Dział I. Ogólne sprawy ustrojowe i administracyjne z lat 1749-1857, sygn. 1-3. W tym m.in.: rękopiśmienna kronika miasta Johanna Davida Wendlanda, obchody 500-lecia nadania praw miejskich Koszalinowi. Dział II. Organizacja władz miejskich. Nominacje i sprawy osobowe z lat 1690-1944, sygn. 4-57. W tym: obsadzanie stanowisk kościelnych i szkolnych, nominacje wójtów i ławników we wsiach miejskich, akta personalne urzędników magistratu. Dział III. Własność miejska z lat 1555-1847, sygn. 58-93. W tym: wykazy nieruchomości miejskich, akta sporów granicznych i regulacji granic, zastawy, pożyczki i długi miasta. Dział IV. Administracja finansowa z lat 1640-1906, sygn. 94-404. W tym: księgi inwentarzowe wsi miejskich, księgi urządzeniowe folwarków, młynów, cegielni, wapienników i innych obiektów należących do miasta, akta poszczególnych wsi miejskich i folwarków oraz młynów, cegielni, papierni i folusza, akta pozostałych dziedzin administracji finansowej (leśnictwo, łowiectwo, fundusze dodatkowe, stypendia, legaty). Dział V. Administracja wewnętrzna i sprawy policyjne z lat 1591-1945, sygn. 405-909. W tym: materiały statystyczne dot. ludności miasta oraz wsi i folwarków miejskich. Statystyka przestępczości, wykazy cen, akta nadzoru policyjnego w zakresie opieki społecznej, służby zdrowia, bezpieczeństwa przeciwpożarowego, inwestycji budowlanych, akta rzemiosła i przemysłu manufakturowego, organizacja szkolnictwa w mieście i we wsiach miejskich, plany rozbudowy miasta, dokumentacja techniczna obiektów przemysłowych, gmachów publicznych, akta dot. remontów i przebudowy budynków, ulic i urządzeń komunalnych. Dział VI. Sprawy wojskowe z lat 1779-1945, sygn. 910-932. W tym: udział miasta w kosztach budowy obiektów wojskowych oraz w spłacie długów z okresu okupacji francuskiej, zarządzenia z lat 1944-1945. Dział VII. Rękopisy, księgi, rachunki z lat 1601-1803, sygn. 933-935. W tym: roty przysiąg urzędników miejskich, księgi dochodów i wydatków kasy ubogich. Dział VIII. Wydział Budowlany z lat 1863-1945, sygn. 936-2207. W tym: akta dot. budowy budynków, ulic, placów, mostów o dróg.

Koszalin otrzymał prawa miejskie (prawo lubeckie) w roku 1266 od biskupa kamieńskiego (z Kamienia Pomorskiego) Hermanna von Gleichen. Do połowy XVII w. należał terytorialnie do księstwa zachodniopomorskiego. Bezpośrednimi zwierzchnikami feudalnymi miasta byli do czasu reformacji biskupi kamieńscy. Od 1534 r. ziemie byłego dominium biskupów kamieńskich stanowiły, wraz z Koszalinem, wydzieloną jednostkę administracyjną. Wykształcony w średniowieczu ustrój miasta oparty na prawie lubeckim niemal niezmieniony dotrwał do połowy XVI w. W tym czasie władzę sprawowała rada miejska, na której czele stało dwóch burmistrzów. Od poł. XVI w. stopniowo ograniczeniu ulegała władza burmistrzów na rzecz rady i patrycjatu oraz na rzecz pozostałych warstw społecznych, zwłaszcza rzemieślników miejskich. Od 1653 r. Koszalin wszedł w skład Brandenburgii a następnie Prus. Reformy w ustroju władz miejskich Prus z przełomu XVII i XVIII w. prowadziły do stopniowej likwidacji samorządu miejskiego poszczególnych miast. Nasilenie reform przypadło na okres panowania Fryderyka Wilhelma I (1713-1740), a zmierzały one do upaństwowienia zarządów miejskich i niwelacji odrębności ustrojowych miast, z położeniem głównego nacisku na finansach miejskich. Na początku XVIII w. na czele władz miejskich Koszalina stało dwóch burmistrzów, ale zamiast dawnej patrycjuszowskiej rady sprawami miasta zarządzało kolegium urzędnicze, zależne od władz pruskich. W 1713 r. najistotniejsze sprawy gmin miejskich przeszły do kompetencji Komisariatu Wojennego (Kriegskommissariat), a w 1723 do Kamery (Kriegs-und Domänenkammer). W 1739 r. zniesiono dotychczasowe przedstawicielstwo mieszczan w osobach "dwunastu mężów", zastępując je czteroosobowym ciałem doradczym. Samorząd miasta tworzyła rada, zwana magistratem oraz przedstawicielstwo kupiectwa i rzemiosła. Rada była organem wykonawczym i uchwałodawczym. Reforma miejska Steina-Hardenberga weszła w życie w miastach monarchii pruskiej w 1808 r., regulując nowe zasady ustroju miast i dopuszczając obywateli gminy miejskiej do szerokiego udziału w zarządzaniu miastem. Miejsce dawnych urzędników Kamery pruskiej zajęło kolegium pochodzące z wyboru. Koszalin ponownie uzyskał samodzielność w wielu dziedzinach gospodarki miejskiej, porządku wewnętrznego i sądownictwa. Mieszkańców miasta podzielono na dwie klasy: posiadaczy prawa miejskiego (Bürger) i protegowanych (Schutzverwandte), nie posiadających praw wyborczych. Samorząd miasta składał się z dwóch organów: uchwałodawczgo i kontrolnego (Stadtverwandte) oraz wykonawczego, zwanego magistratem. Wszystkich radnych wybierano w głosowaniu. Rada podejmowała decyzje w niemal wszystkich najważniejszych sprawach, w tym dot. finansów miejskich, bez obowiązku uzgadniania postanowień z władzami państwowymi. Wybierała też członków magistratu, który kierował ogólną administracją miasta. W 1816 r. Koszalin stał się siedzibą (do 1945 r.) władz rejencyjnych (rejencji koszalińskiej) i stolicą koszalińskiego powiatu ziemskiego. W 1853 r. w Prusach wprowadzono nową ordynację, zmieniającą podstawy prawne działania samorządu miejskiego w miastach sześciu wschodnich prowincji pruskich. Przede wszystkim zmieniała ona definicje prawa wyborczego oraz procedurę wyborów do rady, preferując najbogatszą warstwę społeczeństwa miast. Rozszerzyła także kompetencje magistratu, zastrzegając jednocześnie wyłączność decyzji zwierzchnich władz państwowych (rejencji) w szczególnie ważnych sprawach dla gospodarki miejskiej. Z dniem 1 kwietnia 1923 r. Koszalin awansował do rangi miasta wydzielonego z powiatu. Z dniem 1 stycznia 1934 r. w Niemczech weszła w życie ustawa o ustroju gminnym z dn. 15 grudnia 1933 r., która podporządkowała interesy miast ogólnym zasadom polityki nazistowskiej. Zerwano z dotychczasowym parlamentarno-demokratycznym charakterem samorządu miejskiego. Zarząd miejski (Stadtverwaltung) w miastach wydzielonych składał się z nadburmistrza (Oberbürgermeister), burmistrza, szafarza, członków-doradców i rady miejskiej. Ta ostatnia nie miała prerogatyw do podejmowania uchwał i pełniła jedynie funkcje organu doradczego. Cała władza wykonawcza skupiała się w ręku kierownika gminy - nadburmistrza. Szczegółowe przepisy dot. administracji samorządowej w miastach ustalała ordynacja z dn. 30 stycznia 1935 r., która w niemal niezmienionej postaci obowiązywała do 1945 r. [opracowano na podstawie wstępu do inwentarza zespołu "Akta miasta Koszalina", autorstwa mgra Adama Muszyńskiego]

Opracowanie zakończono w 2015 r. nadając jednostkom aktowym sygnaturę ciągłą od numeru 1 do 2203. Zespól został wpisany do bazy danych IZA oraz został wprowadzony do systemu ZoSIA Inwentarz został wydany również w formie publikacji. W 2019 r. zespól powiększył się o 4 j.a. (zespól liczy łącznie 2207 j.a. co stanowi 21,01 mb) - opracowane