odnaleźć w jego dziełach, a część z nich ogłosił w Notatkach opublikowanych w 1929 r.
Крайние даты:
[1638-] 1872-1930
классификация:
Имя создателя:
Даты:
1638-1930.
Бывшее название:
Название иноязычные:
Языки:
Наличие:
Всего архивных единиц:
60
Всего разработанных архивных единиц:
60
Всего архивных единиц без записей :
0
Всего текущих материалов
2.0
Ogółem opracowanych materiałów bieżących
2.0
Всего разработанных текущих материалов
0.0
Всего архивных единиц:
0
ogolem.plikow:
0
ogolem.rozmiar:
0.0
ogolem.dokumentow
0
ogolem.spraw
0
ogolem.klas
0
Всего архивных единиц:
0.0
Всего погонных метров:
0.0
Крайние даты неархивной документации:
| Имя | Казначейский инвентарь | uwagi |
|---|---|---|
| инвентарь карточный утвержденный | Tak | 14 |
| книжный инвентарь утвержденный | Tak | 46 |
część materiałów jest przechowywana w Dziale Rękopisów Biblioteki Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie