Protokoły zebrań (1962-1966) 2 j.a., Spis członków i kandydatów PZPR (1960-1962) 1 j.a.

Podstawowa Organizacja Partyjna Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (POP PZPR) stanowiła najniższy szczebel hierarchii partyjnej. Warunkiem powstania POP PZPR była ilość członków należących do PZPR w danej jednostce organizacyjnej lub terenowej. Statut PZPR uchwalony przez VI Zjazd PZPR w grudniu 1971 r. ustalał minimalną liczbę członków na pięciu. Do powstania POP PZPR niezbędna była zgoda Komitetu Powiatowego PZPR, zaś po uchwaleniu zmian w statucie partii przez VII Zjazd PZPR w grudniu 1975 r., konieczna była zgoda właściwego Komitetu Gminnego, Miejskiego (Miejsko-Gminnego) lub Dzielnicowego PZPR. Podstawową zasadą budowy PZPR była zasada produkcyjno-terytorialna. Zasada więzi produkcyjnej oznaczała, że członkowie partii tworzą POP PZPR w miejscu pracy zawodowej: w przedsiębiorstwach, urzędach, uczelniach, szkołach, jednostkach wojskowych, szpitalach i innych instytucjach uspołecznionych. Zasada budowy terytorialnej oznaczała tworzenie organizacji partyjnej w miejscu zamieszkania członków partii – na wsiach, w miasteczkach, dzielnicach, osiedlach. Do tak zorganizowanych POP PZPR należeli mieszkańcy nie pracujący zawodowo (emeryci), lub pracujący zawodowo w miejscu zamieszkania (np.: rolnicy). Wydaje się, że panowała pewna dowolność w wyborze POP PZPR w przypadku zatrudnionych, chociaż występowała tendencja do wstępowania do POP PZPR zakładowych. Jednocześnie pracownicy po przejściu na emeryturę mieli prawo do zachowania członkostwa w POP zakładowej lub do przejścia do POP terenowej. W większych organizacjach funkcjonowały całe organizacje partyjne – OOP (Oddziałowe Organizacje Partyjne PZPR) lub POP emerytów i rencistów. Główne zadania POP określone były w statucie PZPR. Podstawowe zadania POP były dość jednolite i można je streścić w kilku punktach: -wprowadzanie w życie uchwał wyższych szczebli organizacji partyjnej na terenie działania POP (wypełnianie funkcji pasa transmisyjnego pomiędzy partią a społeczeństwem) -praca szkoleniowa nad poznawaniem zasad marksizmu -praca propagandowa w środowisku osób nie należących do partii w celu zachęcenia ich do wstąpienia w szeregi PZPR -przyjmowanie chętnych w szeregi kandydatów i członków partii Struktura POP uzależniona była od ilości członków organizacji. Wniosek o zatwierdzenie powstającej POP należało złożyć do właściwego komitetu (przed 1975 do Komitetu Powiatowego, później do Komitetu Miejskiego/Miejsko-Gminnego, Gminnego lub Dzielnicowego). Na posiedzeniu plenarnym komitetu wniosek był opiniowany i przesyłany Egzekutywie, która podejmowała ostateczną decyzję w postaci uchwały. Utworzona w ten sposób POP wybierała swoje władze. Ich struktura uzależniona była również od liczby członków POP i mogła ulegać zmianie wraz ze zmianą liczby członków. 1.POP licząca od 5 do 15 członków partii wybierała jedynie sekretarza i jego zastępców (zazwyczaj II i III sekretarza) na zebraniu POP. 2.POP licząca od 15 do 100 członków miała już bardziej złożoną strukturę. Zebranie ogólne wybierało Egzekutywę, jako władzę wykonawczą, której zadaniem było bieżące realizowanie zadań POP i wykonywanie uchwał podjętych na zebraniu POP. Egzekutywa wybierała ze swego grona I sekretarza i jego zastępców (II i III sekretarz). Dla usprawnienia pracy POP w styczniu 1949 r. Biuro Organizacyjne Komitetu Centralnego PZPR powołało do życia grupy partyjne oparte o więź produkcyjną („jednoczesne wykonywanie pracy na wyodrębnionym odcinku produkcji”). Na czele grupy partyjnej stał grupowy podporządkowany bezpośrednio Egzekutywie POP. Zadania grup partyjnych były analogiczne do zadań POP (oprócz prawa do przyjmowania członków i kandydatów oraz podejmowania uchwał). Władzą uchwałodawczą w POP było zebranie ogólne, na którym obecni byli wszyscy członkowie POP. Zebranie miało odbywać się przynajmniej raz w miesiącu. Przygotowaniem zebrania zajmowała się Egzekutywa POP. W połowie kadencji (IX nadzwyczajny Zjazd PZPR z VII 1981 r. wprowadził zmiany do statutu wydłużając kadencję instancji partyjnych z 2 lat do 2 i pół roku) odbywało się zebranie sprawozdawcze, na którym analizowane prace całej POP. POP miała prawo organizować zebrania otwarte, na które zapraszano członków ZSL i SD oraz bezpartyjnych. 3.W POP liczących więcej niż 100 członków można było powoływać Oddziałowe Organizacje Partyjne zgodne ze strukturą instytucji. OOP przyjmowały strukturę mniejszych POP. Egzekutywa OOP była podporządkowana egzekutywie POP. Wybór zaś egzekutywy całej POP odbywał się na dwa sposoby. Zebrania OOP wyłaniały delegatów na konferencję delegatów OOP, która wybierała Egzekutywę. Egzekutywa mogła być również wybrana na zebraniu ogólnym POP. 4.W POP liczącej więcej niż 400 członków powoływano – za zgodą Egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego (KW) PZPR – Komitet Zakładowy (stosowano również nazwę Komitet Fabryczny, zaś na uczelniach wyższych Komitet Uczelniany). Władzą uchwałodawczą KZ było posiedzenie plenarne. Członków Komitetu wybierano na konferencjach delegatów OOP (konferencji zakładowej) lub na zebraniu ogólnym POP. Na posiedzeniu plenarnym KZ wybierano Egzekutywę. W przypadku bardzo dużych zakładów posiadających kilka oddziałów możliwe było utworzenie kilku komitetów zakładowych, które wyłaniały wspólny Komitet Ogólnozakładowy. Podczas prac przy porządkowaniu akt byłego Archiwum KW nie natrafiono na taki model KZ na Opolszczyźnie. Zgodnie z § 48 statutu PZPR (z 1975 r.) możliwe było utworzenie Komitetu Środowiskowego dla kilku zakładów i instytucji o jednorodnym charakterze (np.: Komitet Środowiskowy Budownictwa w Opolu czy Komitet Oświaty i Wychowania w Opolu). Podobnie kilka organizacji partyjnych działających w pokrewnych przedsiębiorstwach lub instytucjach mogło połączyć się w jedną branżową organizację partyjną.