Zespół
содержание:
Zespół powstał jako zbiór otwarty, nie posiada więc układu chronologicznego. Zachowany został układ powstający wg. porządku akcesji. Na zespół składają się pocztówki jedno i wielobarwne, wieloobrazkowe. Przedstawiają architekturę miasta, kościoły, teatry, budynki, będące siedzibami władz i instytucji, pomniki, parki, ogrody, place. W zespole znajduje się grupa pocztówek przedstawiająca wydarzenia polityczno-patriotyczne, a także pocztówki z wizerunkami ludzi kultury, sztuki i polityki. W skład zespołu wchodzą też pocztówki z terenów poza warszawskich m. in. z Jeziorny, Brochowa, Łowicza, Żelazowej Woli, Ciechocinka. Pocztówki znajdujące się w zespole zostały wykonane w różnych firmach.
История создателя:
Początki historii kart pocztowych sięgają lat 60 XIX w. Projektodawcą karty pocztowej był urzędnik pocztowy Heinrich von Stephan. Na V Konferencji Pocztowej dla Krajów Niemieckich zgłosił propozycję wprowadzenia do obiegu, pozbawionej koperty, kartki przeznaczonej do krótkiej korespondencji. Jednak jego propozycja została odrzucona. Dopiero w 1869r. Emanuel von Hermann, profesor Akademii Wojskowej w Wiener-Neustadt postulował wprowadzenie kart pocztowych, na których można by umieścić do 20 słów, wliczając w to adres i podpis. Propozycja Hermanna uczyniła z niego oficjalnego wynalazcę karty pocztowej. Pierwsze karty pocztowe wypuszczono w Austrii w 1869r. Wykonane były z papieru o rozmiarach 123 x 83 mm z nadrukiem "Korrespondenz Karte". Nie były zdobione ilustracjami. Pierwsze karty ilustrowane ukazały się w okresie wojny prusko-francuskiej, a ich pomysłodawcą był księgarz Schwartz z Oldenburga, który w czerwcu 1870r. wypuścił kartkę z winietką przedstawiającą artylerzystę z armatą. W 1874r. na Kongresie Pocztowym w Bernie powstał Światowy Związek Pocztowy. Uchwałą Związku, od 1 lipca 1875r. karty pocztowe zostały dopuszczone do międzynarodowego obiegu. Spowodowało to bardzo szybki rozwój korespondencji za pomocą pocztówek drukowanych w coraz to większych nakładach. Karty pocztowe, początkowo bez żadnych ilustracji, w późniejszym okresie czasu zdobiono małymi winietkami w rogu karty. W miarę upływu lat ilustracja zajmowała coraz większa część strony przeznaczonej dla korespondencji. W 1904r. rozporządzenie Światowego Związku Pocztowego wprowadziło nowy rodzaj karty pocztowej. W nowej karcie jedną stronę zajmowała ilustracja zaś odwrotna przeznaczona była na korespondencję z wyznaczoną częścią adresową. Pocztówki miały typowy wymiar 9 x 14 cm., lecz nie istniały istotne przepisy regulujące format karty pocztowej, i czysto występowały pocztówki o dużych formatach oraz takie, które można było wysyłać w częściach do późniejszego składania. Przy wyrobie pocztówek używano różnego materiału: drewno, metal, jedwab, celuloid itp. Nasycano też karty różnymi zapachami, produkowano pocztówki, na których obraz zmieniał się przy osiadaniu ich pod światło. Tematyka kart pocztowych była różnorodna, najpopularniejsze były pocztówki okolicznościowe związane z różnymi świętami: wielkanocnymi. Bożego Narodzenia, Nowym Rokiem. Dużą grupę stanowiły pocztówki o charakterze krajoznawczym. Obok tych kart występowała grupa kart o charakterze informacyjnym, np. -pocztówki teatralne rejestrujące fragmenty spektakli teatralnych i portrety artystów, oraz pocztówki wydawane przez domy handlowe, sklepy, hotele, zakłady gastronomiczne pełniące rolę druków reklamowych. Wydawano też pocztówki z reprodukcjami dzieł sztuki, głównie malarstwa, z wizerunkami kwiatów i zwierząt. Tego typu karty pełniły rolę niejako dydaktyczną. W Warszawie moda na karty korespondencyjne rozpoczęła się w latach 90 XIX w. Pocztówki o tematyce warszawskiej stanowią cenny dokument wyglądu dawnej Warszawy. Ich szczególną zaletą jest różnorodność tematyczna. Pejzaże miejskie Warszawy powstawały w najlepszych firmach fotograficznych: Mieczkowskiego, "Rembrand", Karoli i Pusch. Ukazywały one. najbardziej reprezentacyjne fragmenty miasta, Oprócz parków, kościołów, pałaców, eleganckich arterii miasta, budowli użyteczności publicznej, włączono też scenki rodzajowe np. sceny targowe, z wyścigów konnych itp. Zachowane pocztówki są najobszerniejszym zapisem wyglądu Warszawy z końca XIX i pocz. XX wieku. Warszawa z przełomu wieków robi wrażenie miasta pełnego zieleni. Tereny zielone i parki są częstym motywem widoków miasta, podkreślającym piękno architektury miejskiej. Na zachowanych pocztówkach osiadamy Park Łazienkowski, Ogrody Saski i Krasińskich, malownicze zakątki, założonego w latach 90 XIX w. Parku Ujazdowskiego. Wydawnictwa, zwłaszcza rosyjskie utrwalały na pocztówkach fragmenty zabudowy Warszawy stanowiące znak jej zniewolenia - cerkwie prawosławne nieproporcjonalnie liczne w stosunku do potrzeb kolonii rosyjskiej, pomnik namiestnika Paskiewicza przed Pałacem Namiestnikowskim, pomnik wiernych carowi generałów poległych w Noc Listopadową mieszczący się na Pl. Saskim, przeniesiony później na Pl. Zielony. Sprzedażą, a poprzez to popularyzacją pocztówek zajmowały się początkowo składy materiałów piśmienniczych, papieru, materiałów rysunkowych, księgarnie, drukarnie, fabryki kopert działające na terenie Warszawy. Do takich należały np.: skład materiałów piśmiennych i rysunkowych Stanisława Winiarskiego mieszczący się przy Nowym Świecie 62 i 53. Skład działał w latach 1865-1939. Początkowo pełnił funkcję sklepu wielobranżowego, przyjmował prenumeratę gazet i tygodników, pośredniczył w wynajmie powozów i karet, prowadził hurtową sprzedaż towarów codziennego użytku i drobnej galanterii. Około roku 1892 skład prowadzony już przez Romana Barabasza rozpoczął sprzedaż albumów do fotografii i pocztówek, a od 1898r. samych pocztówek. W 1899r. ukazuje się seria pocztówek z odsłonięcia pomnika Adama Mickiewicza. W tym samym roku wydawnictwo otrzymuje na wystawie kart pocztowych w Krakowie srebrny medal, podobny sukces odnosi na wystawach w Ostendzie i Nicei. Na wystawie warszawskiej w 1900r. otrzymuje złoty medal w dziale nakładców kart pocztowych. Popularne były serie pocztówek ze zdjęciami Warszawy z 1900 i 1902 r. Zachowane dość licznie stanowią dzisiaj dużą wartość ikonograficzną dla kolekcjonerów i varsavianistów. Wydawnictwo i skład hurtowy ilustrowanych kart pocztowych Franciszka Karpowicza mieściło się przy ul. Marszałkowskiej 151 i działało od 1902 r. aż po okres międzywojenny. Firma wykonywała widoki z powierzonych fotografii, pocztówki reklamowe, artystyczne, okolicznościowe i świąteczne. Produkowała albumy z widokami miast, kalendarze ścienne, książeczki do malowania, mapy. Importowała karty pocztowe z wielu krajów. Antoni Chlebowski był właścicielem firmy wydawniczej i sprzedaży pocztówek. Firma działała w latach 1906-1920 i mieściła się kolejno: ul. Wierzbowa nr. 8 i 9, ul. Niecała 4-, Chmielna 61, Krakowskie Przedmieście nr. 69 i 71 . Stanisław Michałowski właściciel składu materiałów piśmiennych przy Krakowskim Przedmieściu 71 w roku 1913 zakłada z A. Chlebowskim Towarzystwo Wydawnicze "Świt" - hurtowy skład pocztówek mieszczący się przy Krakowskim Przedmieściu 69. Pocztówki drukowane były w Zakładach Graficznych B. Wierzbickiego. Towarzystwo działało jeszcze po zakończeniu I wojny światowej i specjalizowało się w tematyce warszawskiej. Księgarnia i wydawnictwo Ignacego Rzepeckiego mieściło się przy Nowym Świecie 9 i Krakowskim Przedmieściu 1, działało w latach 1913-44. I. Rzepecki pracownik księgarni J. Fiszera i późniejszy jej właściciel wydał w 1914 r. cykl 10 pocztówek z reprodukcjami rycin F.K. Dietricha przedstawiającymi widoki Warszawy z lat 1827-1829. Wydawnictwo artystyczne braci Rzepkowicz mieściło się przy ul. Widok 11 i Królewskiej 31. Działało w latach 1909-1912. Specjalizowało się w wdawaniu pocztówek o tematyce warszawskiej jedno i wielobarwnych, kart okolicznościowych, reprodukcji dzieł malarzy polskich, pocztówek z wizerunkami aktorów scen teatralnych. Wydawnictwo i sprzedaż kart pocztowych, skład materiałów piśmiennych A.J. Astrowskiego działało w Warszawie i Łodzi. Siedziba firmy mieściła się w Warszawie przy ul. Bielańskiej. Działalność wydawniczą Ostrowski rozpoczął przed I wojną światową, wydał serię pocztówek z widokami Warszawy sprzed 1914r. Karty pocztowe były sygnowane A.J.O. Ważną rolę w historii powstania i rozwoju przemysłu pocztówkowego w Warszawie odegrał zakład fotograficzny Bronisława Mieszkowskiego. Jemu to przypisuje się zasługę wprowadzenia do obiegu kart pocztowych fotograficznych. Zdjęcia Warszawy wykonane przez tego fotografika wykorzystywane były przez inne wydawnictwa, podobnie jak prace Czesława Kulewskiego, Edwarda Troczewskiego, Konrada Brandla czy Maurycego Puscha. Wytwórcy pocztówek czerpiąc z dorobku fotografików warszawskich nie zawsze podawali ich nazwiska jako autorów poszczególnych widoków czy serii pocztówek. Stąd wiele pocztówek z wielokrotnie powielanymi anonimowymi widokami miasta. Przez cały okres sprzed I wojny światowej wydawcy warszawscy chętnie korzystali z usług drukarni krakowskich i wydawnictw zagranicznych. Zamówienia firm Winiarskiego, Chodowieckiego, Holewińskiego i wielu innych realizowały m.in. fototypia Scherera, Nobcholza et Co. z Moskwy, Societe Graphige w Genewie, K.A. Granbergh w Sztokholmie, Druck Graphische Anstalt Krakau, Wiener Kunst i wiele innych. Konkurencją dla poza warszawskiej poligrafii w dziedzinie produkcji kart pocztowych stał się pierwszy w Królestwie Polskim zakład fotochemigraficzny założony przez Bolesława Wierzbickiego w 1897r. Firma mieściła się przy ul. Złotej nr. 24 i 31 oraz ul. Chmielnej 61 Działała w okresie 1897-1944. Firma działająca pod nazwą Zakłady Graficzne B. Wierzbickiego i S-ka zajmowała w okresie międzywojennym wybitne miejsce w polskim drukarstwie. Specjalizowała się w drukach ilustracyjnych i reklamach. Do roku 1906 zakład wykonał metodą światłodrukową ok. 4 mln. pocztówek, w roku 1909 liczba ta wzrosła do 6 ml Wierzbicki wykonywał "prace drukarskie dla wielu wydawców produkujących pocztówki, m.in. dla St. Winiarskiego, A. Chlebowskiego, księgarni Karbasnikowa. Występował również jako nakładca, karty pocztowe z jego zakładu były sygnowane FBW - Fotochemigrafia Bolesława Wierzbickiego lub BWS - Bolesława Wierzbicki i S-ka. W przeciwieństwie do pierwszych nakładców i wytwórców pocztówek zajmujących się ich produkcją, niejako na marginesie podstawowej działalności zaczynają powstawać firmy nastawione wyłącznie lub głównie na wydawanie kart pocztowych i ich hurtową sprzedaż. Na szczególną uwagę zasługuje "Wydawnictwo pocztówek z widokami i artystycznych" Konstantego Wojutyńskiego. Siedziba firmy mieściła się przy ul. Nowy Świat 33 i 37, Żurawia 10, Marszałkowska 60. Firma K. Wojutyńskiego należała do najdłużej i najintensywniej działających wydawnictw kart pocztowych w latach 1908-1920. W okresie międzywojennym serie pocztówek z widokami Warszawy były niezwykle popularne. Stanowiły i stanowią one cenną dokumentację ikonograficzną wyglądu ówczesnych ulic, placów i parków warszawskich. Firma wykonywała też Pocztówki z widokami innych miast, karty artystyczne oraz liczne albumy. Wojutyński sam fotografował i wykonane zdjęcia wykorzystywał do produkcji pocztówek. W okresie międzywojennym ukazała się seria kart pocztowych o tematyce warszawskiej "Z teki K. Wojutyńskiego". Podobną drogę zawodową przebył Józef Ślusarski właściciel składu materiałów piśmiennych mieszczącego się przy Nowym Świecie 33, przekształconego w wydawnictwo ilustrowanych kart pocztowych. Firma wydawała pocztówki jednobarwne i kolorowe w tym wiele kart z widokami ulic warszawskich. Nakładem firmy Ślusarskiego wyszła seria kolorowych pocztówek z wizerunkami typów warszawskich, były to reprodukcje akwarel Jana Paschalskiego. Z dużym rozmachem prowadził działalność wydawniczą Franciszek Karpowicz. Poza działalnością wydawniczą zajmował się importem kart pocztowych z wielu krajów świata. Starał się też dostosować do potrzeb i gustów odbiorców uwzględniając nawet zmiany w układach politycznych. Inicjatywę w dziedzinie wydawania kart pocztowych podejmowały różnego rodzaju stowarzyszenia społeczne i kulturalne. Szczególne zasługi w tej dziedzinie posiadało Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. W ramach akcji propagowania rodzimej architektury i przyrody wydało w latach 1907-1912 kilkanaście ozdobnych serii pocztówek z terenu Polski m.in. z Warszawy, Żelazowej Woli itp. W 1911r. ukazała się nakładem Towarzystwa seria "Stara Warszawa" składająca się z 10 kart ilustrowanych widokami i zabytkami staromiejskiej dzielnicy. Karty pocztowe dotyczące pejzażu warszawskiego - zarówno te drukowane z reprodukcjami zdjęć, akwarel i rysunków jak i fotowidokówki stanowią cenny dokument ikonograficzny wyglądu dawnej Warszawy. Za szczególny ich walor należy uznać różnorodność tematyczną. Pejzaże warszawskie zachowane na oryginalnych XIX - wiecznych fotografiach powstałych w ateliers Mieczkowskiego, Karoliego i Puscha firmie "Rembrandt" ukazywały piękno fragmentów miasta. Były bardzo starannie wykonywane i to pozwoliło im przetrwać w doskonałym stanie przez kilkadziesiąt lat. Dzisiaj stanowią cenny dokument dla historyków sztuki, architektów, varsavianistów i kolekcjonerów.
Крайние даты:
XIX-XX
классификация:
Имя создателя:
Даты:
1801-1939.
Бывшее название:
Название иноязычные:
Языки:
Наличие:
Всего архивных единиц:
667
Всего разработанных архивных единиц:
541
Всего архивных единиц без записей :
0
Всего текущих материалов
0.0
Ogółem opracowanych materiałów bieżących
0.0
Всего разработанных текущих материалов
0.0
Всего архивных единиц:
0
ogolem.plikow:
0
ogolem.rozmiar:
0.0
ogolem.dokumentow
0
ogolem.spraw
0
ogolem.klas
0
Всего архивных единиц:
0.0
Всего погонных метров:
0.0
Крайние даты неархивной документации:
| Имя | Казначейский инвентарь | uwagi |
|---|---|---|
| рабочий список | Tak | 126 ja |
| книжный инвентарь утвержденный | Tak | T. 163; 541 ja |