Stan oraz stopień zachowania akt zespołu pozwalają na odtworzenie organizacji oraz działalności Aktotwórcy w niemalże całym okresie jego funkcjonowania w latach 1920-1939. Z akt Starostwa Powiatowego w Toruniu wyłania się obraz miasta Torunia i powiatu toruńskiego w okresie dwudziestolecia międzywojennego, ukazując zarówno życie i problemy społeczne, odtwarzając panujące stosunki i zagadnienia polityczne, gospodarcze i kulturalne. Najwartościowsze akta Referatu Bezpieczeństwa Publicznego stanowią drugą pod względem ilości jednostek serię omawianego zespołu. Zawiera on niezwykle interesujące materiały obrazujące działalność partii politycznych oraz różnego rodzaju organizacji, stowarzyszeń i związków zawodowych na terenie powiatu toruńskiego. Odzwierciedlają one znaczny stopień ingerencji państwa w zorganizowane kręgi jego obywateli. Niezwykłą wartość informacyjną niosą materiały związane z przestępczością polityczną i osobami politycznie podejrzanymi oraz oskarżanymi o szpiegostwo oraz działalnością nielegalnych partii politycznych i prowadzoną działalnością antypaństwową. Ogromną wartość mają także akta związane ze statystyką polityczną i statystyką narodowościową ludności powiatu, w tym duża grupa akt dotyczących spraw mniejszości niemieckiej, a także materiały dotyczące wyborów do rad miejskich i gminnych oraz liczna grupa akt dotyczących optantów i cudzoziemców z terenu powiatu. Odrębną grupę akt stanowią sprawozdania o stanie bezpieczeństwa publicznego (dotyczące m.in. ruchu politycznego, społecznego i mniejszości narodowych, z ruchu wywrotowego, zawodowego) z terenu powiatu wysyłane co miesiąc przez Starostę powiatu toruńskiego do Wojewody Pomorskiego, kwartalne sprawozdania z życia polskich związków i stowarzyszeń oraz jednostkowe sprawozdania sytuacyjne z rejonu posterunków Policji Państwowej i Powiatowego Komisariatu Policji Państwowej do Starosty. Wyjątkową wartość stanowi grupa akt dotycząca zgromadzeń publicznych, wieców, publicznych uroczystości oraz strajków i demonstracji mających miejsce na terenie powiatu w latach 1920-1939. Ze względu na zakres kompetencji omawianego referatu występują w nim także materiały związane z ewidencją i nadzorem nad prasą oraz zajęciami czasopism i wydawnictw książkowych, a także sprawy Policji Państwowej (w tym dyslokacja posterunków, sprawy lokalowe i personalne) oraz służby bezpieczeństwa i straży pożarnej na terenie powiatu. W najmniejszym stopniu reprezentowane są tu akta związane ze środkami łączności i komunikacji, rajdów motocyklowych i wyścigów kolarskich i materiały dotyczące ochrony granic i przejść granicznych. Referat Bezpieczeństwa Publicznego utworzony został w 1931r., w związku z czym w aktach tej serii znajdują się materiały działających wcześniej komórek Starostwa od których Referat przejął kompetencje, tj. Dział I Polityczny 1926-1927, Dział II Polityczny 1928 r. i Referat II Polityczny (1929-1930). Oprócz akt wymienionych komórek, znaleźć można tu również akta Działu III Administracyjnego (1928 r.) i Referatu III Administracyjnego (1929-30 r.). Największą serię omawianego zespołu archiwalnego stanowią akta utworzonego w roku 1934 Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych, w którym przeważają akta OUZ w Poznaniu i Grudziądzu przejęte i kontynuowane przez Starostwo do 1939 roku. Składają się na nie w większości materiały związane z procesem przewłaszczeń nieruchomości i przebiegiem parcelacji rządowej i prywatnej na terenie podległym Starostwu Powiatowemu i Komisarzowi Ziemskiemu w Toruniu. Ponadto w aktach tego referatu zachowały się akta dotyczące wyłączeń z obrotu parcelacyjnego oraz przymusowego wykupu na cele reformy rolnej, sprawy osad rentowych, kolonizacyjnych i anulacyjnych na terenie powiatu, sprawy drobnej dzierżawy i pomocy kredytowej dla nabywców działek. Szczątkowo zachowały się sprawy dotyczące wytwórczości zwierzęcej i hodowli zwierząt, wytwórczości roślinnej oraz wynikające z przepisów o zwalczaniu chorób roślin, a także materiały dotyczące współdziałania organizacji rolniczych. W zachowanych aktach Referatu Ogólnego znaleźć można nie tylko materiały odzwierciedlające sprawy reprezentacyjne Starosty oraz wynikających z jego stosunków do władz niezespolonych, ale również akta dotyczące odznaczeń i prowadzonych akcji społecznych, opinie o kandydatach na stanowiska urzędowe oraz niezwykle cenne akta dotyczące wyborów do Sejmu i Senatu wraz ze spisami wyborców. Z uwagi na układ nadany aktom Starostwa podczas opracowania, wśród dokumentacji wytworzonej przez powyższe dwa referaty znajdują się również jednostki wytworzone wcześniej przez nieistniejące już działy Starostwa tj.: Dział V Prezydialno-Gospodarczy /1927 r./, Dział I Prezydialno-Gospodarczy /1928 r./, Referat I Prezydialno-Gospodarczy /l. 1929-1930/ i Referat I Ogólny /1931 r./. Licznie zachowane akta Referatu Administracyjno-Prawnego odzwierciedlają jego rozbudowane kompetencje. Znajduje się tutaj niezwykle cenna i duża grupa akt dotyczących poświadczenia, uznania, nadawania i pozbawiania lub zrzekania się obywatelstwa polskiego. W dokumentacji tegoż referatu znajdują się również materiały dotyczące statystyki ludnościowej i wyznaniowej powiatu toruńskiego (spisy ludności, wykazy miejscowości) oraz spraw wyznaniowych. Nielicznie zachowały się akta dotyczące spraw szkolnych, dotyczących kultury i sztuki oraz związanych z wywłaszczeniami do celów infrastrukturalnych. Pojedynczo zachowały się akta dotyczące spraw meldunkowych (pobytu na terenie powiatu) i paszportowych oraz ewidencji kin oraz filmów w nich wyświetlanych, a także spraw pojazdów mechanicznych. W aktach tegoż Referatu znajdują się materiały, które zostały wytworzone przez następujące komórki Starostwa: Dział I (1920-1926), Dział I Polityczny (1927 r.), Dział III Administracyjny (1928 r.), Referat II Polityczny (1929 r.), Referat III Administracyjny (1929-30 r.), III Referat Administracyjno-Prawny (1931 r.). W aktach Referatu Organizacyjnego (w którym znajdują się również akta wytworzone wcześniej w Dziale I Starostwa /1920-1926/, Dziale V Prezydialno-Gospodarczym /1927 r./, Dziale I Prezydialno-Gospodarczym /1928 r./ i Referacie I Prezydialno-Gospodarczym /1929-30 r./) przeważają materiały ilustrujące organizację wewnętrzną urzędu i zasady urzędowania, akta dotyczące spraw osobowych urzędników Starostwa, ich uposażenia i szkolenia, a także organizacji biurowo-kancelaryjnej wraz z archiwum Starostwa i jego biblioteką. Znajdują się tutaj również akta związane z pełnionym przez Starostwo nadzorem nad urzędowaniem podległych urzędów, organów państwowych i samorządowych (w tym np. lustracje gospodarki miasta Chełmży czy spisy sołtysów i radnych gromadzkich), jednostki dotyczące zjazdów starościńskich oraz akta związane z podziałem administracyjnym powiatu na gminy i gromady. Sprawy budżetowe reprezentuje tylko jedna zachowana jednostka z lat 1926-1927. Dużą serię akt Referatu Administracyjno-Gospodarczego reprezentują głównie akta dotyczące spraw przemysłowych i handlu. Zawierają one projekty budowy i urządzenia zakładów przemysłowych, materiały dotyczące nadawania koncesji i zgód na prowadzenie działalności, zwalczania nielegalnie prowadzonej działalności, a także ewidencję przemysłową, w tym rejestry zakładów, statystykę stanu zatrudnienia oraz sprawozdawczość o zakładach przemysłowych. Znajdują się tutaj również akta dotyczące cechów (m.in. protokoły z zebrań i statuty cechowe), targów i jarmarków na terenie powiatu oraz liczne materiały statystyczne związane z produkcją rolną z terenu powiatu toruńskiego. Odrębną grupę stanowią akta dotyczące cen i czuwania nad zaopatrzeniem ludności w artykuły pierwszej potrzeby, jednostki związane z łowiectwem (m.in. spółki i obwody łowieckie) oraz rybołówstwem. Fragmentarycznie zachowały się natomiast materiały dotyczące kotłów parowych i okręgów kominiarskich oraz elektryfikacji powiatu. W związku ze zmianami kompetencji między poszczególnymi działami Starostwa, w aktach tegoż referatu – z uwagi na przyjęty układ akt – znajdują się akta Działu V Prezydialno-Gospodarczego (1927 r.), Działu V Przemysłowego (1928) oraz Referatu V Przemysłowego (1929 -1930 r.). Akta Referatu Wodnego zawierają materiały związane z uprawnieniami wodnymi i rybackimi, spółkami wodnymi i melioracyjnymi, żeglugą śródlądową, młynami wodnymi i związkami wałowymi. Znajdują się tu akta wytworzone przez wcześniej działające komórki Starostwa, tj. akta Działu II (1920-1926 r.), Dział II Administracyjny (1927), Działu VII Melioracyjno-Wodnego (1928 r.) oraz Referatu VII Melioracyjno-Wodnego (1929-1930 r.). Z działalności Referatu Wojskowo-Mobilizacyjnego zachowały się materiały stanowiące ogromne źródło wiedzy do badań genealogicznych w postaci list poborowych urodzonych w latach 1880-1913 na terenie powiatu, zawierających prócz podstawowych danych, również informacje dotyczące narodowości poborowych. Prócz tego znajdują się tutaj akta dotyczące spraw mobilizacyjnych, dezercji i uchylania się od poboru, dotyczące działalności stowarzyszeń i związków przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego oraz obrony przeciwlotniczo-gazowej. W aktach tegoż referatu znajdują się jednostki wytworzone przez Dział III Mobilizacyjno-Wojskowy (1927), Dział IV Mobilizacyjno-Wojskowy (1928 r.), Referat IV Wojskowy (1929-30), Referat VII Wojskowo-Mobilizacyjny (1931-34 r.) oraz Referat IX Sanitarny (w 1929 prowadził sprawy wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, które później przejął referat wojskowy). W niewielkiej grupie akt Referatu Opieki Społecznej zachowały się m.in. materiały dotyczące państwowej opieki społecznej, tj. zakładów i ośrodków opiekuńczo-wychowawczych, organizacji i stowarzyszeń sprawujących opiekę społeczną, sprawy inwalidów, kas chorych i kas pośmiertnych. Ponadto znaleźć tu można akta dotyczące pomocy bezrobotnym, emigrantom i reemigrantom, zwalczania żebractwa, włóczęgostwa, nierządu i sutenerstwa oraz (szczątkowo) policji obyczajowej. Sprawy prowadzone przez Referat Opieki Społecznej wcześniej przynależały do Działu IV Ubezpieczeń Społecznych (1927 r.), Działu VII Ubezpieczeń Społecznych (1928 r.), Referatu VIII Ubezpieczeń Społecznych (1929-1930 r.) oraz Referatu IX Opieki Społecznej (1931 r.), w związku z czym akta wytworzone przez wymienione komórki znajdują się w tej serii akt zespołu. Ponadto, znajdują się tu również szczątkowo zachowane akta Referatu Inwalidów Wojennych. W podobnej wielkościowo serii akt Referatu Zdrowia znajdują się wartościowe informacyjnie materiały dotyczące personelu lekarskiego i położnych, zakładów leczniczych, uzdrowisk i letnisk. Ponadto zachowały się akta związane m.in. z aptekami i drogeriami, walką z chorobami zakaźnymi i społecznymi oraz materiały statystyczne z zakresu spraw sanitarnych. Fragmentarycznie zachowały się materiały dotyczące lustracji sanitarno-porządkowych i higieny szkolnej, stanu sanitarnego osiedli oraz nadzorem sanitarnym nad zakładami przemysłowymi. Wśród dokumentacji wytworzonej przez powyższy referat znajdują się również akta wytworzone przez wcześniejsze działy Starostwa tj. Dział V (1921 r.), Dział III (1922-1925 r.), Dział III Administracyjnego (1928 r.), Dział IX Sanitarnego (1928 r.), Referat IX Sanitarny (1929-30 r.) i Referatu X Sanitarny (1931 r.). Referat Weterynaryjny reprezentuje jedynie 9 jednostek archiwalnych (z lat 1920-1934) dotyczących powiatowych lekarzy weterynarii, zwalczania wścieklizny i innych chorób zwierząt, dotyczących stanu liczebnego i hodowli zwierząt domowych, dozoru weterynaryjnego na targach i jarmarkach zwierzęcych oraz nad rzeźniami i miejscami uboju. Z Referatu Ochrony Lasów zachowały się tylko szczątki produkcji aktowej dotyczące gospodarki leśnej, materiały dotyczące lasów prywatnych i ochronnych, dóbr państwowych i domen oraz zalesiania nieużytków. Znajdują się tu akta wytworzone przez wcześniej działające: Dział II Administracyjny (1927 r.), Dział VI Ochrony lasów prywatnych i rolnictwa (1928-1929 r.), Referat VI Ochrony lasów prywatnych i rolnictwa (1930 r.) i Referat XII Ochrony Lasów (1931 r.). Ostatnią, najmniejszą serię akt omawianego zespołu stanowią akta Referatu Budowlanego, na który składają się jednostki archiwalne dotyczące remontu plebanii w Pluskowęsach i rozbudowy kościoła w Grabiu, plany techniczne budynku technika wodnego w Borównie, materiały dotyczące gruntów państwowych w Chełmnie oraz jednostka dotycząca policji budowlanej. Dokumentację wytworzoną przez Starostwo Powiatowe w Toruniu z lat [1848] 1920-1939 znaleźć można również w aktach zespołu nr 91: Starostwo Grodzkie w Toruniu i zespole nr 84: Wydział Powiatowy w Toruniu z lat [1874] 1920-1939 (z uwagi na wspólna Kancelarię tychże Urzędów) oraz zespole nr 805: Starostwo Powiatowe w Brodnicy z lat 1920-1939 (akta Referatu Budowlanego). Stan zachowania omawianego zespołu oblicza się w przybliżeniu na ok. 70 %. Niemal całkowicie nie zachowała się dokumentacja wytworzona przez Referat Karny (Administracyjno-Karny) z lat 1929-1939 oraz akta Referatu Inwalidów Wojennych z l. 1931-1939. Nie udało się ustalić co stało się z powyższą dokumentacją lub gdzie może być przechowywana. Analiza spisu akt przekazanych do archiwum Starostwa w latach 1920-1936 wskazuje na istnienie braków dokumentacji wytworzonej przez niemalże wszystkie komórki Starostwa . W dużej mierze zachowały się oryginalne obwoluty założone przez Starostwo. Z kolei większość akt Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych stanowią oryginalne poszyty OUZ w Poznaniu i Grudziądzu. W zespole przeważają rękopisy i maszynopisy, rzadziej wypełnione ręcznie formularze oraz druki. Zasięg terytorialny akt zespołu stanowi zasadniczo miasto Toruń oraz powiat toruński w jego ówczesnych granicach. Poza teren powiatu wykracza 39 jednostek archiwalnych dotyczących parcelacji i przewłaszczeń poszczególnych nieruchomości z części powiatu chełmińskiego, która w czerwcu 1934 została włączona do powiatu toruńskiego oraz z pozostałej części powiatu chełmińskiego, który Referat Rolnictwa i Reform Rolnych w Starostwie Powiatowym w Toruniu objął swoim zasięgiem na podstawie reorganizacji referatów z zakresu administracji rolnictwa z 10 lutego 1938 r

Organizacja administracji terytorialnej po zakończeniu I wojny światowej na obszarze byłego zaboru pruskiego kształtowała się odmiennie w porównaniu z terenami pozostałych zaborów. Już w grudniu 1918 r., korzystając z okresowego zawieszenia broni w czasie rewolucji w Niemczech, Polski Sejm Dzielnicowy (sejm delegatów polskich z obszaru zaboru pruskiego) uznał Naczelną Radę Ludową (miejscową, związaną z endecją namiastkę rządu) jako organ tymczasowej władzy państwowej, jedynej i legalnej władzy zwierzchniej Polaków w Niemczech. Ta z kolei powołała Komisariat Naczelnej Rady Ludowej jako swój organ wykonawczy, który przeprowadził szereg zmian w organizacji administracji terenowej, m.in. wprowadzając obok landratów także polskich starostów jako naczelników powiatów. Taki stan trwał do 1 sierpnia 1919 r., kiedy to została wydana ustawa o tymczasowej organizacji zarządu byłej dzielnicy pruskiej . Na mocy tej ustawy został zniesiony pruski podział administracyjny, a z dzielnicy utworzono dwa województwa: poznańskie i pomorskie (ze stolicą w Toruniu). Dla czasowej administracji ziem byłego zaboru pruskiego utworzone zostało na mocy artykułu 4 wymienionej ustawy Ministerstwo byłej Dzielnicy Pruskiej z siedzibą w Warszawie, do którego głównych zadań należało przyjęcie władzy Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej i organów administracji byłego państwa pruskiego. Ministerstwo miało sprawować władzę przejściowo, to jest do czasu pełnej unifikacji ziem byłego zaboru pruskiego z resztą ziem Rzeczypospolitej i przejścia administracji terenowej pod bezpośrednią władzę właściwych ministrów resortowych. W międzyczasie do zadań ministerstwa należało przeprowadzenie reorganizacji władz i zmiany ustawodawstwa stosownie do zasad obowiązujących w całym Państwie Polski. Podział na dotychczasowe powiaty, których granice oparte zostały na organizacji z roku 1879, został utrzymany. Na czele administracji powiatowej tj. Starostwa Powiatowego w Toruniu od dnia przejęcia powiatu przez władze polskie tj. 18 stycznia 1920 r., stanął Starosta Adam Czarliński, który już od grudnia 1918 r. pełnił rolę delegata Rządu Polskiego przy ówczesnej Landraturze. Do pomocy w okresie organizacji starostwa przydzieleni byli na krótki okres czasu asesorowie wojewódzcy. Szczegółową organizację i zakres działania władz administracji ogólnej określiło Rozporządzenie Prezydenta RP z 19 stycznia 1928 r. ujednolicając strukturę administracji w skali całego kraju. Starosta, mianowany przez ministra spraw wewnętrznych, był organem administracji ogólnej w powiecie i jako przedstawiciel rządu zwoływał i przewodniczył na periodycznych zebraniach władz i urzędów niezespolonych z władzami administracji ogólnej w celu uzgadniania wszystkich działów administracji z zasadniczą linią rządu. Starosta uzgadniał działalność administracji ogólnej i interesy gospodarcze powiatu z potrzebami obrony państwa. Pod względem służbowym Starosta podlegał Wojewodzie i miał analogiczne do niego uprawnienia, tyle że na niższym szczeblu. Do zakresu działania Starosty powiatowego, jako szefa administracji ogólnej w terenie i reprezentanta Rządu, należały wszystkie sprawy administracji państwowej na obszarze powiatu (m.in. sprawy wewnętrzne, przemysłu i handlu, rolnictwa, opieki społecznej, wyznaniowe, robót publicznych, kultury, sztuki), zapewnienia bezpieczeństwa i porządku w powiecie (co realizował poprzez podległą sobie policję). Współdziałał również w poborze rekruta oraz pełnił także funkcję orzeczniczą w sprawach wykroczeń karno-administracyjnych. Był ponadto wykonawcą zaleceń Wojewody, służbowym zwierzchnikiem władz, urzędów i organów w zakresie spraw administracji ogólnej, organem zarządzającym, orzekającym, rozstrzygającym i stawiającym wnioski, przewodniczącym wszystkich organów kolegialnych (rad, komisji) powołanych przez obowiązujące przepisy do współdziałania w powyższych działach administracji państwowej. Z chwilą wejścia w życie tegoż rozporządzenia starostom województwa pomorskiego podlegać zaczęli (wchodząc również w skład starostw) także lekarze powiatowi i lekarze weterynarii. Starosta przewodniczył także w posiedzeniach Urzędu Ubezpieczeń. Aparatem pomocniczym Starosty do realizacji powierzonych zadań było Starostwo Powiatowe. W ściśle określonych przypadkach, pod nieobecność szefa urzędu decyzje mógł podejmować wyznaczony przez wojewodę stały zastępca - wicestarosta. Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. „o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego” wprowadziła szereg zmian w zakresie podziału terytorialno-administracyjnego kraju i wzmocniła rolę starosty. Na mocy tej ustawy organy administracji rządowej i organy wykonawcze administracji samorządowej połączone były na poziomie powiatu i województwa pod przewodnictwem starosty i wojewody, czyli starosta z mocy prawa pełnił rolę przewodniczącego wydziału powiatowego (i przewodniczył sejmikowi powiatowemu), co czyniło go organem o dwoistych charakterze: był elementem administracji rządowej (mianowanym przez MSW), a jednocześnie członkiem kolegialnego organu samorządowego w powiecie, co zapewniało kontrolę administracji rządowej nad samorządem powiatowym. Ustawa ta znosiła również wójtostwa i obszary dworskie (istniejące na terenach byłej dzielnicy pruskiej obok gmin jednostkowych, co stanowiło najistotniejszą przeszkodę w ujednolicaniu administracji państwowej i samorządowej) włączając ich terytoria do gmin wiejskich . Część kompetencji Starosty Powiatowego w Toruniu przejęło utworzone z dniem 15 marca 1930 roku Starostwo Grodzkie w Toruniu , które w zakresie jego terytorialnej właściwości tj. mieście Toruniu przejęło początkowo niektóre czynności miejscowej władzy policyjnej. Następnie rozszerzyło je o kompetencje powiatowych władz administracji ogólnej w zakresie policji państwowej sprawach bezpieczeństwa publicznego, niektórych spraw przemysłowych, spraw stowarzyszeń i zgromadzeń, sprawy prasowe, widowiskowe, kwest publicznych, cudzoziemców i paszportów . Prawdopodobnie względy oszczędnościowe przesądziły o wydaniu już wkrótce Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 8 sierpnia 1932 r. o poruczeniu funkcji starosty grodzkiego staroście powiatowemu, które weszło w życie z dniem 15 sierpnia tegoż roku (umożliwiał to artykuł 75 Rozporządzenia Prezydenta RP z 19 stycznia 1928 r.). Chociaż starostwa powiatowe i grodzkie stanowiły formalnie dwie odrębne instytucje, względy praktyczne przemawiały za umieszczeniem ich możliwie blisko siebie, co umożliwiało staroście sprawne kierowanie pracą obu urzędów (wicestarostą w obu urzędach była również ta sama osoba). W związku z powyższym, urzędników grodzkich (wraz z kancelarią i aktami) przeniesiono z budynku przy ul. Mickiewicza 5 do budynku zajmowanego przez Starostwo Powiatowe przy Placu Teatralnym 4. Pozostawiono również jedną, wspólną dla obu starostw kancelarię. Stosownie do zmian w zakresie kompetencji zmianie uległa także tytulatura starosty, który nosił odtąd miano starosty powiatowego i grodzkiego. Kolejne zmiany w zakresie kompetencji Starostwa Powiatowego w Toruniu przyniosło rozporządzenie Ministra Robót Publicznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych z dn. 24 października 1931 r. o zespoleniu osobnych organów i urzędów technicznych z władzami administracji ogólnej w zakresie państwowej służby budowlanej. Odtąd czynności tejże służby budowlanej I instancji spełniać mieli starostowie powiatowi, a istniejące dotychczas na terenie województwa pomorskiego osobne urzędy techniczne, czyli Państwowe Urzędu Budownictwa Naziemnego zlikwidowano (Powiatową Inspekcję Budowlaną i Państwowy Urząd Budownictwa Naziemnego w Chełmnie zniesiono rozporządzeniem Wojewody Pomorskiego z dn. 11.04.1932 r). W związku z powyższym przy niektórych starostwach zostały utworzone referaty budowlane mające spełniać funkcje państwowej służby budowlanej dla kilku powiatów. Utworzony wówczas Referat Budowlany przy Starostwie Powiatowym w Toruniu, objął swoim zasięgiem powiaty toruński, chełmiński i wąbrzeski . Referat ten został zlikwidowany z dniem 15 listopada 1935 r. , a czynności państwowej służby budowlanej przekazano: odnośnie powiatu chełmińskiego referatowi budowlanemu przy Starostwie Powiatowym w Grudziądzu, odnośnie powiatu wąbrzeskiego referatowi budowlanemu przy Starostwie Powiatowym w Brodnicy, natomiast czynności państwowej służby budowlanej dla powiatu toruńskiego i miasta Torunia pełnić miał referat budowlany z siedzibą w Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim w Wydziale Komunikacyjno-Budowlanym. W roku 1933, na mocy Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej i organizacji komisyi ziemskich, uprawnienia i kompetencje powiatowych urzędów ziemskich, komisarzy ziemskich i delegatów okręgowych urzędów ziemskich przeszły na starostów, przekazując im sprawy administracji reform rolnych na podległym im terenie. Starostwo Powiatowe w Toruniu przejęło także akta Okręgowego Urzędu Ziemskiego w Grudziądzu i Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Toruniu . Z dniem 1 kwietnia 1938 przeprowadzono reorganizację referatów Starostwa Powiatowego w Toruniu. Decyzją Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 10 lutego 1938 r. ustalono podział Województwa Pomorskiego na referaty rolnictwa i reform rolnych, ochrony lasów oraz melioracyjne w starostwach. Na tej podstawie Referat Rolnictwa i Reform Rolnych w Starostwie Powiatowym w Toruniu objął powiaty toruński i chełmiński, Referat Ochrony Lasów objął powiaty: chojnicki, kartuski, kościerski, morski, starogardzki i tczewski, natomiast Referat Melioracyjny w Starostwie Powiatowym w Toruniu objął powiaty chełmiński, inowrocławski, toruński i wąbrzeski . Już rok później wyłączono z tegoż referatu powiaty chełmiński i wąbrzeski, tworząc dla nich osobny referat melioracyjny w Starostwie Powiatowym w Wąbrzeźnie . W dniu 1 kwietnia 1938 r. wszedł w życie nowy podział Województwa Pomorskiego na referaty spraw inwalidzkich. Na mocy rozporządzenia Ministra Opieki Społecznej i Skarbu z dnia 23 marca 1938 r. Referat Spraw Inwalidzkich przy Starostwie Powiatowym w Toruniu swoim zasięgiem objął powiaty: toruński miejski i wiejski, grudziądzki miejski i wiejski, brodnicki, chełmiński, lipnowski, nieszawski, lubawski, rypiński, wąbrzeski i włocławski . Po przyłączeniu Pomorza do Polski powiat toruński był najbardziej wysuniętym na południe powiatem województwa pomorskiego, graniczącym z powiatami: chełmińskim i wąbrzeskim w tymże województwie, nieszawskim i lipnowskim w województwie warszawskim oraz inowrocławskim i bydgoskim w województwie poznańskim . Swoje peryferyjne położenie w województwie powiat toruński utracił w roku 1937, gdy na mocy ustawy z dn. 12.06.1937 r. z dniem 1.04.1938 r. zmieniono granice województw poznańskiego i pomorskiego i włączono do województwa pomorskiego powiaty nadnoteckie (m.in. inowrocławski i bydgoski) . W dniu 1 kwietnia 1930 r. powiat toruński składał się z 2 gmin miejskich (Chełmża, Podgórz), 69 gmin wiejskich oraz 57 obszarów dworskich i 22 wójtostw. Na jego terenie istniało 443,864 km dróg, przebiegało przez niego 10 linii kolejowych. Rok później uległa zmniejszeniu liczba obszarów dworskich do 56 . Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 czerwca 1934 r. o zmianie granic powiatów chełmińskiego i toruńskiego w województwie pomorskim z dniem 15 czerwca 1934 r. wyłączono z powiatu toruńskiego gminy wiejskie: Papowo Biskupie, Folgowo, Staw oraz obszar dworski Papowo (domena) i włączono je do powiatu chełmińskiego. Do powiatu toruńskiego przyłączono natomiast gminy wiejskie: Świętosław i Grzegorz oraz obszary dworskie Bocień, Szerokopas i Głuchowo . Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 lipca 1934 roku, z dniem 1 sierpnia 1934 r. z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich utworzono gminy wiejskie zbiorowe, dzieląc tym samym powiat toruński na następujące gminy wiejskie: Smolno, Rzęczkowo, Łubianka, Chełmża, Zelgno, Turzno, Bielawy, Lulkowo, Podgórz i Popioły . W sierpniu 1934 r. powierzchnia powiatu wynosiła 884 km2, obejmując dwa miasta, 69 gmin, 54 obszary dworskie i 22 wójtostwa . Podział obszaru gmin wiejskich powiatu toruńskiego na gromady wprowadzono Rozporządzeniem Wojewody Pomorskiego z dnia 20 września 1934 r. W roku 1938 nastąpiły kolejne zmiany administracyjne w powiecie, gdy 1 kwietnia w granice Torunia włączone zostały tereny gromad Rudak, Stawki i wschodniej części Małej Nieszawki z gminy Podgórz, samo miasto Podgórz oraz część terenów z gminy Lulkowo (gromada Różankowo) . Pierwszym Starostą powiatu toruńskiego był Adam Czarliński, który pełnił tę funkcję do 6 maja 1926 r. (jego zastępcą był starszy sekretarz powiatowy Franciszek Berent), kolejno obejmując funkcje Starosty Powiatowego w Grudziądzu . Z dniem 6 maja 1926 r. stanowisko Starosty objął dr Dominik Bogocz i piastował je do swojej rezygnacji w dniu 8 lipca 1932, gdy przeszedł do pracy w Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim obejmując stanowisko naczelnika Wydziału Ogólno-Administracyjnego (jego zastępcą był Wincenty Dołżycki). Po rezygnacji dra Bogocza urząd Starosty Powiatowego w Toruniu objął 18 sierpnia 1932 r. Bazyli Rogowski, pełniący wcześniej urząd naczelnika Wydziału Bezpieczeństwa Publicznego w Urzędzie Wojewódzkim we Lwowie i Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie. Godność Starosty Powiatowego i Grodzkiego toruńskiego piastował do 21 listopada 1934 r., następnie przechodząc na stanowisko Starosty Powiatowego w Częstochowie. W latach 1935–1936 stanowisko starosty powiatu toruńskiego i starosty grodzkiego miasta Torunia pełnił mgr Ludomir Skórewicz, wcześniej starosta grodzki warszawskiej dzielnicy Praga. W czerwcu 1936 na urząd Starosty Powiatowego i Grodzkiego w Toruniu został powołany Tadeusz Bruniewski, który dotychczas pełnił stanowisko naczelnika wydziału społeczno-politycznego w Urzędzie Województwa Stanisławowskiego. Funkcję Starosty toruńskiego pełnił do końca istnienia II Rzeczypospolitej. Początkowo siedzibą Starostwa Powiatowego w Toruniu był budynek Wydziału Powiatowego w Toruniu przy ul. Wały 8, a po roku 1928 przeniesiono go do budynku przy ul. Plac Teatralny 4 . Do roku 1926 Starostwo Powiatowe w Toruniu składało się z pięciu Oddziałów: Oddział I – rozdział poczty, sprawy personalne, obywatelstwa polskiego, policji państwowej i policyjne ogólne, kominiarskie, pozwolenia na broń i wykazy łowieckie. Kierownikiem Oddziału był starszy sekretarz powiatowy Antoni Berent. Oddział II – sprawy wojskowe, szkolne, likwidacyjne, przemysłowe, statystyczne i samochodowe. Kierownikiem Oddziału był sekretarz powiatowy Kardasiewicz. Oddział III – sprawy policyjne karne, sanitarne, weterynaryjne, handel domokrążny i polecenia innych władz. Kierownikiem Oddziału była sekretarz powiatowa Jadwiga Truszczyńska. Oddział IV – sprawy paszportowe, wizy i pozwolenia na przyjazd. Kierownikiem Oddziału był starszy sekretarz powiatowy Franciszek Berent. Oddział V – sprawy Ubezpieczalni Krajowej. Kierownikiem Oddziału był asystent biurowy Jórkowski . W celu unormowania i ujednolicenia podziału czynności, we wszystkich starostwach wprowadzono w dniu 1 stycznia 1927 r. jednolity podział czynności według następujących pięciu głównych działów (wg. Okólnika Wojewody Pomorskiego nr 96 w sprawie podziału czynności w Starostwach ): I. Dział Polityczny, II. Dział Administracyjny, III. Dział Mobilizacyjno-Wojskowy, IV. Dział Ubezpieczeń Społecznych i V. Dział Prezydialno-Gospodarczy. Podział ten utrzymał się dość krótko, ponieważ wraz ze zwiększeniem kompetencji Starostwa wprowadzono od 1 stycznia 1928 r. nową instrukcję biurową i jednolity podział rzeczowy akt dla Starostw Województwa Pomorskiego (Okólnik nr 111 Wojewody Pomorskiego z dn. 10 listopada 1927 r. L.dz. I.D.23–16251/27 przesłany pismem Wojewody Pomorskiego L.dz.I.D.26-Nr.19928/27 z dn. 27 grudnia 1927 r.) . Utworzono trzy nowe działy: przemysłowy, ochrony lasów prywatnych oraz melioracji wodnych, natomiast do referatu ochrony lasów prywatnych przyłączone zostały sprawy rolnictwa, jako pokrewne rzeczowo. Podział organizacyjny omawianego urzędu i kompetencji poszczególnych komórek przedstawiał się odtąd następująco: Dział I Prezydialno-Gospodarczy, obejmujący sprawy wynikające ze stosunku Starosty do władz wyższych i równorzędnych, sprawy organizacyjne i reprezentacyjne, nieliczne sprawy personalne i gospodarcze Starostwa i odznaczenia. Dział II Polityczny, obejmujący sprawy o charakterze politycznym i sprawy dotyczące szeroko pojętego bezpieczeństwa publicznego – w jego zakres kompetencji wchodziły m.in. sprawy mniejszości narodowych, partii politycznych, prasy miejscowej, stowarzyszeń i związków, osób politycznie podejrzanych i szpiegów, policji państwowej, zgromadzeń, wieców, manifestacji i strajków, spraw wyznaniowych, przestępczości, ochrony granic, cudzoziemców i optantów. Dział III Administracyjny, obejmujący głównie sprawy meldunkowe, sprawy przepustek granicznych, paszportów, spisy ludności, poświadczenia dot. uznania, nadania i utraty obywatelstwa, sprawy emigrantów, reemigrantów, azylantów i optantów, gmin wyznaniowych, sprawy obyczajowe, obrotu artykułami żywnościowymi, sanitarne oraz sprawy rybackie, łowieckie, ochrony krajobrazu i zabytków. Dział IV Mobilizacyjno-Wojskowy, zajmujący się sprawami mobilizacyjnymi, sprawami poborowych i rezerwistów, wojskowych rent inwalidzkich, sprawami przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego, a także rejestracją zwierząt pociągowych i współdziałaniem z władzami wojskowymi. Dział V Przemysłowy, w którego gestii znajdowały się sprawy przemysłu /ewidencja/, uprawnień przemysłowych /licencje, koncesje/, projekty urządzeń technicznych zakładów przemysłowych, nadzór nad rzemiosłem oraz statystyka zatrudnienia. Dział VI Ochrony Lasów Prywatnych i Rolnictwa, który prowadził sprawy lasów prywatnych, spółek leśnych i parcelacji gruntów zalesionych, zalesiania nieużytków, danin lasowych, kredytów siewnych i żniwnych oraz klęsk żywiołowych. Dział VII Melioracyjno-Wodny, zajmujący się sprawami rzek, nieuregulowanych obszarów gruntów zalanych, obszarów gruntów zabagnionych, kolegium wodnego, sprawami karnymi, wałami, związkami wałowymi, młynami wodnymi, upustami, ściekami oraz taborem żeglugi śródlądowej. Dział VIII Ubezpieczeń Społecznych - sprawy związane z rentami, ubezpieczeniami społecznymi oraz sprawy kas chorych i państwowej opieki społecznej. Z analizy akt wynika, że w tym czasie w Starostwie Powiatowym w Toruniu działały dodatkowe dwa działy: Dział IX Sanitarny (prowadzący sprawy dotyczące personelu lekarskiego, walki z chorobami, uzdrowisk, środków leczniczych) oraz Dział X Weterynaryjny . Zmiany w kierunku dalszego ujednolicenia struktury organizacyjnej starostw województwa pomorskiego i trybu ich urzędowania wprowadziła w 1929 r. nowa instrukcja kancelaryjna wraz z rzeczowym podziałem akt. W latach 1929-1930 w Starostwie Powiatowym w Toruniu funkcjonowało 11 referatów: Referat I Prezydialno-Gospodarczy, Referat II Polityczny, Referat III Administracyjny, Referat IV Wojskowy, Referat V Przemysłowy, Referat VI Ochrony lasów prywatnych i rolnictwa, Referat VII Melioracyjno-Wodny, Referat VIII Ubezpieczeń Społecznych, Referat IX Sanitarny, Referat X Weterynarii i Referat XI Karny . Zasadnicze zmiany w organizacji starostw wprowadzało Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie organizacji starostw oraz trybu ich urzędowania z 30 czerwca 1930 r., wydane w porozumieniu z Ministrami Pracy i Opieki Społecznej, Przemysłu i Handlu, Robót Publicznych, Rolnictwa oraz Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego . W myśl § 8 ww. rozporządzenia, w każdym starostwie miało być 7 referatów administracyjnych (Ogólny, Organizacyjny, Bezpieczeństwa, Administracyjny /w liczbie 1 lub 2/, Wojskowy, Karny, Opieki Społecznej, Inwalidów Wojennych) oraz referaty fachowe (np. lekarze powiatowi, powiatowi lekarze weterynarii). Podział na referaty poszczególnych Starostw ustalał Wojewoda, uwzględniając warunki miejscowe i personalne oraz zapotrzebowanie regionalne. W Starostwie Powiatowym w Toruniu w latach 1930-1931 istniał następujący podział na 13 referatów: Referat I Ogólny, Referat II Organizacyjny, Referat III Administracyjno-Prawny, Referat IV Administracyjno-Gospodarczy, Referat V Wodny, Referat VI Bezpieczeństwa Publicznego, Referat VII Wojskowo-Mobilizacyjny, Referat VIII Administracyjno-Karny, Referat IX Opieki Społecznej, Referat X Sanitarny, Referat XI Weterynaryjny, Referat XII Ochrony Lasów i Referat XIII Inwalidów Wojennych. Dalsze zmiany w strukturze organizacyjnej starostw nastąpiły w latach 1931, 1932, 1935 i 1937 r. Liczba referatów utrzymywała się w granicach 13-14. Poniżej przedstawiono schemat układu organizacyjnego Starostwa Powiatowego w Toruniu wraz z symbolami komórek organizacyjnych i symbolami klasyfikacyjnymi ze stosowanego wykazu akt: 1927 r. Dział I Polityczny Dział II Administracyjny Dział III Mobilizacyjno-Wojskowy Dział IV Ubezpieczeń Społecznych Dział V Prezydialno-Gospodarczy 1928 r. Dział I Prezydialno-Gospodarczy Dział II Polityczny Dział III Administracyjny Dział IV Mobilizacyjno-Wojskowy Dział V Przemysłowy Dział VI Ochrony lasów prywatnych i rolnictwa Dział VII Melioracyjno-Wodny Dział VIII Ubezpieczeń Społecznych Dział IX Sanitarny Dział X Weterynaryjny 1929 r. Referat I Prezydialno-Gospodarczy (A-N) Referat II Polityczny (A-Z, AB, BB, CB) Referat III Administracyjny (A-Z, AB-KB) Referat IV Wojskowy (A-Z, AB-DB) Referat V Przemysłowy (A-Z, AB-BB) Referat VI Ochrony lasów prywatnych i rolnictwa (A-T) Referat VII Melioracyjno-Wodny (A-J) Referat VIII Ubezpieczeń Społecznych (A-L) Referat IX Sanitarny (A-W) Referat X Weterynarii (A-M) Referat XI Karny (A-Z) 1930 r. Referat I Prezydialno-Gospodarczy (A-N) Referat II Polityczny (A-Z, AB-CB) Referat III Administracyjny (A-Z, AB –KB) Referat IV Wojskowy (A-Z, AB) Referat V Przemysłowy (A-Z, AB, BB, KSS) Referat VI Ochrony lasów prywatnych i rolnictwa (A-T) Referat VII Melioracyjno-Wodny (A-J) Referat VIII Ubezpieczeń Społecznych (A-L) Referat IX Sanitarny (A-W) Referat X Weterynarii (A-M) Referat XI Karny (A-Z) 1931 r. Referat I Ogólny (A-L) Referat II Organizacyjny (A-W) Referat III Administracyjno-Prawny (AZ, AB-CB) Referat IV Administracyjno-Gospodarczy (A-Z, AB-OB) Referat V Wodny (A-J) Referat VI Bezpieczeństwa Publicznego (A-Z, AB – BC) Referat VII Wojskowo-Mobilizacyjny (A-S) Referat VIII Administracyjno-Karny (A-G) Referat IX Opieki Społecznej (A-R) Referat X Sanitarny (AZ, AB) Referat XI Weterynaryjny (A-N) Referat XII Ochrony Lasów (A-E) Referat XIII Inwalidów Wojennych (A-O) 1932 Referat Ogólny (O-1. – O.11) Referat Organizacyjny (Org.1 - Org.20) Referat Administracyjno-Prawny (AP-1. – AP-28) Referat Administracyjno-Gospodarczy (AG-1.–AG-48) Referat Wodny (M-1. – M. 9) Referat Bezpieczeństwa Publicznego (B-1.-B-28.) Referat Wojskowo-Mobilizacyjny (W-1.-W-19) Referat Administracyjno-Karny (AK-1. – AK-5.) Referat Zdrowia (Z-1. – Z-23) Referat Weterynaryjny (R -1. – R -13) Referat Ochrony Lasów (L-1. – L-5.) Referat Budowlany (Bud-1. – Bud-2) Referat Opieki Społecznej (P-1. – P-19) Referat Inwalidzki (I-1. – I-14) 1933 r. Referat Ogólny (O-1. – O.11) Referat Organizacyjny (Org.1 - Org.20) Referat Administracyjno-Prawny (AP-1. – AP-29) Referat Administracyjno-Gospodarczy (AG-1.–AG-48) Referat Wodny (M-1. – M. 9) Referat Bezpieczeństwa Publicznego (B-1. – B-28.) Referat Wojskowo-Mobilizacyjny (W-1.-W-20) Referat Administracyjno-Karny (AK-1. – AK-5.) Referat Opieki Społecznej (P-1. –P-19) Referat Zdrowia (Z-1. – Z-23) Referat Weterynaryjny (R -1. – R -50) Referat Ochrony Lasów (L-1. – L-5.) Referat Inwalidów Wojennych (I-1. – I-14) 1934 r. Referat Ogólny (O-1. – O.11) Referat Organizacyjny (Org.1 - Org.20) Referat Administracyjno-Prawny (AP-1. – AP-29) Referat Administracyjno-Gospodarczy (AG-1.–AG-48) Referat Wodny (M-1. – M. 9) Referat Bezpieczeństwa Publicznego (B-1.– B-28.) Referat Wojskowo-Mobilizacyjny (W-1.-W-20) Referat Administracyjno-Karny (AK-1. – AK-5.) Referat Opieki Społecznej (P-1. –P-19) Referat Zdrowia (Z-1. – Z-23) Referat Ochrony Lasów (L-1. – L-5.) Referat Inwalidów Wojennych (I-1. – I-14) Referat Weterynaryjny (R.W. -1. –RW-5) Referat Rolny (R. 1 –R.46) l. 1935-1937 Referat Ogólny (O-1. – O.11) Referat Organizacyjny (Org.1 - Org.19) Referat Administracyjno-Prawny (AP-1. – AP-28) Referat Administracyjno-Gospodarczy (AG-1.–AG-48) Referat Wodny (M-1. – M. 9) Referat Bezpieczeństwa (B.1.– B.28.) Referat Wojskowy (W.1.-W.20) Referat Karny (AK.1. – AK.5.) Referat Opieki Społecznej (P.1. –P.20) Referat Zdrowia (Z.1. – Z.23) Referat Weterynaryjny (R.W.1. –RW.5) Referat Rolny (R. 1 –R.46) Referat Inwalidzki (I.1. – I.14) W roku 1939 w starostwach województwa pomorskiego obowiązywał podział na 12 referatów: I. Referat Ogólno-Organizacyjny, II. Referat Bezpieczeństwa, III. Referat Administracyjno-Prawny, IV. Referat Opieki Społecznej, V. Referat Administracyjno-Gospodarczy, VI. Referat Karny, VII. Referat Wojskowy, VIII. Rolnictwa i Reform Rolnych, IX. Referat Melioracyjny, X. Referat Budowlany, XI. Referat Zdrowia i XII. Referat Weterynarii. Kancelaria Starostwa, od początku jego funkcjonowania, była wspólna dla Starostwa Powiatowego i Wydziału Powiatowego (wspólna registratura, wspólne stenotypistki) . Po roku 1932 kancelaria obsługiwała również Starostwo Grodzkie w Toruniu. Stosowana od następnego roku pieczątka wpływu posiadała puste miejsce na nazwę starostwa (Starostwo ….. Toruńskie). Od 1935 roku stosowano wygodną i uniwersalną prezentę, na której umieszczone były nazwy obydwu starostw i w zależności od tego, do którego adresowane było pismo, nazwę tego drugiego wykreślano. Wspólna kancelaria i późniejsze losy akt przyczyniły się do znacznego przemieszania akt tych trzech zespołów. Starosta nadzorował i kontrolował podległy sobie personel i ponosił odpowiedzialność za jego pracę wobec wyższych instancji. Liczba personelu Starostwa Powiatowego w Toruniu wahała się w granicach 7-14 pracowników etatowych wspieranych przez tzw. pracowników doraźnych (nieetatowych). Porównując obsadę personalną kierowników referatów w Starostwach Powiatowym i Grodzkim można zauważyć, że te same osoby pełnią analogiczne funkcje w obydwu urzędach (w referatach o tożsamych funkcjach i nazwach), np. w roku 1934 wicestarosta prowadził referaty organizacyjne w obydwu starostwach, a kierownik referatu administracyjno–gospodarczego Starostwa Powiatowego prowadził referaty administracyjno-prawne w Starostwach Powiatowym i Grodzkim. W roku 1936 kierownictwo wszystkich referatów Starostwa Grodzkiego pełnili kierownicy tożsamych referatów powiatowych . Co ciekawe, urzędnicy pełniący funkcje w obu starostwach posiadali wyższe wykształcenie. Odnośnie do prowadzenia registratury obowiązywała „Instrukcja o sposobie przechowywania akt załatwionych w Starostwach Województwa Pomorskiego, przesłana Starostom przez Wojewodę w piśmie z dnia 1 lutego 1927 r. (L.dz.I.D.26.Nr.690/27) . Oprócz teczek różowych dla akt generalnych i teczek niebieskich dla akt specjalnych tworzono teczki białe dla korespondencji przejściowej, nie posiadającej dla Urzędu trwałej wartości (L.dz.I.D.26-Nr.19928/27 z dn. 27 grudnia 1927 r.). W registraturze (prowadzonej systemem teczkowym opartym na rzeczowym podziale akt) przechowywano stale akta generalne i okresowo specjalne (do roku), po tym czasie akta specjalne trafiały do składnicy akt dawnych (archiwum). Akta przejściowe podlegały brakowaniu w registraturze. Część akt referatu politycznego mające charakter poufny nie mogło być przechowywanych w registraturze, lecz były zamknięte w miejscu odrębnym pod nadzorem referenta politycznego. Szczegółowe zasady funkcjonowania kancelarii urzędu, czynności biurowe i obowiązki referentów oraz sposób przechowywania akt określała instrukcja biurowa dla Starostw, przesłana przez Wojewodę Pomorskiego w dn. 27 grudnia 1927 r. i obowiązująca od 1 stycznia 1928 r. Kolejna, nowa „Instrukcja biurowa dla starostw województwa pomorskiego” została wydana w roku 1929” . Uchwałą Rady Ministrów w dniu 24 sierpnia 1931 r. wprowadzono nowe przepisy kancelaryjne w administracji publicznej, które wprowadzały decentralizację kancelarii starościńskiej i bezdziennikowy system kancelaryjny . Rok później opracowano na ich podstawie „Przepisy kancelaryjne dla starostw województwa pomorskiego” . W myśl powyższych przepisów kancelaria urzędu miała być zdecentralizowana. Zlikwidowano komórkę registratury, a zasadnicze czynności kancelaryjne dotyczące prowadzenia akt tj.: rejestracja, łączenie akt spraw, przechowywanie akt podręcznych przeszło do kompetencji referentów we właściwych komórkach organizacyjnych. Natomiast we wspólnej dla całego urzędu kancelarii odbywało się przyjmowanie wpływów, sporządzanie czystopisów, wysyłanie odpowiedzi i prowadzenie składnicy akt spraw załatwionych. Wobec likwidacji dzienników podawczych spisy spraw i wykaz akt pełniły funkcje rejestracyjne. Ostatnim normatywem regulującym funkcjonowanie kancelarii starościńskiej była ”Instrukcja kancelaryjna dla starostw województwa pomorskiego” wydana przez Wojewodę Pomorskiego w dn. 30 listopada 1935 r. i obowiązująca od 1 styczni 1936 r. Z analizy zachowanych akt wynika, że w pierwszych latach działalności w Starostwie obowiązywał system dziennikowy w oparciu o przepisy pruskie. Pisma znakowano początkowo w następujący sposób: V 14723/26, gdzie cyfra rzymska oznaczała numer Działu Starostwa, a arabska kolejną liczę porządkową pisma według dziennika łamaną przez rok. Od roku 1927 numery spraw (będące jednocześnie znakiem akt) nadawano w oparciu o podział rzeczowy akt i składały się z numeru Referatu oznaczonego cyfrą rzymską i liczby arabskiej oznaczającej teczkę z wykazu rzeczowego akt, łamane przez rok (np. II.6/27 – Dział II Administracyjny, Sprawy meldunkowe, 1927 rok). Od roku 1929 numer sprawy składał się z numeru referatu oznaczonego cyfrą rzymską i litery teczki oznaczającej hasło z wykazu akt (rozdzielone najczęściej kropką), łamane przez numer kolejny sprawy (danego spisu spraw), np. VII.C/3 czyli Referat VII Wodno-Melioracyjny, sprawa dotycząca Spółek wodnych i melioracyjnych (C), sprawa nr 3 . Obowiązujące od 1932 r. przepisy kancelaryjne wprowadziły oznaczenie referatów literami, w związku z czym znak akt składał się odtąd z symbolu oznaczającego Referat Starostwa (litera) oraz numeru hasła z wykazu akt (cyfra arabska) łamanych przez kolejny numer sprawy, np. B.3/4 oznaczające Referat Bezpieczeństwa Publicznego (B), Sprawozdania sytuacyjne (3), sprawa nr 4 . Każda teczka posiadała spis spraw. Tą metodę stosowano do końca działania Starostwa. Działalność Starostwa Powiatowego w Toruniu przerwała agresja hitlerowska na Polskę i znalezienie się miasta Torunia oraz powiatu toruńskiego pod okupacją niemiecką.