1. Księgi urodzeń, 1901, 1903-1910, 1926-1939, sygn. 4-5, 7; 2. Księgi małżeństw, 1889-1920, 1926-1939, sygn. 2-3, 6; 3. Księgi zgonów, 1889-1920; 4. Świadectwa i zaświadczenia, 1926, 1928, 1930, 1934, 1936, sygn. 8-9

Do wielkiej reformy sił zbrojnych monarchii austro-węgierskiej z lat 1868-1869 podstawową jednostką organizacyjną duszpasterstwa polowego były parafie pułkowe. Przez kilkanaście dekad żołnierze każdego regimentu byli otaczani opieką duchową przez swojego własnego kapelana (Regimentskaplan). Radykalna zmiana takiej rozproszonej struktury miała miejsce w roku 1869. Wówczas to rozwiązano parafie pułkowe, zniesiono stanowisko kapelana pułkowego i ustanowiono 15 wielkich parafii wojskowych (Militärpfarrbezirke), stosownie do liczby 15 okręgów wojskowych. Na czele każdej z nich stał proboszcz wojskowy (Militärpfarrer). Do pomocy przydzielono mu kilku wikariuszy. Proboszczowie mieli obowiązek prowadzenia ksiąg chrztów, ślubów i zgonów dla poszczególnych jednostek wojskowych w miejscowościach będących ich oficjalną siedzibą. W większych miejscowościach garnizonowych, które nie były jednocześnie ich oficjalną siedzibą, za prowadzenie metryk odpowiadał kapelan wojskowy wyznaczony do duszpasterstwa garnizonu albo kapelan cywilny. W instytucjach wojskowych takich, jak szpitale garnizonowe i domy dla inwalidów za prowadzenie rejestrów i sporządzanie ich duplikatów odpowiadali duchowni kuratorzy wojskowi(1). W 1889 roku utworzono Komendę X Korpusu w Przemyślu. Wówczas powołano również parafię wojskową i w październiku 1889 roku rozpoczęto prowadzenie ksiąg metrykalnych. Parafia posługiwała się pieczęcią z napisem: K.K. Militär- Pfaramt des Seelsorgebezirkes vom Przemyśl [C.K. Parafia Wojskowa Okręgu Duszpasterskiego Przemyśl]. Funkcję proboszcza wojskowego pełnił wówczas Józef Schmidt. Następnie w latach 1891-1894 był nim ksiądz Henryk Palka. W latach 1894-1904 roku funkcję tę pełnił Karol Goltz .W roku 1904 proboszczem wojskowym w Przemyślu był ksiądz Władysław Gryziecki, natomiast w latach 1905-1907 funkcję tę objął ksiądz Leonard Rendl. W latach 1908-1910 proboszczem wojskowym był ksiądz Józef Griglyàk. W 1914 roku proboszczem parafii został ksiądz Kazimierz Płachetko(2). W Przemyślu, przed wybuchem I wojny światowej wyznaczono dla żołnierzy wyznania rzymskokatolickiego dawny kościół jezuitów, który od końca XVIII wieku (po kasacie zakonu) funkcjonował jako budynek szkolny oraz magazyn wojskowy. Świątynia została poświęcona 13 XI 1904 r. pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego z przeznaczeniem dla wojska i młodzieży gimnazjalnej(3). Po rozpoczęciu działań wojennych w 1914 roku biskup Józef Sebastian Pelczar skierował odezwę do duchowieństwa diecezji przemyskiej prosząc księży o wsparcie dla powstałego Naczelnego Komitetu Narodowego oraz pomoc dla rodzin pozostałych lub ewakuowanych z twierdzy. Wkrótce na kapelanów legionowych zostali mianowani: katecheta ze szkoły 5-klasowej w Dobromilu, ksiądz Józef Panaś oraz ksiądz Stanisław Żytkiewicz. Dodatkowo na kuratów polowych mianowano 25 księży z diecezji przemyskiej. Wszyscy ci duchowi otrzymali przydziały wojskowe. Moment powołania kapelanów wojskowych po odezwie biskupa Pelczara można uznać za początek działalności duszpasterstwa wojskowego w Przemyślu i diecezji przemyskiej. W trakcie odzyskiwania niepodległości zaczęto tworzyć w Rzeczypospolitej polską strukturę duszpasterstwa polowego. 9 XI 1918 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych w porozumieniu z arcybiskupem Aleksandrem Kakowskim powołało do życia konsystorz polowy obrządku łacińskiego. Pierwszym naczelnym kapelanem wojsk polskich został ks. Jan Pajkert, były dziekan I Polskiego Korpusu na Wschodzie. 5 II 1919 roku wizytator apostolski Polski i Litwy ks. Achilles Ratti oficjalnie poinformował władze Polski o utworzeniu przez Stolicę Apostolską biskupstwa polowego. Pierwszy biskup polowy, Stanisław Gall, objął urząd już 9 II 1919 roku. W ten sposób rozpoczęto tworzenie katolickiego duszpasterstwa polowego. Utworzony 10 VI 1919 roku Okręg Generalny Lwów, z dowództwem stacjonującym w Przemyślu posiadał w swojej strukturze Dział Duszpasterstwa. Pierwszym proboszczem okręgu wojskowego został ksiądz Józef Panaś. Urzędował on w kancelarii przy kościele garnizonowym. Został on zatwierdzony w funkcji proboszcza dopiero 24 XII 1921 roku. W dniu 20 VIII 1921 roku, rozkazem Ministra Spraw Wojskowych, kraj został podzielony na dziesięć okręgów wojskowych, a między innymi został utworzony Okręg Korpusu nr X z dowództwem w Przemyślu. Etat dowództwa okręgu przewidywał służbę duszpasterską na czele z dziekanem, który był szefem tej służby i zastępcą dowódcy okręgu. Podlegali mu wszyscy kapelani. Dziekan sprawował również nadzór nad należytym spełnianiem obowiązków służbowych przez duchownych. W prowadzeniu dokumentacji pomagał mu cywilny kancelista. W 1928 roku w Rzeczypospolitej Polskiej istniało 75 parafii wojskowych. Jednym z zasadniczych zadań duszpasterzy polowych odrodzonego Wojska Polskiego było prowadzenie ksiąg metrykalnych żołnierzy i ich rodzin. Po odzyskaniu niepodległości czyniono to zgodnie z nowymi zasadami. Największy nacisk położono na prowadzenie metryk zgonów, co było zrozumiałe w warunkach wojny. Każda jednostka wojskowa posiadała osobny arkusz czy zeszyt. W księdze metrykalnej szpitala wojskowego należało zapisać wszystkie przypadki śmierci żołnierzy „bez różnicy oddziałów”. Parafia wojskowa w Przemyślu została erygowana w dniu 1V 1926 roku przez biskupa polowego podczas wizyty duszpasterskiej. Obowiązek prowadzenia ksiąg metrykalnych przez kapelanów wojskowych potwierdzono w 1926 roku w Statucie Duszpasterstwa Wojskowego. Pierwszym proboszczem parafii wojskowej w Przemyślu po utworzeniu Okręgu Korpusu nr X został ksiądz mjr Franciszek Juszczyk. Zajmował to stanowisko do 27 VII 1935 roku. Kolejnym proboszczem parafii był ksiądz kapitan Stanisław Kontek. Szpitalem garnizonowym opiekował się ksiądz kapitan Jan Siłka. Pełnił tę funkcję od wybuchu I wojny światowej. Stanowisko służbowe kapłana urzędującego w parafii wojskowej to administrator parafii wojskowej rzymskokatolickiej. Sprawował on opiekę duszpasterską nad wszystkimi jednostkami znajdującymi się w przyporządkowanych powiatach. Posiadał uprawnienia jak urzędnicy stanu cywilnego. Od początku 1929 roku zostało utworzone stanowisko cywilnego pracownika cywilnego parafii – kancelisty. Proboszcz miał obowiązek prowadzić księgi parafialne – chrztów, aktów stanu cywilnego oraz zgonów. Były one jednocześnie księgami okręgowymi. Kapelani oraz księża cywilni, którzy na terenie Okręgu Korpusu udzielili żołnierzowi któregokolwiek z sakramentów (chrztu, małżeństwa, pogrzebu) mieli obowiązek przesłać dane na ten temat. Dane te były następnie wpisywane w głównych księgach, w których dodatkowo znajdowała się kolumna o przynależności do danego zakładu lub formacji wojskowej(4). Parafia używała okrągłej pieczęci: Parafia Wojskowa Rzym.-Kat. w Przemyślu. Według stanu na 1939 rok parafia wojskowa p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Przemyślu obejmowała powiaty: dobromilski, gródecki, jaworowski, lubaczowski, mościcki i przemyski. Administratorem parafii był ksiądz major Franciszek Pinda. Parafia funkcjonowała do momentu wejścia wojsk niemieckich do Przemyśla. Ostatni związek małżeński został zawarty w kościele garnizonowym w dniu 7 IX 1939 roku. Następnego dnia, 8 IX, biskup Franciszek Barda udzielił władzy dyspensowania do trzech zapowiedzi cywilnym proboszczom i administratorom(5). Przypisy: (1) Cz. Chrząszcz, Losy ksiąg metrykalnych parafii wojskowej w Krakowie w czasie drugiej wojny światowej, „Archiwa, Biblioteki. Muzea Kościelne”, T. 124(2025), s. 136-139. (2) Szematyzmy Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim z lat 1894-1914. (3) G. Kielar, Duszpasterstwo Garnizonu Przemyśl w latach 1914-2017, Przemyśl 2019, s. 12-13. (4) Tamże, s. 67-68. (5) Tamże, s. 117-118.