Zespół
Zawartość:
W skład zespołu "Zbiór papierów wartościowych" wchodzą akcje różnych instytucji finansowych, przedsiębiorstw produkcyjnych i handlowych różnych gałęzi przemysłu, obligacje państwowe (polskie i austriackie). Najwięcej papierów wartościowych reprezentuje przemysł chemiczny, metalowy i maszynowy oraz instytucje finansowe, najmniej przemysł cukrowniczy. Warto zwrócić uwagę np. na obligacje: Austriackiego Zakładu Ziemskiego Kredytowego z 1895 r. (sygn. 10), Austriackiej pożyczki wojennej z 1916-1918 (sygn. 4), ze względu na rok wydania jak i formę, która (także i w wypadku innych papierów wartościowych) zadziwia starannością i kolorystyką. W zbiorze znajdują się również papiery wartościowe wydane przez np. Towarzystwo Kredytowe miasta Warszawy (sygn. 1), czy papiery procentowe państwa jak np. obligacje 5% Państwowej Pożyczki Konwersyjnej z 1924 roku (sygn.7), która "zaciągnięta została na przerachowanie zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu pożyczek państwowych oraz konwersję rzeczonych pożyczek, na konwersję zobowiązań byłego Skarbu Austriacko - Węgierskiego o ile obciążają Skarb Państwa Polskiego, na konwersję pożyczek, zaciągniętych przez b. kraje Galicji i Lodomerii oraz na pokrycie części wkładek oszczędnościowych w PKO". Pożyczka miała być umorzona do dnia 02 stycznia 1945 roku. Niektóre z papierów wartościowych umieszczonych w zespole były notowane na Giełdzie Pieniężnej w Warszawie. Znajdowały się na niej między innymi w/w obligacje Państwowej Pożyczki, listy zastawne Towarzystwa Kredytowego Miejskiego w Warszawie z 1925 roku, obligacje 6% Pożyczki Konwersyjnej m. st. Warszawy z 1926 roku, akcje: Powszechnego Banku Kredytowego, Zakładów Mechanicznych "Ursus", Polskiej Nafty, Braci Jabłkowskich, Syndykatu Rolniczego Warszawskiego. "Typowy papier wartościowy, obojętnie czy procentowy czy też dywidendowy składa się z reguły z trzech części: tzw. płaszcza tj. strony tytułowej (frontowej) zawierającej nazwę emitenta (instytucji, jednostki gospodarczej), nominał i inne wymagane prawem informacje prawno-gospodarcze, kuponów służących do odrywania przy okresowej wypłacie procentów lub dywidend oraz talonu stanowiącego dokument uprawniający do otrzymania następnego arkusza kuponów, po wyczerpaniu dotychczasowych". Rozszerzając powyższy opis należy dodać, że papiery wartościowe znajdujące się w zespole zawierają niekiedy numer emisji, datę i miejsce wydania, podpisy członków zarządu, rad nadzorczych, dyrektorów, prezesów przedsiębiorstw wydających akcje, a niekiedy informacje czy jest to akcja imienna czy na okaziciela.
Dzieje twórcy:
Rynek kapitałowy, obrót papierami wartościowymi, a co za tym idzie i giełdy papierów wartościowych są zjawiskiem znanym na całym świecie od bardzo dawna, zjawiskiem nierozdzielnie związanym z gospodarką rynkową. Nie sposób wyobrazić sobie sprawnie funkcjonującego systemu gospodarczego bez swobodnego przepływu kapitałów pomiędzy uczestnikami życia gospodarczego. Zmiana ustroju, powstanie Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, spowodowała, że papiery wartościowe po blisko 40 latach nie używania ich i milczenia o nich stały się znowu faktem gospodarczym i zaczęły wzbudzać zainteresowanie, szczególnie, że dzięki nim można osiągnąć zyski finansowe. Papierami wartościowymi nazywamy wszelkie dokumenty uosabiające prawa majątkowe, przyczym ważność prawa i możliwość jego przenoszenia związane są z posiadaniem dokumentu. Papiery wartościowe możemy podzielić na kilka sposobów: a. ze względu na prawa majątkowe: - rzeczowe np. listy hipoteczne - dłużnicze np. weksle, obligacje, bony skarbowe, czeki - udziałowe np. akcje b. ze względu na przenoszenie tytułu własności do praw majątkowych: - imienne - na okaziciela c. ze względu na charakter przynoszonego dochodu: - o dochodzie stałym np. listy hipoteczne, weksle, obligacje, bony skarbowe (reprezentującym wierzytelność, której wysokość zarówno kapitału jak i dochodu określona jest w kwocie pieniężnej już w chwili emisji). - o dochodzie zmiennym np. akcje, udziały i świadectwa założycielskie (reprezentujące prawo do udziału w zysku przedsiębiorstwa oraz reprezentujące udział w majątku przedsiębiorstwa). Na ziemiach polskich pierwsze spółki akcyjne pojawiły się w 2 połowie XVIII w. (np. Kompania Kruszcowa Olkuska), natomiast giełda czyli instytucja regularnych spotkań kupców i pośredników dla zawierania transakcji handlowych papierami wartościowymi lub towarami masowymi i standardowymi powstała w Warszawie w 1817 roku 3 i rozpoczęło się powolne kształtowanie rynku papierów wartościowych. Z biegiem czasu pojawiły się na nim wypuszczane m.in. przez Komisję Rządową Przychodów i Skarbu obligacje skarbowe, udziałowe, cząstkowe na umorzenie pożyczek Banku Polskiego, na zaspokojenie długów górnictwa, a Towarzystwo Kredytowe Ziemskie emitowało obligacje pod nazwą listów zastawnych. Wzrost działalności giełdowej nastąpił wraz z zatwierdzeniem nowej ustawy giełdowej w 1872 r. dzięki, której "kapitały jednoczą się, forma akcyjna przedsiębiorstw [akcyjnych wzrasta, kredyt udoskonala się, a giełda staje się ośrodkiem, wzmożonego na polu ekonomicznym, ruchu". Mimo tych zmian w Królestwie Polskim, towarzystw akcyjnych i udziałowych w 1886 r. było 69 "ale z nich w roku 1889 tylko 30-tu akcye notowano na giełdzie warszawskiej", na której "w roku 1889 sprzedawano: 5 rodzajów akcyj kolejowych Królestwa, 3 banków, 12 asekuracyjne, 10 specyalnie cukrowniczych i 11 innego rodzaju fabrycznych i innych". Okres II Rzeczypospolitej przyniósł emisje znacznych ilości pożyczek państwowych, papierów procentowych i dywidendowych przez banki, przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, towarzystwa kredytowe, a także przez jednostki samorządu terytorialnego. Pomogły w tym doświadczenia zdobyte w XIX w. w dziedzinie technik emisji i obrotu papierami wartościowymi, kadry fachowców, funkcjonujące instytucje kapitałowe jak również uczynienie z papierów wartościowych w czasie rozwoju kapitalizmu instrumentu finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych. Działająca w Warszawie Giełda Pieniężna odgrywała główną rolę w Polsce, jej obroty sięgały 80 procent całego krajowego rynku kapitałowego, promowała krajowych emitentów na rynki zagraniczne. Staranną formę papierów wartościowych nadawano w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Okres międzywojenny przyniósł duże doświadczenie i dorobek w posługiwaniu się papierami wartościowymi. Te osiągnięcia praktyczne: piśmiennictwo, drukarstwo, kadry, stały się nie przydatne w systemie gospodarki nakazowej, który został przyjęty w Polsce po II wojnie światowej. Zastosowanie znalazły jedynie te papiery wartościowe, które reprezentowały czasowe przesunięcie siły nabywczej ludności do Skarbu Państwa, tj. jedynie obligacje pożyczek państwowych i bony skarbowe. W Polsce Ludowej powyższe papiery wartościowe występowały jedynie w postaci obligacji premiowej pożyczki państwowej z 1946 roku (Premiowa Pożyczka Odbudowy Kraju), 1951 roku (Narodowa Pożyczka Rozwoju Sił Polski), jak też bonów skarbowych emitowanych w latach 1946 i 1947. Dopiero po przywróceniu realnych zasad funkcjonowania ekonomii w 1989 roku i utworzeniu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie powstały warunki do odbudowy rynku kapitałowego i akcyjnego, obrotu akcjami czy obligacjami.
Daty skrajne:
1881-1936, 1938
Klasyfikacja:
zbiory i kolekcje
Nazwa twórcy:
Daty:
1881-1936, 1938-1938.
Nazwa dawna:
Nazwa obcojęzyczna:
Języki:
polski, niemiecki
Dostępność:
Udostępniany w całości
Ogółem jednostek archiwalnych:
41
Ogółem opracowanych jednostek archiwalnych:
40
Ogółem jednostek archiwalnych bez ewidencji:
0
Ogółem metrów bieżących
0.56
Ogółem opracowanych metrów bieżących
0.55
Ogółem metrów bieżących bez ewidencji
0.0
Ogółem jednostek archiwalnych:
0
Ogółem plików :
0
Ogółem rozmiar (w MB):
0.0
Ogółem dokumentów
0
Ogółem spraw
0
Ogółem klas
0
Ogółem jednostek archiwalnych:
0.0
Ogółem metrów bieżących:
0.0
Daty skrajne dokumentacji niearchiwalnej:
| Nazwa | Inwentarz skarbowy | Uwagi |
|---|---|---|
| inwentarz książkowy zatwierdzony | Tak | T. 172; 40 ja; ZoSIA |
| elektroniczny inwentarz archiwalny roboczy | Nie | 1 ja |
Rozmiar zmieniony w wyniku lustracji. Grudzień 2010 zmiana ilości ja (96) na 3025 j.fiz.