Klasztor Dominikanów w Brodach

Sygnatura
528/55/0
Liczba serii
0
Liczba skanów
0

Zawartość:

Zespół archiwalny klasztoru Dominikanów w Brodach ma charakter szczątkowy i składa się z zaledwie 3 jednostek archiwalnych. Jedną z nich jest cenny XVIII-wieczny kodeks z opisem fundacji, uposażenia i stanu klasztoru, sumariuszami akt archiwum klasztornego, inwentarzami wyposażenia liturgicznego i księgozbioru oraz rocznymi tabelami przychodów klasztoru. Z tego samego stulecia pochodzi oryginał ekstraktu z ksiąg grodzkich lwowskich, dotyczący pozwu wniesionego przed Trybunał Koronny w Lublinie przez klasztory w Brodach i Żółkwi. Jako posteriora w zespole znalazł się plan sytuacyjny budynku poklasztornego z 1923 r., opracowany przez Stanisława Ozgę. Plan ten powstał w związku ze staraniami części społeczności katolickiej Brodów na rzecz odzyskania gmachów podominikańskich z rąk żydowskich właścicieli. Rysunek zachowuje szczególną wartość ze względu na późniejszą rozbiórkę zabudowań należących niegdyś do brodzkich dominikanów.

Dzieje twórcy:

Początki klasztoru braci kaznodziejów w Brodach sięgają połowy XVII w., od kiedy przy tamtejszym kościele parafialnym rezydował dominikanin z pobliskiego Podkamienia, pełniący urząd promotora bractwa różańcowego założonego w 1647 r. Od ok. 1673 r. zakonnicy podejmowali starania na rzecz pozyskania dużej kamienicy w mieście w celu przekształcenia jej na klasztor. W 1677 r. Stanisław Koniecpolski (wnuka hetmana o tym samym imieniu i nazwisku) ofiarował dominikanom kamienicę w rynku, a w sąsiedztwie miejsce na wzniesienie świątyni. Ponadto przekazał zakonnikom sumę 10 tys. złotych polskich ulokowanej na wsi Wołkowatycze oraz 10 tys. złotych polskich ulokowanej na wsi Pleszkowce. W 1677 r. fundację zatwierdziła kapituła generalna Zakonu Kaznodziejskiego w Rzymie. Uroczyste wprowadzenie dominikanów do Brodów odbyło się rok później; pierwszym przeorem został o. Jacek Rzeczkowski OP. Klasztor wszedł w skład prowincji ruskiej Zakonu Kaznodziejskiego i należał do kontraty lwowskiej. Zakonnicy szybko wznieśli okazały, murowany kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika, w którym – z woli arcybiskupa lwowskiego obrządku ormiańskiego – liturgię sprawowali także brodzcy Ormianie. Jak podaje o. Sadok Barącz OP, tamtejsi dominikanie posiadali także jurydykę oraz trzy włóki pola w okolicy miasta. W ostatnich latach XVII w. klasztorem kierowali kolejno przeorzy o. Tomasz Nargielewicz OP i o. Kazimierz Oziemborowski OP. W latach 1700-1784 urząd przełożonego pełnili m.in. ojcowie Symforian Wiszniowski OP, Archanioł Żuliński OP, Apolinary Ordelski OP, Piotr Chryzolog Gorlicki OP, Tomasz Nowomiejski OP, Michał Mościbrodzki OP, Bazyli Koniecki OP, Piotr Prasołowicz OP, Kazimierz Sadowski OP, Henryk Russyan OP, Marian Pruski OP, Józef Chojnicki OP, Tomasz Awedyk OP, Klemens Żebrowski OP, Wawrzyniec Kirajkiewicz OP, Kazimierz Kłodnicki OP, Antoni Nowacki OP i Albert Słotwiński OP. Z powodu epidemii, w 1721 r. w klasztorze przez 4 miesiące przebywali wykładowcy i bracia studenci z konwentu pw. Bożego Ciała we Lwowie. W XVIII w. dominikanie brodzcy ponosili częste straty w pożarach: w 1715 i 1764 r. uszkodzone zostały zabudowania klasztorne, a w 1742 r. spłonęło wyposażenie kościoła. Pomimo tych klęsk, w pierwszej połowie stulecia doszło do rozwoju placówki, o którym świadczy choćby znaczący wzrost liczby paramentów kościelnych, często wysokiej jakości. W połowie XVIII w. klasztor zamieszkiwało 7 zakonników (6 ojców i 1 brat konwers), a jego biblioteka liczyła kilkadziesiąt książek. W 1764 r. wspólnota brodzkich dominikanów posiadała 66 800 złotych polskich kapitału. Klasztor został skasowany przez władze austriackie 18 lutego 1784 r., a jego majątek włączono do Funduszu Religijnego. Część zakonników przez pewien czas pozostała jeszcze w Brodach – na początku lat dziewięćdziesiątych XVIII w. jako wikariusze kooperatorzy tamtejszej parafii posługiwali ojcowie Edward Hasse OP, Jan Ziębicki (Ziembicki) OP i Henryk Prossowski OP. Władze austriackie przekazały budynki poklasztorne siostrom szarytkom, które przebudowały nawę kościoła na szpital, a prezbiterium przekształciły w kaplicę. Po pożarze w 1801 r. zakonnice sprzedały gmach dwóm rodzinom żydowskim. W XIX w. w dawnym klasztorze mieściły się biura administracji państwowej i szkoła realna, a na początku XX w. sklepy i mieszkania. Kościół podominikański pełnił funkcje magazynu, sali zabaw, składu piwa, miodu i wódek oraz stajni dla koni. W 1922 r. mieszkańcy Brodów podjęli starania o odzyskanie świątyni poprzez jej wywłaszczenie lub wykupienie z rąk żydowskich, a w 1927 r. powołali Towarzystwo Rewindykacji Klasztoru i Kościółka Podominikańskiego w Brodach. Ponieważ sprawa budziła olbrzymie emocje społeczne, dominikanie z Podkamienia zgłaszali gotowość nabycia budynków w Brodach po sprzedaniu części majątku Gołogóry; generał zakonu o. Ludwik Theissling OP nie zezwolił jednak na podjęcie tych działań. Po zakończeniu II wojny światowej dawny kościół i klasztor zostały rozebrane z polecenia władz sowieckich; obecnie na ich miejscu znajduje się dom towarowy.

Daty skrajne:

1737-1763, 1923

Klasyfikacja:

instytucje wyznaniowe

Nazwa twórcy:

Daty:

1737-1923.

Nazwa dawna:

Nazwa obcojęzyczna:

Języki:

polski, łaciński

Dostępność:

Udostępniany w całości

Ogółem jednostek archiwalnych:

3

Ogółem opracowanych jednostek archiwalnych:

3

Ogółem jednostek archiwalnych bez ewidencji:

0

Ogółem metrów bieżących

0.05

Ogółem opracowanych metrów bieżących

0.05

Ogółem metrów bieżących bez ewidencji

0.0

Ogółem jednostek archiwalnych:

0

Ogółem plików :

0

Ogółem rozmiar (w MB):

0.0

Ogółem dokumentów

0

Ogółem spraw

0

Ogółem klas

0

Ogółem jednostek archiwalnych:

0.0

Ogółem metrów bieżących:

0.0

Daty skrajne dokumentacji niearchiwalnej: