Na serię pierwszą składają się akta sekcji pierwszej (1K) „ds. rozpatrywania spraw w I instancji". Znajdują się tu sprawy osób oskarżonych o przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu i interesom państwa. Duża ich część to sprawy z artykułów 22 - 29 rozpowszechnianie fałszywych informacji tzn. wiadomości usłyszanych w zachodnich radiostacjach lub opowiadanie dowcipów politycznych, lżenie ustroju i sporządzanie i kolportaż ulotek o tej treści. Wśród spraw tej sekcji jest 17 spraw rozpatrywanych przez „sekcję tajną", powołanej w 1950 r., do zwalczania przeciwników politycznych. Drugą serię stanowią akta sekcji drugiej (2K) „ds. rozpatrywanych w trybie doraźnym". Są to akta spraw osób oskarżonych o ciężkie przestępstwa pospolite, ale również o spowodowanie katastrof kolejowych jak i nadużycia gospodarcze. W serii trzeciej, najmniejszej znalazły się pomoce kancelaryjne prowadzone dla spraw, gdy sąd działał jako odwoławczy. Są to repertoria i skorowidze spraw cywilnych oraz skorowidze spraw cywilnych i karnych, rozpatrywanych Wartości tej dokumentacji aktowej polega na jej znaczeniu historycznym. Pochodzi ona bowiem z okresy przełomowego w naszych dwudziestowiecznych dziejach. Z okresu stalinizmu, który ukształtował nowy ustrój w naszym kraju, stosunki społeczne i własnościowe na dziesięciolecia. Odchodzi się w tym czasie stopniowo w sądownictwie powszechnym, podobnie jak w innych dziedzinach życia państwowego i społecznego od wzorców międzywojennych na rzecz wprowadzenia systemu radzieckiego. Proces ten starałem się przybliżyć w pierwszej części wstępu, teraz chce powiedzieć, że akta zespołu „Sąd Apelacyjny w Warszawie z lat 1949-1950", bardzo wyraźnie prezentują ten kierunek przemian i metody działania systemu. Kompetencjach Sądu zostały określone, przez niemal wszystkie najistotniejsze dekrety władz, wydane w celu spacyfikowania społeczeństwa oraz budowy i ochrony nowego ustroju. Akta zespołu mogą być doskonałym źródłem dla historyków, socjologów oraz osób zainteresowanych losami członków swych rodzin, ponieważ w przeciwieństwie do okresów, kiedy wydziały karne sądu zajmowały się tylko sprawami kryminalnymi, to poczynając od lat 1949-1950, stanowiły one tylko niewielką części ich działalności. Sąd rozpatrywał w oskarżenia, głównie w sprawach politycznych lub o współpracę z okupantem niemieckim, które niejednokrotnie były tylko pretekstem do rozprawy z przeciwnikami politycznym. Spraw takich jest w zespole około 3A. Zarzuty w nich stawiane brzmią już teraz kuriozalnie, ale budzą też grozę, bo nie jest to historia tak odległa, aby sądzić, że prędko nie może się powtórzyć. Działalność ówczesnych władz była zamachem na podstawowe prawa człowieka i miała na celu zastraszenie społeczeństwa. Dlatego przed sądem mógł stanąć każdy obywatel. Akta pokazują, więc przekrój całego społeczeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem grup ludzi niewygodnych dla władzy lub nieprzystosowanych do nowej rzeczywistości, z różnych warstw społeczeństwa. Poprzez akta można zobaczyć, również wykonawców owej polityki. Działalność ówczesnego systemu sprawowania władzy, oraz jakie było w nim miejsce i rola sądów. Poczynają od akt śledztw wszczynanych przez MO, u.b.p. lub zarząd informacji WP, różnych szczebli, albo przez prokuraturę powszechną lub wojskową, a wreszcie przez Komisję Specjalną, można zaobserwować procedury jakimi posługiwały się te urzędy w swojej działalności, ich skład personalny oraz jak przebiegała współpraca między nimi. W materiałach tych można znaleźć, również dokumenty wytworzone przez inne sądy, które w trakcie postępowania udzielały pomocy sądowej, np. przesłuchiwały świadków, podejrzanych. Podobnych ustaleń, ale bardziej kompletnych, można dokonać na podstawie akt sądowych Sądu Apelacyjnego. Widać w nich zachowania poszczególnych osób w nim pracujących, jak choćby dokument zawierający zdanie odrębne sędziego od werdyktu, w którym został przegłosowany przez ławników, wskutek czego skazano człowieka na 5 lat więzienia za publiczne lżenie ustroju państwa, tj. za to, że na ulicy po pijanemu bełkotał przeciwko władzom. Sędzia natomiast uznał, że dwa lata wystarczy, aby dać „nauczkę" oskarżonemu. Do jego zdania potem w rewizji wyroku przychylił się Sąd Najwyższy [sygn. 13]. Z protokołów przesłuchań i innych dokumentów zgromadzonych w toku postępowania w aktach sprawy, można poznać status społeczny, majątkowy i rodzinny osób podejrzanych lub oskarżonych, jak również różne aspekty działalności związanych z nimi lub ze sprawą urzędów i przedsiębiorstw państwowych, firm prywatnych oraz ugrupowań politycznych i kościołów, których pisma znajdują się w aktach, dotyczących ich aresztowanych członków lub pracowników. Poza tym dowiadujemy się o postawie społeczności lokalnych, które niejednokrotnie wystosowywały do sądu lub urzędów prowadzących śledztwo, petycje z prośbą o ułaskawienie przez Bieruta, lub zaświadczające o nieposzlakowanej opinii, jaką w ich oczach cieszył się oskarżony sąsiad. Były one podpisane przez dziesiątki, a czasami setki osób. Są też prośby o ułaskawienie pisane przez oskarżonych i ich najbliższe rodziny; opinie sądu o tym, czy oskarżony zasługuje na łaskę, protokoły wykonania kary śmierci, pisma władz więziennych zawiadamiające o chorobie lub śmierci oskarżonego [podejrzanego] lub skazanego albo o jego zwolnieniu po odbyciu kary. Interesujące nie tylko dla badaczy okresu mogą być załączniki do spraw, tj. dowody rzeczowe, które odnalazłem w trakcie porządkowania akt. Wśród nich występują między innymi: dokumenty stwierdzające tożsamość, wydane przez okupanta niemieckiego; różnego rodzaju legitymacje [np. „Śląskiej Wstęgi Waleczności i Zasługi" z 1921 r. - sygn. 193]; fotografie prywatne osób oskarżonych lub pokrzywdzonych oraz fotografie śledcze, tj. portretowe osób aresztowanych w trzech pozach lub miejsca oględzin, tzn. dowodu w sprawie, którym może być miejsce, osoba lub rzecz. Dowodem rzeczowym były też egzemplarze numerów czasopism i gazet, jak np.: miesięcznika „Głos Katolicki" wydawanego przez Księży Jezuitów w Krakowie z lat 1932-1938 [sygn. 46]; miesięcznika „Poczta" organu związków zawodowych pracowników Poczty i Telekomunikacji z1947 r. [sygn. 102]; dziennika „Głos Ludu" organu PPR z 1945 r. [sygn. 182]; dziennika Polonii wydawanego we Francji „Narodowiec" z lat 1947-1948 [sygn. 194]; „Głos Narodu" - informacyjnego dziennika demokratycznego z 1946 r. [sygn. 199]. Z ciekawszych załączników wymienię jeszcze: broszurę pt. „10 punktów Narodowego Socjalizmu", wydanej w Sosnowcu w 1933 [sygn. 381]; raporty agenta komórki wywiadowczej, tzw. „wojskówki" ZMK działającego w WP, z lat 1934-1935 [sygn. 216]; akta gestapo w sprawie przeciwko „Polskiemu Obozowi Narodowo-Syndykalnemu" [sygn. 253], oraz fotokopie akt innych spraw prowadzonych przez gestapo [np. sygn. 245, 322]; sprawozdanie z działalności Ministerstwa Przemysłu za 1946 r. [sygn. 281]; instrukcja kancelaryjna i statut organizacyjny Sejmu Ustawodawczego [sygn. 282]; projekt ustawy „o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadanych gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego" [sygn. 282]; tłumaczenie zeznań świadka, złożonych przed sądem w Izraelu, z hebrajskiego na angielski i polski. Ponadto w aktach często występują: ulotki najczęściej pisane ręcznie (wiersze); świadectwa ukończenia różnych szkół; akty stanu cywilnego; korespondencja prywatna osób oskarżonych lub pokrzywdzonych; szkice sytuacyjne miejscowości lub miejsc zdarzenia, np. katastrof kolejowych, napadów rabunkowych; donosy na ludność polską, skierowane do niemieckiej policji. Są też takie, jak: łuski karabinowe [sygn. 431]; złamane ostrze noża, które wydobyto z ciała zabitego człowieka [sygn. 441].

Działalność Sądu Apelacyjnego w Warszawie w latach 1944-1950 można podzielić na kilka okresów. W latach 1944-1946 ze względu na okupację a potem zniszczenie stolicy, sąd działał poza Warszawą. Wtedy to następowało organizowanie sądu i ustalanie granic geograficznych kompetencji jego apelacji. Jednocześnie ograniczano kompetencje Sądu w sprawach karnych. W kolejnych latach 1946-1949 sąd prowadził swoją działalność głównie jako sąd w II instancji w sprawach cywilnych i w niewielkim już zakresie w sprawach karnych. W ostatnich latach działalności 1949-1950 wprowadzono reformy, które zmieniając procedury i ustrój sądów powszechnych przekształciły Sąd Apelacyjny w Warszawie w 1951 r. w Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy. Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoczął swoją działalność z siedzibą w Siedlcach, jako jeden z trzech w kraju, w październiku 1944 roku. Powodem tego był fakt, że stolica znajdowała się pod okupacją niemiecką, co trwało do połowy stycznia 1945 r. W tym czasie obejmował swoją jurysdykcją, jedynie sądy okręgowe na ziemiach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej tj. w Białymstoku - z sądami grodzkimi w: Białymstoku, Bielsku Podlaskim, Hajnówce, Siemiatyczach, Sokółce; w Siedlcach - z sądami grodzkimi w: Białej Podlaskiej, Garwolinie, Łosicach, Łukowie, Międzyrzecu Podlaskim, Radzyniu, Siedlcach, Sobolewie, Sokołowie, Stoczku Węgrowskim, Węgrowie, Żelechów i Kocku oraz z okręgu warszawskiego tylko obszar Sądu Grodzkiego w Otwocku. Struktura wewnętrzna sądu oparta była na Regulaminie ogólnym wewnętrznego urzędowania sądów apelacyjnych, okręgowych i grodzkich z 1932 r. oraz Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości o podziale sądów apelacyjnych i okręgowych z 1935 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie dzielił się wewnętrznie na cztery wydziały: I i II Cywilny oraz III i IV Karny. Każdy z wydziałów posiadał odrębny sekretariat, który był podzielony na sekcje, jednak dokładnie nie wiadomo ile sekcji było w każdym z wydziałów. Wynika to z faktu, iż brak jest regulaminu wewnętrznego sądu oraz nie zachowały się akta innych wydziałów niż jednego z wydziałów karnych. Przy Sądzie funkcjonowała Prokuratura Sądu Apelacyjnego w Warszawie oraz Sędziowie Śledczy ds. specjalnego znaczenia, których dla Warszawy przewidziano trzech. Dla początkowego okresu, tj. październik 1944 r. brak jest danych dotyczących jego działalności i obsady personalnej. W tym samym czasie na podstawie dekretu o specjalnych sądach karnych utworzono przy Sądzie Apelacyjnym Specjalny Sąd Karny w Warszawie dla rozpatrywania spraw z dekretu sierpniowego. Z czasem też powołano jego ekspozytury przy Sądach Okręgowych w Siedlcach i Warszawie. Sądy te funkcjonowały do października 1946 r., kiedy uległy likwidacji na mocy dekretu znoszącego ten typ sądów na terenie całego kraju. W grudniu 1944 r. dostosowano obszar apelacji do wschodniej granicy państwa przez włączenie do okręgu Sądu Okręgowego w Białymstoku obszarów sądów grodzkich znajdujących się na terytorium Polski Ludowej, a podlegające przed l września 1939 r. jurysdykcji Sądu Okręgowego w Grodnie. Były to Sądy Grodzkie w Augustowie i Suwałkach. Do okręgu tego czasowo włączono także część okręgu Sądu Okręgowego w Łomży, która nie była w bezpośrednim sąsiedztwie linii frontu (na Narwi i Biebrzy), do czasu zorganizowania Sądu Okręgowego w Łomży. W lutym 1945 roku nastąpiło przeniesienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z Siedlec do tymczasowej siedziby w Łodzi. Wynikało to z dwóch przyczyn. Przede wszystkim po wyzwoleniu stolicy okazało się, że przedwojenna siedziba sądu - Pałac Badenich na Placu Krasińskich 1/3 -była zburzona, podobnie jak większość miasta. Dlatego właśnie do Łodzi przeniesiono centrum administracyjne kraju. Wtedy na czele Sądu stanął jego przedwojenny prezes Kazimierz Rudnicki. W tym samym czasie w apelacji warszawskiej podjęły pracę wszystkie jej sądy okręgowe. Obok okręgu białostockiego i siedleckiego rozpoczęły swoją działalność nowo zorganizowany Sąd Okręgowy w Łomży - z Sądami Grodzkimi w Grąjewie, Kolnie, Łomży, Makowie [Mazowieckim], Ostrołęce, Ostrowi Mazowieckiej, Różanie, Wysokim Mazowieckim, oraz Sądy Okręgowe: w Łodzi - z Sądami Grodzkimi w: Brzezinach, Kutnie, Łasku, Łęczycy, Łodzi, Ozorkowie, Pabianicach, Tuszynie, Widawie, Zgierzu; w Piotrkowie - z Sądami Grodzkimi w Bełchatowie, Brzeźnicy Nowej, Częstochowie, Kłobucku, Krzepicach, Nowym Mieście, Piotrkowie, Pławnie, Radomsku, Rawie Mazowieckiej i Tomaszowie Mazowickim; w Płocku - z Sądami Grodzkimi w Chorzeląch, Ciechanowie, Gostyninie, Kuczborku, Mławie, Płocku, Płońsku, Przasnyszu, Rypinie, Sierpcu i Wyszogrodzie; w Wąsząwie - z Sądami Grodzkimi w Górze Kalwarii, Grodzisku Mazowieckim, Grójcu, Legionowe, Łowiczu, Mińsku Mazowieckim, Mogielnicy, Nasielsku, Nowym Dworze (Mazowieckim), Piasecznie, Pułtusku, Radzyminie, Skierniewicach, Sochaczewie, Warszawie, Wołominie, Wyszkowie, Żyrardowie, a także wspominanym już Otowcku; w Sosnowcu - z Sądami Grodzkimi w: Będzinie, Czeladzi, Dąbrowie Górniczej, Koziegłowąch, Olkuszu, Pilicy, Skale, Sosnowcu, Wolbromie, Zawierciu i Żarach. W sumie w apelacji warszawskiej działało 8 sądów okręgowych z podległymi im 89 sądami grodzkimi. Jednak już w marcu wyłączono z jej granic Sąd Okręgowy w Sosnowcu, który znalazł się w apelacji katowickiej. Ten stan trwał do kwietna 1946 roku. Wtedy to rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości utworzono w apelacji warszawskiej Sąd Okręgowy w Częstochowie, któremu podporządkowano Sądy Grodzkie w Wieluniu, Wieruszowie - wyłączone z apelacji poznańskiej; Brzeźnicy, Częstochowie, Kłobucku, Krzepicach, Pławnie, Radomsku - w ramach apelacji warszawskiej wyłączone z okręgu sądu w Piotrkowie oraz Sądy Grodzkie w Koziegłowach, Zawierciu, Żarkach - wyłączone z okręgu sądu w Sosnowcu apelacji katowickiej. W tym czasie nastąpiła zmiana na stanowisku prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Dotychczasowy prezes Kazimierz Rudnicki przeszedł na stanowisko prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Zastąpił go prokurator zlikwidowanego, właśnie Specjalnego Sądu Karnego w Katowicach Mieczysław Dobromęski. Wtedy też nastąpiła zmiana siedziby sądu tzn. jego powrót do Warszawy. Nową siedzibę znalazł w przedwojennym gmachu Sądu Grodzkiego przy ul. Leszno 53/55, wejście od ul. Ogrodowej 12/14. W związku z wprowadzonymi zmianami w prawie i procedurze karnej w latach 1946-1949, Sąd Apelacyjny w Warszawie znalazł się na marginesie postępowania sądowego w sprawach karnych. Złożyło się na to wprowadzenie systemu dwuinstancyjnego w sprawach z tzw. małego kodeksu karnego, gdzie środki odwoławcze (kasacje) od orzeczeń sądów okręgowych w tych sprawach przekazano Sądowi Najwyższemu. Następnym powodem było upowszechnienie postępowania doraźnego i coraz szersze stosowanie dekretu sierpniowego, gdzie właściwe do orzekania były sądy okręgowe i specjalne sądy karne, natomiast instancyjność w tych sprawach nie była przewidziana. A wreszcie przez przekazanie dekretami spraw osób cywilnym sądom wojskowym, których orzecznictwo nie podlegało nadzorowi jurysdykcyjnemu Sądu. Tak, więc Sąd Apelacyjny w Warszawie prowadził jedynie sprawy w II instancji z kodeksu karnego jednak, tylko w części nie objętej przez uregulowania m.k.k. Nie uległy natomiast ograniczeniu właściwości sądu do orzekania w II instancji w sprawach cywilnych, gdzie nadal obowiązywał system kasacyjno-apelacyjny. W połowie 1949 roku dostosowano okręgi apelacyjne do podziału administracyjnego kraju na województwa. Wiązało się to z uszczupleniem apelacji warszawskiej na rzecz nowoutworzonych okręgów apelacyjnych. Z okręgu Sądu Okręgowego w Białymstoku, podlegającego pod apelację warszawską, utworzono nową apelację Białostocką. Do niej włączono okręg Sądu Okręgowego w Łomży, ale bez okręgów Sądów Grodzkich w Ostrołęce i Ostrowii Mazowieckiej, włączonych do okręgu warszawskiego oraz bez Makowa Mazowieckiego włączonego do nowo tworzonego w apelacji warszawskiej okręgu mławskiego. Wyłączono także okręg częstochowski, który w całości przeszedł do apelacji katowickiej oraz część okręgu w siedleckiego tj. okręgi Sądów Grodzkich w Białej Podlaskiej, Kocku, Międzyrzecu Podlaskim, Łukowie, Radzyniu, które weszły do apelacji Lubelskiej. Poza tym utworzono apelację łódzką włączając do niej okręg łódzki i piotrkowski oraz Sądy Grodzkie w Łowiczu i Skierniewicach wyłączone z okręgu warszawskiego. W ramach apelacji warszawskiej utworzono nowy wspomniany już Sąd Okręgowy w Mławie, którego okręg objął prócz Makowa Mazowieckiego także Sądy Grodzkie w Mławie, Ciechanowie, Przasnyszu - wyłączonego z okręgu płockiego oraz Działdowa wyłączonego z apelacji olsztyńskiej. Natomiast z okręgu płockiego wyłączono do apelacji bydgoskiej Sąd Grodzki Rypinie. Po tych zmianach apelacją warszawska obejmowała w sumie 4 Sądy Okręgowe w Mławie, Płocku, Siedlcach i Warszawie, w których znalazło się 30 okręgów sądów grodzkich. Łatwo więc zauważyć, że apelacja nie pokrywała się jeszcze dokładnie z obszarem Województwa Warszawskiego, gdyż okręg sądu Okręgowego w Siedlcach znajdował się poza nim. Poza zmniejszeniem obszaru jurysdykcji Sąd Apelacyjny w Warszawie przeszedł jeszcze dwie zmiany. Pierwsza dotyczyła stanowiska prezesa Sądu, na które prawdopodobnie, wtedy powołano Edwarda Osmólskiego. Druga to reorganizacja sądu przeprowadzona w duchu wspomnianej już reformy z 1949 roku. Złożyło się na nią zniesienie przy sądzie stanowisk sędziów śledczych ds. specjalnego znaczenia.. Do składów orzekających w sprawach karnych rozpoznawanych w I instancji po raz pierwszy wprowadzono ławników, z nadania Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie. Ich rolę omówiłem w poprzednim rozdziale. Ponadto objęto sąd wspomnianym już systemem rewizyjnym i rozszerzono jego właściwości w sprawach karnych w I instancji, co pociągnęło za sobą przekształcenie jego wewnętrznej struktury. Mimo, że nadal funkcjonowały cztery wydziały a ich wyodrębnienie odbyło się na podstawie rodzaju spraw, to teraz uwzględniono ich podział na wydziały ds. I i II instancji (rewizja). Zmiany te objęły początkowo tylko sprawy karne, a w sprawach cywilnych nadal obowiązywał system apelacyjno-kasacyjny. I tak Wydział I, będący poprzednio wydziałem cywilnym stał się Wydziałem Karnym dla spraw rozpatrywanych w I instancji, były Wydział II Cywilny stał się Wydziałem Karnym dla spraw rozpatrywanych w toku rewizji. Dawne Wydziały Karne III i IV zostały przekształcone w Wydziały Cywilne. Wszystkie te wydziały dzieliły się z kolei na sekcje, przy czym dokładny podział znany jest tylko dla Wydziału I, który obejmował dwie sekcje ds. rozpatrywanych przez sąd w I instancji i ds. rozpatrywanych w trybie doraźnym. Sekcje z kolei dzieliły się na referaty. Na początku 1950 roku w ramach tego wydziału powstała trzecia sekcja tj. sekcja tajna, która w języku obiegowym zwana była sądem tajnym. Sekcja ta przejęła funkcje działającego do połowy tego roku w Departamencie Nadzoru Sądowego Ministerstwa Sprawiedliwości tzw. sądu kapturowego. Akta tych spraw przychodziły do Sądu z Departamentu Nadzoru Prokuratorskiego MS, a w drugiej połowie roku z Departamentu Specjalnego Generalnej Prokuratury z adnotacją „tajne". Zawierały wnioski o wyłączenie jawności, o odczytanie zeznań świadków ze śledztwa i zaniechanie wzywania ich na rozprawy. Organizacją sekcji zajmowali się kolejni prezesi lub wiceprezesi sądu, przewodniczący I Wydziału i kierownicy sekcji III. Zorganizowano dla niej odrębny sekretariat. Rozprawy w sprawach tajnych odbywały się więzieniu mokotowskim. Sąd ten, jak już wspominałem, orzekał w składzie trzech sędziów, którymi byli wyłącznie członkowie PZPR. W lipcu 1950 r. przy okazji kolejnego dostosowania okręgów apelacyjnych do granic województw włączono z apelacji warszawskiej Sąd Grodzki w Działdowie z okręgu mławskiego do apelacji (województwa) olsztyńskiej. Natomiast obszar podległy Sądowi Okręgowego w Siedlcach, który należał do apelacji warszawskiej, znalazł się teraz w granicach województwa warszawskiego. W miesiąc później weszły w życie ustawy wprowadzające kolejny etap reformy sądownictwa, który szerzej przedstawiłem w poprzedniej części. Tym razem zmiany dotknęły głownie ustroju Sądu Apelacyjnego w Warszawie oraz przeniesienia rozwiązań proceduralnych w sprawach karnych i systemu rewizyjnego na postępowanie cywilne. Wyodrębniono z ustroju sądu prokuraturę tworząc hierarchiczny organ składający się z prokuratur wojewódzkich i powiatowych podporządkowanych Generalnemu Prokuratorowi. Powiększono znacznie udział prokuratora w sprawach cywilnych, przy jednoczesnym wprowadzeniu do składów orzekających ławników. W myśl tej reformy wprowadzono do wydziałów cywilnych - III i IV system rewizyjny. Teraz Wydział III Cywilny rozpoznawał sprawy w I instancji, a Wydział IV Cywilny w II instancji -rewizje. W tym czasie nastąpiła kolejna zmiana na stanowisku prezesa Sądu. Edwarda Osmólskiego zastąpił Marian Mazur, który wcześniej sprawował funkcję prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie. W tym kształcie Sąd ten przetrwał do końca roku 1950, kiedy nastąpiły zmiany związane z wprowadzeniem trzypoziomowego systemu sądownictwa. Sąd Apelacyjny w Warszawie na mocy rozporządzenia ministra z 27 listopada 1950 r., o dostosowaniu sądów powszechnych do nowych przepisów ustrojowych i zniesieniu sądów zbędnych przekształcono w Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy. Oznaczało to zawężenie jego jurysdykcji tylko do obszaru miasta. Apelacja warszawska zostaje bowiem podporządkowana nowo powstałemu Sądowi Wojewódzkiemu dla Województwa Warszawskiego. Jednocześnie zniesiono sądy okręgowe, a sądy grodzkie, których nie zlikwidowano, stały się powiatowymi. W okręgu Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy znalazły się: Sąd Powiatowy dla Dzielnicy Warszawa-Śródmieście - dawny Sąd Grodzki w Warszawie oraz nowo utworzone Sądy Powiatowe w Warszawie dla dzielnic: Warszawa - Południe, Warszawa - Zachód, Warszawa - Północ, Warszawa - Praga-Południe, Warszawa - Praga-Północ. W 1951 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie został zlikwidowany w wyniku reformy sądownictwa.