Sesje Gminnej Rady Narodowej w Nowym Mieście nad Wartą 11 j.a. 1973-1990 Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Nowym Mieście nad Wartą 8 j.a. 1973-1990 Komisje stałe 19 j.a. [1972]1973-1990 Radni 1 j.a. 1974-1977 Zebrania wiejskie, sołtysi i podsołtysi 1 j.a. 1972-1977 Komitet Kontroli Społecznej 1 j.a. 1978-1982 W zespole wyodrębniono priora dotyczące narad sołtysów i zebrań wiejskich z okresu działalności Gromadzkiej Rady Narodowej w Nowym Mieście nad Wartą (syg. 40).

Z dniem 1 stycznia 1973 roku weszła w życie reforma ustrojowa państwa. W jej rezultacie z kompetencji rad narodowych wydzielono funkcje wykonawcze i administracyjne, a następnie przekazano je działającym jednoosobowo terenowym organom administracji państwowej. Równocześnie dokonano zmian w podziale administracyjnym kraju, powołując w miejsce dotychczasowych gromad większe i silniejsze jednostki administracyjne – gminy . Gmina Nowe Miasto nad Wartą utworzona została 1 stycznia 1973 roku i objęła następujące obręby geodezyjne (miejscowość z przyległościami): Aleksandrów, Boguszyn, Boguszynek, Chocicza, Chromiec, Chwalęcin, Dębno, Klęka, Kolniczki, Komorze Nowomiejskie, Kruczyn, Kruczynek, Michałów, Nowe Miasto nad Wartą, Radliniec, Rogusko, Skoraczew, Szypłów, Teresa, Wolica Kozia, Wolica Pusta . Organem władzy państwowej i podstawowym organem samorządu społecznego na terenie gminy była gminna rada narodowa, na terenie miasta – miejska rada narodowa, natomiast organem administracji państwowej oraz organem wykonawczym i zarządzającym rady był naczelnik gminy. Kompetencje gminnych rad narodowych określały ustawy o radach narodowych z 1958 i 1983 roku . Będąc organem władzy państwowej rada zapewniała wykonanie na terenie gminy zadań podstawowych, wzrost i unowocześnienie produkcji, rozwój gospodarczy, społeczny i kulturalny, natomiast jako organ samorządu społecznego dbała o zaspokajanie potrzeb bytowych ludności. Rada zapewniała wykonanie zadań gospodarczych i społecznych, ustalała zasadnicze kierunki rozwoju gminy, zapewniała rozwój zakładów, instytucji i urządzeń służących zaspokajaniu potrzeb gospodarczych, socjalnych, zdrowotnych, oświatowo-kulturalnych ludności, zapewniała właściwą gospodarkę ziemią oraz popierała rozwój budownictwa wiejskiego. Do zadań rady należały również działania na rzecz przyspieszenia postępu w gospodarce rolnej, a także kontrola oraz koordynacja działalności jednostek państwowych, spółdzielczych i organizacji społecznych, szczególnie pod kątem realizacji planów społeczno -gospodarczego rozwoju kraju, gospodarności i właściwego podejścia do potrzeb obywateli. W szczególności do rady należały kwestie: gminnych elektrowni, gazowni, zakładów wodociągowych i oczyszczania, komunikacji, budowy i utrzymania dróg, ulic, placów i mostów, zarządu budynków mieszkalnych, zakładów produkcyjnych, handlowych i usługowych, placówek oświatowych (żłobków, przedszkoli, szkół podstawowych, świetlic, bibliotek), ochrony zdrowia oraz rozwoju i unowocześnienia rolnictwa, produkcji rolnej, skupu i kontraktacji, zadrzewień. 5 stycznia 1973 roku uchwałą nr I/1/73 Gminnej Rady Narodowej w Nowym Mieście nad Wartą wprowadzono pierwszy regulamin Gminnej Rady Narodowej. Kolejne regulaminy zostały ustanowione w roku: 1974, 1975, 1978, 1984, 1988 i w 1989. Gminna Rada Narodowa w Nowym Mieście nad Wartą działała na sesjach, za pośrednictwem powoływanych dla poszczególnych dziedzin komisji (komisje stałe i doraźne) oraz prezydium. Na pierwszej sesji rady wybierano przewodniczącego gminnej rady narodowej i powoływano prezydium rady. W jego skład wchodzili: przewodniczący rady i jego zastępca oraz przewodniczący stałych komisji. Do zadań prezydium rady należało ustalanie rocznego planu pracy rady, przygotowywanie i zwoływanie sesji, organizacja i koordynacja prac komisji, udzielanie pomocy radnym w wykonywaniu ich obowiązków, a także reprezentowanie rady na zewnątrz. Prezydium kontrolowało właściwe i terminowe wykonanie uchwał rady narodowej, prawidłowość realizacji interpelacji i wniosków radnych oraz uchwał samorządów mieszkańców. Z kolei przewodniczący rady zwoływał posiedzenia prezydium, przewodniczył sesjom i podpisywał uchwały, które na nich zapadały. Poszczególnymi dziedzinami życia gminy zajmowały się komisje. Czuwały one nad prawidłowym wykonaniem uchwał gminnej rady narodowej, utrzymywały łączność z mieszkańcami, sprawowały kontrolę społeczną nad jednostkami państwowymi i spółdzielczymi oraz organizacjami społecznymi, jak również opiniowały uchwały przedstawiane radzie przez naczelnika gminy lub same występowały z inicjatywą do rady bądź bezpośrednio do adresatów. Rada powoływała komisje na podstawie wytycznych Rady Państwa . W 1973 roku w Nowym Mieście nad Wartą działały cztery komisje: Komisja Planu, Budżetu i Finansów oraz Spraw Komunalnych i Zaopatrzenia, Komisja Rolnictwa, Komisja Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych, a także Komisja Ładu i Porządku Publicznego . W roku 1974 Komisja Planu, Budżetu i Finansów oraz Spraw Komunalnych i Zaopatrzenia zmieniła nazwę na Komisję Rozwoju Gospodarczego i Zaopatrzenia . Rok później Komisja Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych przekształciła się w Komisję Wychowania, Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych . W latach 1976-1987 funkcjonowały nadal cztery komisje ; natomiast w 1988 roku było już ich pięć: Komisja Rozwoju Gospodarczego, Zaopatrzenia i Usług, Komisja Rolnictwa i Ochrony Środowiska, Komisja Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych, Komisja Samorządu Społecznego i Komisja Przestrzegania Prawa i Porządku Publicznego . Instytucjami pomocniczymi rady narodowej były zebrania mieszkańców wsi, sołtysi (do których należało utrzymywanie więzi między mieszkańcami wsi a radą) oraz komitety blokowe (zwane też osiedlowymi; reprezentujące mieszkańców miast i współdziałające z radą). Od wejścia w życie ustawy o radach narodowych z 1983 roku, rada stała się organem samorządu terytorialnego, sołtysi, rady sołeckie i zebrania wiejskie – organami samorządu wiejskiego, a komitety osiedlowe i zebrania mieszkańców osiedli – organami samorządów mieszkańców miast . Sołtysi byli wybierani przez ogół mieszkańców sołectwa i przewodzili zebraniom. Na zebraniach omawiano przede wszystkim bieżące sprawy, związane z miejscem zamieszkania (dotyczące warunków społeczno-gospodarczych, bytowych i kulturalnych mieszkańców, planu zagospodarowania terenu wsi, produkcji rolnej, urządzeń komunalnych, bezpieczeństwa, zaopatrzenia wsi w wodę pitną itp.). W sprawach, które wykraczały poza możliwości zebrania wiejskiego, występowano z wnioskiem o rozpatrzenie do rady narodowej. Podobne były uprawnienia zebrań mieszkańców osiedli. Na mocy uchwały nr IV/14/84 Gminnej Rady Narodowej w Nowym Mieście nad Wartą z dnia 28 grudnia 1984 roku zatwierdzono statuty samorządów mieszkańców wsi dla następujących sołectw: Boguszyn, Boguszynek, Chocicza, Chromiec, Chwalęcin, Dębno, Kruczyn, Komorze, Kolniczki, Kruczynek, Klęka, Michałów, Nowe Miasto, Rogusko, Radliniec, Skoraczew, Szypłów, Stramnice, Wolica Kozia, Wolica Pusta . Instytucją pomocniczą rady narodowej był komitet kontroli społecznej, który został powołany na mocy ustawy z dnia 26 maja 1978 roku o zmianie ustawy o radach narodowych . Na mocy uchwały nr IV/13/78 z dnia 5 września 1978 roku zatwierdzono regulamin organizacji pracy Gminnego Komitetu Kontroli Społecznej . Komitet kontroli społecznej na czele z przewodniczącym działał pod nadzorem Rady Państwa i Rady Narodowej stopnia wojewódzkiego. Do jego głównych zadań należało: funkcja kontrolna organów kontroli społecznej związków zawodowych, organizacji spółdzielczych oraz samorządu mieszkańców miasta i wsi, umacnianie i doskonalenie form kontroli społecznej, a także egzekwowanie zaleceń pokontrolnych. Członkowie komitetu będąc na służbie korzystali z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym. Współdziałali z organami kontroli państwowej i politycznej; w przypadku wykrycia negatywnych zjawisk informowali o zaistniałej sytuacji organy ścigania i wnioskowali o szybką interwencję w danej sprawie. Ze swych czynności komitet kontroli społecznej przygotowywał roczne sprawozdania, które przedstawiał radzie narodowej. Gminna Rada Narodowa w Nowym Mieście nad Wartą, Naczelnik Gminy oraz podległy mu urząd zniesione zostały z chwilą wprowadzenia w maju 1990 roku systemu samorządu terytorialnego. Ich kompetencje przejęła Rada Gminy w Nowym Mieście nad Wartą oraz Wójt Gminy jako organy samorządu terytorialnego . [oprac. Justyna Matz-Janiszewska].

KM 3/2014