Zawartość treściową akt zespołu charakteryzują już same tytuły głównych grup, a zwłaszcza podgrup rzeczowych. Grupy i podgrupy rzeczowe ujęte są w inwentarzu w następującej kolejności: I.Zarządzanie Starostwem, Sygn.: 1-14; daty krańcowe: 1805-1922: 1.Tok urzędowania, Sygn.: 1-11, daty krańcowe: 1805-1922; 2. Personel, Sygn.: 12-14, daty krańcowe: 1807-1921 II.Administracja wewnętrzna /policyjna/, Sygn.: 15-280; daty krańcowe: 1808-1935: 1. Sprawy ogólne administracji wewnętrznej, Sygn.: 15-34, daty krańcowe: 1838-1874; /administracja policyjna w dobrach rycerskich na terenie powiatu/; 2. Budowa i utrzymanie dróg i mostów; budowa linii kolejowych, Sygn.: 35-124, daty krańcowe: 1809-1918; 3. Rzemiosło, handel i przemysł, Sygn.: 125-189, daty krańcowe: 1808-1920; /młyny, tartaki, huta szkła, garbarnie, krochmalnia, torfiarnie, cechy/; 4. Sprawy medyczne i sanitarne, Sygn.: 190-193, daty krańcowe: 1842-1930; 5. Osadnictwo, Sygn.: 194-198, daty krańcowe: 1866-1921; /realizacja ustawy o osadnictwie, tworzenie tzw. dóbr rentowych w ramach antypolskiej akcji kolonizacyjnej/; 6. Sprawy pożarowe i wodne, Sygn.: 199-264; daty krańcowe: 1825-1920: a) Sprawy pożarowe, Sygn.: 199-203, daty krańcowe: 1849-1907; b) Sprawy wodne, Sygn.: 204-264, daty krańcowe: 1825-1920; /regulacja poziomu wód, odwadnianie, czyszczenie ciągów wodnych, powodzie, skargi w sprawach stosunków wodnych, policja wodna w obwodach policyjnych i w miastach/; 7. Partie i organizacje polityczne, Sygn.: 265-280, daty krańcowe: 1878-1935; /propaganda antywojenna i rewolucyjna socjaldemokracji, propaganda rewolucyjna komunistów niemieckich; raporty sytuacyjne landrata, informacje dotyczące partii politycznych i obcokrajowców, nadzór nad organizacjami politycznymi; meldunki policyjne/. III.Ogólna administracja państwowa, Sygn.: 281-589; daty krańcowe: 1780-1933: 1. Ustrój państwowy; zmiana imion i nazwisk; ordery i odznaczenia, tytuły i godności; jubileusze, Sygn.: 281-288, daty krańcowe: 1847-1922; 2. Wybory do parlamentu Rzeszy, sejmów krajowych i prowincjonalnych oraz sejmików powiatowych, Sygn.: 289-312, daty krańcowe: 1824-1871; 3. Nadawanie obywatelstwa i wydawanie świadectw przynależności, Sygn.: 313-323, daty krańcowe: 1839-1924; 4. Polska ludność rodzima, jej organizacje i inne sprawy polityczne ziem nadgranicznych, Sygn.: 324-349, daty krańcowe: 1807-1930; /ruch polski na terenie Złotowszczyzny, stowarzyszenia kulturalne i gospodarcze, wykazy członków polskich instytucji i stowarzyszeń, zbiory wycinków z polskich gazet; ustalanie przebiegu granicy polsko-niemieckiej, prace komisji granicznej, przekazywanie agend administracyjnych; sprawy dotyczące szpiegostwa/; 5. Ludność żydowska, Sygn.: 350-360, daty krańcowe: 1834-1915; /synagogi, gminy żydowskie, szkolnictwo żydowskie, ekscesy antysemickie/; 6. Ruchy migracyjne ludności, Sygn.: 361-382, daty krańcowe: 1833-1917; /wychodźstwo, przychodźstwo; „Ostflucht” i „Landflucht”/; 7. Sprawy wiz i paszportów, Sygn.: 383-389, daty krańcowe: 1919-1930; /wydawanie zezwoleń i przepustek na przekraczanie granicy państwowej/; 8. Nadzór nad organizacjami i stowarzyszeniami, Sygn.: 390-400, daty krańcowe: 1816-1930; 9. Cenzura prasy i sprawozdawczość periodyczna, Sygn.: 401-407, daty krańcowe: 1834-1919; 10. Państwowy nadzór nad gminami miejskimi, Sygn.: 408-439, daty krańcowe: 1820-1918; /wybory, zatwierdzanie i uposażenie członków magistratów; wprowadzanie ordynacji miejskich; podatki komunalne; kontrola działalności magistratów, zmiany granic miast; skargi mieszkańców na działalność władz miejskich; ustalanie opłat targowych/; 11. Państwowy nadzór nad gminami wiejskimi i obszarami dworskimi, Sygn.: 440-536, daty krańcowe: 1780-1916; /nominacje i uposażenie sołtysów i ławników; zakładanie i nazewnictwo nowych osiedli; zmiany granic gmin i obszarów dworskich; podatki komunalne/; 12. Statystyka, Sygn.: 537-578, daty krańcowe: 1808-1914; /statystyka ludnościowa, przemysłowo-rolnicza, własności ziemskiej; sprawozdawczość/; 13. Podatki i opłaty, Sygn.: 579-587, daty krańcowe: 1820-1885; 14. Fundacje, Sygn.: 588-589, daty krańcowe: 1879-1896. IV.Akta kościelne i szkolne oraz ochrona dóbr kultury, Sygn.: 590-1361; daty krańcowe: 1805-1926: 1. Ogólne akta kościelne i szkolne, Sygn.: 590-704, daty krańcowe: 1809-1926; /obsadzanie stanowisk kościelnych i szkolnych; sprawy patronatów; organizacja sieci parafialnej; dzierżawa majątków kościelnych; sprawy budowlane, sprawy kasowo-rachunkowe, statystyka dotycząca spraw kościelnych i szkolnych; cmentarze i szpitale; realizacja obowiązku szkolnego; szkoły podstawowe, niedzielne, zawodowe i dokształcające; szkoły prywatne; seminarium polskie; nauka religii w szkołach; uposażenia nauczycieli, kasy zapomogowe/; 2. Akta kościelne poszczególnych miejscowości, Sygn.: 705-936, daty krańcowe: 1805-1921; /gminy katolickie, ewangelickie, luterańskie/; 3. Akta szkolne poszczególnych miejscowości, Sygn.: 937-1360, daty krańcowe: 1809-1926; /szkoły katolickie, ewangelickie i różnowyznaniowe/; 4. Zabytki archeologiczne na terenie powiatu, Sygn.: 1361, daty krańcowe: 1821-1825. V.Rolnictwo, Sygn.: 1362-3436; daty krańcowe: 1809-1926: 1. Regulacja gruntów, Sygn.: 1362-1368, daty krańcowe: 1825-1851; /pokrycie kosztów postępowania regulacyjnego/; 2. Parcelacja gruntów, Sygn.: 1369-3407, daty krańcowe: 1832-1899; 3. Gospodarka rolna i hodowlana, Sygn.: 3408-3420, daty krańcowe: 1849-1922; /towarzystwa rolnicze; użytkowanie gruntów/; 4. Rybołówstwo, Sygn.: 3421-3422, daty krańcowe: 1875-1922; 5. Robotnicy sezonowi na terenie powiatu, Sygn.: 3423-3436, daty krańcowe: 1886-1922; /napływ polskich robotników sezonowych z Poznańskiego oraz z zaborów rosyjskiego i austriackiego; zatrudnienie robotników sezonowych/;. VI.Sprawy wojskowe i wojenne, Sygn.: 3437-3480; daty krańcowe: 1812-1922: 1. Obrona kraju, Sygn.: 3437-3440, daty krańcowe: 1812-1890; /spisy poborowych, straż obywatelska/; 2. Wojna francusko-pruska, Sygn.: 3441-3444, daty krańcowe: 1870-1874; 3. I-a wojna światowa, Sygn.: 3445-3476, daty krańcowe: 1914-1922; /uchodźcy; dystrybucja artykułów żywnościowych; siła robocza dla rolnictwa; obóz jeniecki w Pile; zbiórka surowców wtórnych; demobilizacja; działalność oddziałów Grenzschutzu; kontrola obrotu nieruchomościami ziemskimi/; 4. Rady robotnicze i chłopskie, Sygn.: 3477-3480, daty krańcowe: 1918-1922; /tworzenie i działalność rad, wybory do rad na terenie powiatu, rozliczenia finansowe rad; propaganda bolszewicka i antybolszewicka/.

Urząd landrata pojawił się najwcześniej na terenie Marchii Brandenburskiej. W dziejach instytucji nietrudno dostrzec dwa źródła, z których wzięła ona swój początek: stanowe i państwowe. Władza landrata rozciągała się nad powiatami rycerskimi, obejmującymi szlacheckie posiadłości ziemskie. Wraz z rozrostem państwowych zadań administracyjnych traciła na znaczeniu dawniejsza administracja, sprawowana przez organizacje stanowe, a stanowisko landrata jako przedstawiciela interesów stanowych stawało się w coraz wyższym stopniu tytularne. Z drugiej strony państwo zlecało im bezpośrednie kierowanie sprawami politycznymi, policyjnymi, komunalnymi i finansowymi w reprezentowanych przez nich obwodach, podporządkowując ich w zakresie sprawowanych funkcji państwowych organom administracji państwowej. Około 1740 r. landraci koncentrowali w swych rękach sprawy policji handlowej, rzemieślniczej i sanitarnej, nadzór nad rolnictwem oraz troskę o zasiedlanie tzw. pustek, czyli opuszczonych zagród. W celu zabezpieczenia wpływów z podatków wiejskich zostali również zobowiązani do roztoczenia pewnej opieki nad chłopami. Powiaty landrackie nie obejmowały urzędów domenalnych, które podlegały bezpośrednio kamerom wojenno-domenalnym, ani miast podporządkowanych bezpośrednio panującemu, skupionych we własnych jednostkach administracyjnych pod jednym radcą podatkowym. Zwierzchność administracyjną landrata uznawały „amty” tylko w sprawach kontrybucyjnych i przemarszowych, natomiast tzw. miasta bezpośrednie – wyłącznie w sprawach przemarszowych. Już w r. 1713 starości zostali podporządkowani komisariatom wojennym /Kriegskommissariaten/, a 10 lat później – nowo powołanym urzędom prowincjonalnym, kamerom wojenno – domenalnym /Kriegs- und Domänenkammer/. W 1731 r. otrzymali oni prawo zasiadania i głosu w kamerach wojenno-domenalnych. Kandydaci na urząd starosty byli wybierani na sejmikach spośród właścicieli majątków rycerskich położonych w powiecie. Mianowani przez króla – a z czasem przez kamerę wojenno-domenalną – landraci stopniowo przybierali charakter urzędników państwowych. Starosta krajowy był z reguły dziedzicznym właścicielem ziemskim, który zarządzał sprawami administracji powiatowej ze swej posiadłości ziemskiej. Z uwagi na wzrastający zakres zadań landraci otrzymywali w r. 1753 do pomocy dwóch asystentów spośród deputowanych powiatowych. Całość zadań została ujęta w „Ogólnej instrukcji dla landratów w Marchii Elektorskiej” z 1 sierpnia 1766 r. Na czoło wybijały się następujące dziedziny administracji: sprawy wojskowe: zakwaterowanie i zaprowiantowanie wojsk podczas przemarszów, pobór rekruta, zwalczanie dezercji; sprawy podatkowe: nadzór nad państwowym podatkiem gruntowym, pobieranie i odprowadzanie podatku lennego /opłat lennych/; sprawy policyjne: ogólna policja krajowa, policja budowlana, handlowa i rzemieślnicza, policja sanitarna, dochodzenia w sprawach nieszczęśliwych wypadków, utrzymanie ulic i dróg, egzekwowanie postanowień regulaminów dla czeladzi, pastuchów i owczarzy; sprawy kultury rolnej: sprawozdawczość w zakresie żniw, rozwijanie wśród ludności wiejskiej przędzalnictwa, popieranie sadownictwa i pszczelarstwa, uprawy lnu i konopi, chmielarstwa, uprawy ziemniaków i innych ziemiopłodów. Ukształtowana w tej postaci landratura została przeniesiona na teren innych prowincji pruskich, w a roku 1772 również na obszar Prus Zachodnich. Ziemia złotowska, wchodząca przed pierwszym rozbiorem do województwa kaliskiego i częściowo poznańskiego, została wcielona do nowo utworzonego obwodu nadnoteckiego. Początkowo obwód ten miał osobny zarząd z tajnym radcą von Brenkenhoffen na czele. W r. 1773 przyłączono go jako oddzielny departament do przedrozbiorowych Prus Królewskich /Pomorza Gdańskiego/, którym nadano obcą nazwę Prus Zachodnich /Westpreussen/. Naczelną władzą na tym obszarze była Kamera Wojenno-Domenalna w Kwidzynie, lecz dla okręgu noteckiego utworzono Deputację Kameralną w Bydgoszczy, podległą prezesowi całej prowincji z siedzibą w Kwidzynie. Prowincje podzielono na powiaty, których w obwodzie nadnoteckim było cztery: inowrocławski, bydgoski, wałecki i kamieński. Granice tego ostatniego w zasadniczym zarysie pokrywały się z utworzonym w 1818 r. powiatem złotowskim. Nową strukturę organizacyjną i terytorialną państwowej administracji wewnętrznej ustaliło rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 1815 r. „w sprawie ulepszonej organizacji urzędów prowincjonalnych”. Wprowadzając nowy podział administracyjny kraju, ustanowiło ono również nową hierarchię władz administracyjnych oraz określiło ich kompetencje terytorialne i rzeczowe. Terytorium państwa zostało podzielone na prowincje, obwody rejencyjne i powiaty. Do tych ostatnich zostały wcielone mniejsze i średnie miasta, tylko większe miasta utworzyły wydzielone powiaty miejskie. Na czele każdego powiatu stał landrat; podporządkowany prezydentowi rejencji uzyskiwał charakter urzędnika, wykonawcy zleceń nadrzędnego organu administracji państwowej. Rozporządzenie z dnia 11 czerwca 1816 r. zarządziło bezzwłoczną organizację landratur, które ukształtowały się obecnie w formie urzędu, będącego ogniwem administracji I instancji. Personel urzędniczy składał się z sekretarza powiatowego, gońca, lekarza powiatowego i chirurga powiatowego. Zachowano zasadę prezentacji kandydata na to stanowisko przez koło właścicieli dóbr rycerskich położonych w powiecie. W dniu 31 grudnia 1816 r. wydana została tymczasowa „Instrukcja dla landratów”, której postanowienia zachowały moc obowiązującą jeszcze w XX w. Instrukcja ustalała kwalifikacje, zakres działania, ogólny regulamin służbowy oraz szczegółowe obowiązki starosty krajowego. Do zakresu jego kompetencji należały: ogólna administracja krajowa, sprawy wojskowe, sprawy rzemiosła w najszerszym znaczeniu, nadzór i kontrola nad sprawami podatkowymi oraz piecza nad kasą powiatową. Jako „szczególne obowiązki służbowe” zostały wyliczone: publikowanie ustaw i rozporządzeń, sporządzanie statystyki powiatowej, opiniowanie personelu urzędniczego, sprawy policji bezpieczeństwa wzgl. policji politycznej, nadzór nad włóczęgami i żebrakami, sprawy policji pożarowej, sprawy policji budowlanej, sprawy policji sanitarnej i weterynaryjnej, sprawy wojskowe, zarządzanie podwodami, zwierzchni nadzór nad administracją majątkiem miast i wsi, zwierzchni nadzór nad opieką społeczną, troska o poprawę stanu i rozwój rzemiosła, sprawy kultury rolnej, sprawy policji leśnej, popieranie rzemiosł miejskich, kontrola cen i wag, sprawy policji drogowej, wymiar i pobór podatków, nadzór nad kasą powiatową. Modernizację ustroju powiatu rozpoczęto uchwaloną w dniu 13 grudnia 1872 r. nową ordynacją powiatową dla wschodnich prowincji pruskich, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1874 r. Zasięg reformy na cały obszar państwa pruskiego poszerzyły dwie ustawy z roku 1883: o ogólnej administracji krajowej oraz o kompetencjach urzędów i sądów administracyjnych. Zniesiono władzę policyjną dworu oraz urząd wójta dziedzicznego. Administracja policyjna została teraz przekazana państwowym urzędom obwodowym /Amtsbezirke/, które obejmowały jedną lub kilka gmin wiejskich oraz jedną bądź kilka obszarów dworskich. Obok państwowej administracji starościńskiej utworzono samorząd powiatowy z jego organem wykonawczym – wydziałem powiatowym. Zmianie uległ charakter urzędu landrata, który przestał pełnić podwójną rolę męża zaufania szlachty powiatowej z jednej strony oraz organu prezydenta rejencji z drugiej. Stał on się odtąd samodzielnym reprezentantem państwa, działającym z pełną osobistą odpowiedzialnością. Landrat był z urzędu przewodniczącym wydziału powiatowego, kierował i nadzorował tok jego urzędowania. Zwoływał również sejmiki powiatowe i urzędowo przewodniczył w nich. Jako organ administracji państwowej kierował sprawami ogólnymi administracji wewnętrznej w powiecie. Jego dotychczasowe prawa i obowiązki zostały poszerzone w zakresie stanowienia przepisów policyjnych. Władza landrata obejmowała niemal wszystkie dziedziny życia w powiecie, a więc sprawy polityczne, wojskowe, podatkowe, handel, przemysł, rolnictwo, oświatę, sprawy wyznaniowe, itd. Do niego należał nadzór nad urzędami policji miejscowej; w określonych przepisami przypadkach mógł też wydawać zarządzenia policyjne. Jako przewodniczący sejmiku i wydziału powiatowego kierował i nadzorował sprawy komunalne położonych w obrębie powiatu gmin wiejskich i obszarów dworskich. Nie podlegały jemu natomiast urzędy górnicze, inspekcje przemysłowe, urzędy miar i wag oraz inne organy administracji specjalnej. Nominacja landrata należała do prerogatyw głowy państwa; w praktyce mianował go minister spraw wewnętrznych stosownie do przepisów pragmatyki służbowej. Zachowano przy tym uprawnienia sejmiku powiatowego do wysuwania kandydatów na to stanowisko spośród mieszkańców powiatu legitymujących się odpowiednim stażem pracy w administracji państwowej, w samorządzie lub sądownictwie. Sejmik wybierał ponadto dwóch zastępców landrata zatwierdzanych przez naczelnego prezydenta prowincji. Wraz ze wzrastającymi zadaniami, przede wszystkim na gruncie policyjnym /administracyjnym/, zwiększał się personel urzędu starosty. Wespół z wydziałem powiatowym przejął on całokształt spraw dotyczących organizacji gospodarki wojennej po wybuchu pierwszej wojny światowej. Wydarzenia rewolucyjne 1918 r. wywarły znikomy wpływ na działalność landratury. Prawo mianowania landratów – w wyniku zmiany ordynacji z 1872 r. – przeszło na radę ministrów. Wiosną 1920 r. wytyczono granicę polsko – niemiecką na obszarach powiatu złotowskiego. Przebiegała ona w odległości prawie 15 km na wschód od linii kolejowej Piła – Chojnice – Tczew, pozostawiając poza granicami Polski główne skupiska ludności polskiej powiatu. W maju 1920 r. część powiatu przyznana Polsce znalazła się w granicach Rzeczypospolitej. Do Polski przyłączono 2/5 starego powiatu z miastami: Kamieniem Krajeńskim, Sępólnem Krajeńskim i Więcborkiem. W obrębie państwa niemieckiego powstał nowy powiat złotowski, do którego w r. 1922 przyłączono gminę wiejską Skórka i leśnictwo Zelgniewo. Na obszarze tym były dwa miasta: Złotów i Krajenka. W tych granicach powiat złotowski przetrwał okres międzywojenny, będąc jednym z najmniejszych w całych Niemczech. Kolejna reforma ustroju powiatu nastąpiła w dniu 3 września 1932 r. Wydane zostało rozporządzenie dot. uproszczenia i potanienia administracji, które w & 12 postanawiało: Ogólną administracją wewnętrzną w obrębie powiatu ziemskiego kieruje landrat pod nadzorem prezydenta rejencji i przy prawnie uregulowanym współdziałaniu wydziału powiatowego; Landrat ma czuwać nad tym, aby kierowanie pozostałymi państwowymi urzędami powiatowymi nie stało w sprzeczności z interesami ogólnej administracji państwowej. To samo rozporządzenie przewidywało możliwość tworzenia urzędów powiatowych / &13/: Rada ministrów może łączyć poszczególne urzędy szczebla powiatowego z landratem w jeden urząd powiatowy / Kreisamt/ działający przy landraturze; Tokiem urzędowania powiatowego urzędu kieruje landrat. Dalsze przepisy podporządkowały starostom urzędy miar i wag, jak również częściowo inspekcję szkół. Faszystowskie przejecie władzy wprowadziło istotne zmiany w strukturze powiatowych organów administracyjnych. Po rozwiązaniu w r. 1933 sejmików powiatowych, a następnie przekształceniu wydziałów powiatowych w powiatowe sądy administracyjne władza landrata była jeszcze bardziej rozległa. Przeszły na niego wszystkie uprawnienia wydziału powiatowego, jako kolegialnego organu wykonawczego dawnego samorządu powiatowego. Ustawa o ustroju gminy z dnia 15 grudnia 1933 r. zniosła samorząd gmin wiejskich i podporządkowała je nadzorowi państwowemu w osobie starosty. Otrzymał on prawo informowania się w każdej chwili o wszystkich sprawach gmin i ich administracji; bez jego akceptacji nie mogła być podjęta żadna decyzja w sprawach dotyczących wewnętrznej administracji powiatu. Przy landraturach utworzono gminne urzędy kontrolne /Gemeindeprüfungsämter/, do zadań których należały roczne rewizje rachunków budżetowych i gospodarki finansowej gmin. W następnych latach – głównie w związku z przygotowaniami wojennymi – zakres kompetencji landrata stale się poszerzał. Ilustruje to jednolity wykaz akt dla landratur z 1938 r., który całość ich zadań dzielił na następujące główne grupy rzeczowe: zarządzanie landraturą, ogólna administracja wewnętrzna / policja/, sprawy ogólnopaństwowe, sprawy szkolne, kościelne, ochrona dóbr kultury i stron rodzinnych, gospodarka rolna i leśna, żandarmeria, Wermacht i obrona kraju, państwowy urząd ubezpieczeń. [Na podstawie Wstępu do inwentarza autorstwa mgr Adama Muszyńskiego, Koszalin 1975 r.]

Inwentarz sporządzony w bazie danych IZA /wersja 6.01/ w aplikacji ACCESS. Zmikrofilmowano jednostki archiwalne o sygnaturach 1-724 (sygn. mikrofilmu H-2904 - H-3628)