Zespół zawiera m. in.: zarządzenia wewnętrzne, protokoły zebrań, sprawozdania z działalności, okólniki, instrukcje, komunikaty, polecenia służbowe, protokoły posiedzeń Rady Nadzorczej, walnych zgromadzeń Zarządu i związków, narad gospodarczych pracowników, konferencji, przeprowadzonych kontroli, akta poszczególnych komisji, programy działania, materiały zjazdowe delegatów, uchwały, biuletyny informacyjne, akta dotyczące różnych gałęzi przemysłu i spółdzielni, plany roczne i zbiorcze, postępu techniczno-ekonomicznego, inwestycyjne, zaopatrzeniowe, BHP, sprawozdania z produkcji, zatrudnienia i funduszu płac, z wykonania planu i wynalazczości, bilanse zbiorcze i preliminarze, analizy ekonomiczne oraz protokoły kontroli i polustracyjne.

Rzemiosło polskie już w 1944 roku podjęło prężną działalność gospodarczą, chociaż była ona jeszcze żywiołowa i chaotyczna. W tym okresie w spółdzielczości pracy działało kilka central m.in. Centrala Spółdzielni Pracy w Warszawie – Spółdzielnia z odpowiedzialnością udziałami. Z ich połączenia w grudniu 1949 roku powstał jeden Związek Spółdzielczości Pracy, który 1 stycznia 1952 roku połączył się z Centralą Rzemieślniczą w Związek Spółdzielni Przemysłowych i Rzemieślniczych. Prezydium Naczelnej Rady Spółdzielczej, organ skupiający wszystkie gałęzie spółdzielczości w Polsce Centralnego Związku Spółdzielczego, 13 lipca 1954 roku powzięło uchwałę o reorganizacji spółdzielczości pracy. W wyniku prac powołanej w tym celu Komisji Organizacyjnej w październiku 1954 r., połączono istniejące już związki tj. Związek Spółdzielni Przemysłowych i Rzemieślniczych, Centralę Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego, Centralę Spółdzielni Transportu w Centralny Związek Spółdzielczości Pracy (CZSP) zrzeszający krajowe (branżowe) i nowo powołane wojewódzkie związki spółdzielczości pracy. W ten sposób po 9 latach od momentu wyzwolenia kraju nastąpiło ostateczne zjednoczenie spółdzielczości pracy. Jednak już w 1961 roku rzemieślnicze spółdzielnie wyodrębniły się tworząc własną centralę. W działalności spółdzielczości pracy zaczął nasilać się proces koncentracji, co w konsekwencji spowodowało pogłębienie się specjalizacji spółdzielni oraz zwiększenie roli krajowych związków branżowych, a równocześnie zmniejszenie się znaczenia wojewódzkich związków spółdzielni o charakterze wielobranżowym. Powyższe przyczyny oraz nowy, dwustopniowy podział administracyjny kraju spowodował decyzję o zasadniczej reorganizacji. Uchwałą Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z dnia 30 maja 1975 roku rozwiązano wojewódzkie związki spółdzielczości pracy, a na ich miejsce powołano krajowe branżowe związki przemysłowe m.in. Krajowy Związek Spółdzielni Pracy Budownictwa w Poznaniu (Uchwała nr 55/75 Zarządu Centralnego Spółdzielczości Pracy i zarządzania w spółdzielczości pracy wydana na podstawie art. 49 ustawy z dnia 28.5.1975 roku o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o Radach Narodowych – Dziennik Ustaw nr 16 poz. 21). Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy w Poznaniu powołany został uchwałą Zjazdu Delegatów, który odbył się w dniach 25 i 26 września 1954 roku. Był on prawnym następcą siedmiu związków branżowych działających na terenie województwa poznańskiego w latach 1950-1954, zrzeszonych w Centralnym Związku Spółdzielni Przemysłowych i Rzemieślniczych. Wojewódzki Związek zrzeszał spółdzielnie pracy o różnych formach działalności usługowych i nieprzemysłowych, określonych przez Centralny Związek Spółdzielczości Pracy dla spółdzielczości pracy, które miały siedzibę na terenie działania Związku. Siedzibą Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy było miasto Poznań a terenem działania województwo poznańskie i miasto Poznań. Głównym celem powołanego Związku było zapewnienie wszechstronnej pomocy w wykonaniu statutowych zadań zrzeszonych spółdzielni oraz koordynowanie ich działalności. Podejmował prace w dziedzinach: organizacyjnej, gospodarczej i społeczno-wychowawczej. W dziedzinie organizacyjnej do jego zadań należało m.in. reprezentowanie interesów spółdzielni terenowych wobec terenowych organów władzy administracji państwowej, udzielanie pomocy spółdzielniom w realizacji zadań, czuwanie nad przestrzeganiem przez nie zasad praworządności i demokracji, lustracje spółdzielni oraz opiniowanie statutów nowo powstałych. W dziedzinie gospodarczej – opracowywanie planów rozwoju i działalności spółdzielni pracy reprezentowanych przez Związek, określanie podstawowych wskaźników planów gospodarczych oraz koordynowanie planów spółdzielni, nadzór nad gospodarką finansową, inwestycyjną, materiałową oraz warunkami BHP zrzeszonych spółdzielni, udzielanie pomocy spółdzielniom w zakresie postępu technicznego, unowocześnianie zakładów produkcyjnych i przemysłowych oraz zaopatrzenie spółdzielni w materiały, surowce i maszyny. W dziedzinie społeczno-wychowawczej: koordynowanie działalności spółdzielni w zakresie zagadnień społeczno-wychowawczych, sprawowanie patronatu nad działalnością kół, klubów i instancjami terenowych zrzeszeń sportowych spółdzielczości pracy oraz ustalanie programów szkolenia, także udzielanie pomocy metodologiczno-instruktażowej w szkoleniu wewnątrzzakładowym oraz organizowanych kursach i nadzór pedagogiczny nad nimi. Organami Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy były: Zjazd Delegatów (najwyższy organ Związku, zwoływany raz na 2 lata, podejmujący uchwały dotyczące kierunków rozwoju działalności gospodarczej spółdzielni, rozpatrujący i zatwierdzający sprawozdania Rady Związku, uchwalający zmiany statutowe), Rada Związku (organ nadzorujący i kontrolujący pracę Zarządu, czuwający nad właściwym wykonywaniem zadań statutowych oraz całokształtem działalności Związku, powoływany na okres 2-letni, pomiędzy zjazdami delegatów (zwyczajnym). W jej skład uchodziło 30 członków oraz 10 zastępców wybieranych w głosowaniu tajnym spośród członków spółdzielni i innych organizacji spółdzielczości pracy), Zarząd Związku (organ wykonawczy powoływany i odwoływany przez Radę Związku na czas nieokreślony w liczbie 3-5 członków zarządzający majątkiem Związku, reprezentujący na zewnątrz WZSP, podejmujący uchwały i decydujący we wszystkich sprawach nie zastrzeżonych do właściwości innych organów Związku, posiadający prawo sprzeciwu w stosunku do uchwał podejmowanych przez Rady Nadzorcze i Zarządy Spółdzielni. Na czele Zarządu stał prezes. Ponadto Rada wybierała spośród siebie komisje stałe i niestałe, zgodnie z aktualnymi potrzebami m.in. Komisję Rewizyjną, do spraw produkcji i usług, zatrudnienia, organizacyjno-samorządową. Komisje niestałe Rada powoływała na wniosek Prezydium lub Komisji Rewizyjnej. Struktura Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy była czterostopniowa. Na czele Związku stał prezes, który kierował całością prac przy pomocy wiceprezesów lub innych członków Zarządu. Każdemu z wiceprezesów podlegał jeden pion działalności Związku. W pionie było kilka działów, wydziałów (samodzielnych) lub zarządów. Te zaś dzieliły się na działy, wydziały i samodzielne stanowiska pracy. Liczba pionów oraz wchodzących w ich skład komórek nie była stała, ponieważ struktura organizacyjna związku była zmieniana pod kątem jego aktualnych zadań oraz najbardziej racjonalnej gospodarki etatowej. Niestety odtworzenie zmian strukturalnych zachodzących w okresie działania Związku jest niemożliwe, ze względu na fragmentaryczność akt organizacyjnych, zwłaszcza pochodzących z późniejszych lat jego istnienia. Dotyczy to także zmian funkcji i kompetencji poszczególnych komórek. Generalnie można stwierdzić, że zmiany strukturalne w Związku następowały regularnie, co roku, a nawet częściej. W wyniku tych zmian powstało kilka przedsiębiorstw własnych Związku, na bazie jego komórek. W 1959 roku np. utworzono Spółdzielcze Przedsiębiorstwo Zaopatrzenia, Spółdzielcze Przedsiębiorstwo Hurtu a w 1948 Zakład Urządzeń Socjalnych, Ośrodek Postępu Technicznego oraz Dom Usług. Z bardziej istotnych zmian w strukturze zanotować można likwidację pionu członka Zarządu ds. inwalidzkich w 1956 roku. Natomiast w 1958 roku w wyniku wewnętrznej reorganizacji komórek organizacyjnych powołano Zespół Analiz z zadaniami prowadzenia prac analityczno-badawczych w zakresie wszelkich zjawisk społeczno-ekonomicznych zachodzących w działalności zrzeszonych spółdzielni skupiający w swoich szeregach etatowych kierowników wszystkich działów i wydziałów Związku. Ponadto utworzono m.in. Dział Ekonomiczny w miejsce zlikwidowanych działów: Działu Planowania i Statystyki oraz Działu Zatrudnienia oraz usamodzielniono zespoły ekonomiczno-techniczne (dawne zarządy) znosząc Dział Ekonomiczno-Techniczny. Czynności kancelaryjne w Wojewódzkim Związku Spółdzielni Pracy spełniały: Kancelaria Główna i sekretariaty istniejące przy gabinetach poszczególnych wiceprezesów. Czynności te regulowały instrukcje kancelaryjne WZSP m.in. z dnia 1 listopada 1954 roku oraz 1 kwietnia 1958 roku. Wpływającą korespondencję otwierano w Kancelarii Głównej i rozdzielano na sekretariaty opatrując ją pieczątką wpływu. Skargi i zażalenia odsyłano natychmiast do działu Prezydialnego. Natomiast wpływy do Działu Kadr pozostawały nie otwarte, a stempel z datą umieszczano na kopercie. Pozostałą korespondencję wysyłano do sekretariatów, gdzie następowała dalsza segregacja na działy, ewentualnie wydziały. W ten sposób przygotowaną korespondencję przedkładano (w teczkach) do wglądu i decyzji członkom Zarządu. Przejrzana i opisana oraz sprawdzona pod względem właściwej segregacji korespondencja zwracana była do sekretariatu, gdzie ją dekretowano i ewidencjonowano w dziennikach podawczych. W dziennikach tych notowano jednocześnie numer, pod którym pismo zostało zarejestrowane w Kancelarii Głównej. Symbole komórki załatwiającej i liczbę dziennika wpisywano w odpowiednich miejscach stempla, odbitego w Kancelarii Głównej. Ponadto sekretariaty rejestrowały telefonogramy i korespondencję wewnętrzną. Pisma o charakterze terminowym sekretariat ewidencjonował dodatkowo w imiennym skorowidzu – terminarzu. Sprawozdania periodyczne nie były rejestrowane w dzienniku podawczym. Jedynie po ich otrzymaniu sekretariat przekazywał je do właściwych komórek, które we własnym zakresie prowadziły rejestr wpływu tychże materiałów. Pisma wychodzące z urzędu (podpisane) przekazywano do sekretariatu. Tam je dopisywano do dziennika podawczego i stemplowano (Dział Kadr posiadał własny dziennik podawczy). Pisma wychodzące otrzymywały w zasadzie numer pisma, na który były odpowiedzią, w wypadku braku takiego – kolejny numer bieżący dziennika podawczego. Tak przygotowane pisma oddawano do Kancelarii Głównej, skąd wysyłano je na zewnątrz. Kopie tych pism odsyłano do właściwej komórki organizacyjnej. Jedynie pisma okólne, czy informacyjne doręczane były bezpośrednio do Kancelarii Głównej. Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy w Poznaniu zaprzestał prowadzenia statutowej działalności w dniu 30 czerwca 1975 roku, zgodnie z w/w uchwałą Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Pracy. Na likwidatora Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy w Poznaniu wyznaczony został Krajowy Związek Spółdzielni Pracy Budownictwa w Poznaniu – w myśl uchwały Zarządu CZSP Nr 88/75 z dnia 18.7.1975 rok. [Na podst. wstępu do inwentarza J. Miedzianowskiej]

Akta przechowywane w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy udostępniane w Archiwum Państwowym w Poznaniu