Choose document type

Select historical period

Try another way

Advanced search Browse collections
Address:

Św. Wojciecha 13

Szczecin

70-410

Opening hours:

08:30 - 18:00 (monday)

08:30 - 18:00 (tuesday)

08:30 - 15:00 (wednesday)

08:30 - 15:00 (thursday)

08:30 - 15:00 (friday)

Phone number:
+48 91 433 50 02
Fax number:
+48 91 434 38 96
E-mail:
sekretariat@szczecin.ap.gov.pl
Website:
http://szczecin.ap.gov.pl

Struktura wewnętrzna:

Oddział I - Materiałów archiwalnych wytworzonych do 1945 r.

- inwentaryzacja i naukowe opracowanie archiwaliów wytworzonych do 1945 r. oraz materiałów kartograficznych, geodezyjnych i sfragistycznych bez względu na czas powstania, kwerendy źródłowe w zasobie archiwalnym powstałym do 1945 r.;

Oddział II - Materiałów archiwalnych wytworzonych od 1945 r.

- porządkowanie i archiwalne opracowanie archiwaliów wytworzonych po 1945 r., prowadzenie kwerend w zasobie powstałym po 1945 r., przechowalnictwo dokumentacji niearchiwalnej (osobowo-płacowej) zlikwidowanych przedsiębiorstw – jej ewidencja, kwerendy, informacje o miejscach przechowywania;

Oddział III - Kształtowania narastającego zasobu archiwalnego

- prowadzenie kontroli jednostek wytwarzających i przechowujących materiały archiwalne, ekspertyzy archiwalne, wydawanie zgód na brakowanie dokumentacji niearchiwalnej, opiniowanie przepisów kancelaryjno-archiwalnych;

Oddział IV - Informacji naukowej, zabezpieczania i upowszechniania wiedzy o zasobie

- opracowywanie nieaktowych materiałów archiwalnych (druków ulotnych, fotografii, materiałów audiowizualnych); przedsięwzięcia popularyzatorskie i popularnonaukowe (we współpracy z innymi oddziałami), publikacje (w tym „Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne”); w skład oddziału wchodzi Biblioteka, oraz pracownie: konserwacji materiałów archiwalnych, introligatorska, digitalizacji i mikrofilmowania;

Oddział V - Ewidencji zasobu

- prowadzenie ewidencji zasobu; przejmowanie materiałów archiwalnych; inwentaryzacja, porządkowanie i opracowywanie zasobu archiwalnego; administrowanie Zintegrowanym Systemem Informacji Archiwalnej na poziomie archiwum; 

Oddział VI – Udostępniania

- prowadzenie Czytelni oraz opieka nad magazynem archiwalnym;

Dział finansowo-księgowy

Dział administracyjno-gospodarczy

Oddział w Międzyzdrojach

Oddział w Stargardzie

Ekspozytura w Strzmielu

Oddziały udostępniają przechowywane przez siebie materiały na miejscu, natomiast te zgromadzone w ekspozyturze w Strzmielu stanowią cześć zasobu Archiwum w Szczecinie i w przypadku zamówienia przez użytkownika przewożone są do czytelni w Szczecinie.

 

Dzieje instytucji

Historyczne Archiwum Państwowe w Szczecinie ma długą i ciekawą historię. Stało się profesjonalną placówką w okresie pruskim, dziedzicząc wcześniej zgromadzone zbiory, pochodzące m.in. z czasów rządów dynastii Gryfitów i okresu panowania szwedzkiego. Archiwum w Szczecinie formalnie utworzono w 1831 r. w byłym zamku książęcym (współcześnie Zamek Książąt Pomorskich). Do zasobu przejęto wówczas akta rejencji, sądów, różnych fundacji i archiwalia kościelne.

 

W 1900 r. pruskie władze sfinansowały budowę nowego gmachu, w którym archiwum ma swoją siedzibę do dzisiaj. Własna, duża i nowoczesna jak na owe czasy siedziba, umożliwiła przejęcie dużej ilości akt historycznych z terenu Pomorza. Dyrektorami placówki od 1901 r. byli kolejno: Karl Walter Friedensburg (1901–1913), Hermann Hoogeweg (1913–1923), Karl Otto Grotefend (1923–1930), Erich Randt (1930–1935), Adolf Diestelkamp (1935–1945).

W latach drugiej wojny światowej nastąpiło znaczne rozproszenie zasobu. W 1942 r., w obawie przed skutkami nalotów bombowych, rozpoczęto ewakuację archiwaliów do wybranych miejscowości na terenie Pomorza. W konsekwencji z magazynów archiwalnych wywieziono ok. 80% zasobu.

 

Polska służba archiwalna rozpoczęła działalność w Szczecinie 1 sierpnia 1945 r. Kierownictwo placówki objął Bolesław Tuhan-Taurogiński, przedwojenny archiwista, opiekun zbioru Radziwiłłów w Nieświeżu, który podjął trud gromadzenia rozproszonego zasobu. W końcu 1950 r. w magazynach archiwalnych zgromadzono ponad 4 tys. m.b. akt spośród 7 tys. m.b. zasobu przechowywanego w szczecińskim archiwum (Staatsarchiv Stettin) przed 1945 r., przejmując także znaczną liczbę akt z registratur urzędów, które nie zdążyły trafić do Archiwum przed końcem wojny. Część zasobu nie powróciła jednak do magazynów archiwalnych - została zniszczona lub zaginęła w nieznanych okolicznościach (np. Archiwum Miasta Szczecina), inne zaś, ewakuowane w czasie wojny na zachód od późniejszej granicy polsko-niemieckiej, znalazły się w zbiorach Landesarchiv w Greifswaldzie. Z archiwum tym od lat prowadzona jest bliska współpraca. Również w 1950 r. archiwum w Szczecinie przejęło pierwsze akta polskie.

 

O zasobie

Obecnie zasób Archiwum Państwowego w Szczecinie, wytworzony na przestrzeni wieków, począwszy od XIII w. do końca II wojny światowej w 1945 r. tworzą m.in. następujące materiały: akta książąt szczecińskich i wołogoskich, akta Sądu Kameralnego Rzeszy (Reichskammergericht) w Wetzlar (dotyczące terenu Pomorza), Sądu Nadwornego Księstwa Szczecińskiego w Stargardzie (Stargarder Hofgericht), Kapituły Katedralnej w Kamieniu Pomorskim, Konsystorza Prowincji Pomorskiej w Szczecinie, organów pruskiej administracji terenowej (Kamera Wojenno-Skarbowa, Naczelne Prezydium Prowincji Pomorskiej, Rejencja Szczecińska, Prezydium Policji) i specjalnej, akta starostw, miast, cechów, sądów obwodowych, urzędów domenalno-rentowych i katastralnych, materiały wytworzone przez szkoły, fundacje i organizacje społeczne, archiwalia pomorskich rodów szlacheckich, spuścizny naukowców i artystów (m.in. Martina Wehrmanna, Karla Loewego), a także licznie zachowane księgi stanu cywilnego oraz kościelne księgi metrykalne, będące nieocenionym źródłem dla badań genealogicznych. Dokumenty pergaminowe i papierowe zachowały się nielicznie, przede wszystkim w Zbiorze dokumentów oraz Aktach miasta Gryfino (gdzie znajduje się najstarszy z nich, datowany na 1273 rok).

 

Do najważniejszych zespołów archiwalnych dotyczących dziejów polskiego Pomorza Zachodniego po 1945 roku należą akta administracji państwowej i partyjnej szczebla wojewódzkiego (Urząd Wojewódzki Szczeciński, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie, Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej), a następnie materiały urzędów szczebla powiatowego, miejskiego, gminnego i gromadzkiego oraz administracji specjalnej: państwowych urzędów repatriacyjnych (cenne zwłaszcza dla odtworzenia powojennych procesów migracyjnych), urzędów likwidacyjnych, urzędów ziemskich, administracji morskiej i inne. Reprezentowane są także akta wymiaru sprawiedliwości: sądów i prokuratur wszystkich szczebli. W szczecińskim Archiwum Państwowym gromadzi się również dokumentację obrazującą zachodniopomorską gospodarkę, w tym takich kluczowych zakładów (w większości już nieistniejących) jak Stocznia Szczecińska S.A. (dawniej im. Adolfa Warskiego), stocznie remontowe, Fabryka Mechanizmów Samochodowych „Polmo”, Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Gryf”, Polska Żegluga Morska, Huta „Szczecin”, Szczecińskie Zakłady Papiernicze „Skolwin”, Fabryka Kabli „Załom”, Zakłady Włókien Chemicznych „Chemitex-Wiskord”, Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Odra” oraz „Dana”, Zakłady Chemiczne „Police”, elektrownie, Zarząd Portu Szczecin-Świnoujście S.A. i wielu innych. Dobrze odzwierciedlone są także działające po 1945 roku związki zawodowe, spółdzielnie oraz organizacje społeczne, kombatanckie, młodzieżowe i inne (m.in. Polski Czerwony Krzyż, Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Liga Kobiet, różne struktury NSZZ „Solidarność”). Zasób uzupełniają akta wybranych szkół, jednostek kultury, nauki, mediów oraz spuścizny po znanych działaczach czy naukowcach (m.in. Piotrze Zarembie, Henryku Lesińskim, Alfredzie Wielkopolskim, Bogdanie Dopierale czy Bogdanie Frankiewiczu). Archiwum aktywnie pozyskuje także spuścizny i kolekcje prywatne, obrazujące dzieje osób i rodzin przybyłych i osiadłych w Szczecinie i na Pomorzu Zachodnim, a sięgające nieraz i XIX wieku.

W zasobie Archiwum znajdują się także zbiory grupujące materiały archiwalne określonego typu, bez względu na proweniencję i datę powstania. Są to m.in. zbiory: kartograficzny, pieczęci i tłoków pieczętnych, fotografii, plakatów i afiszy, druków ulotnych, nagrań dźwiękowych, relacji i wspomnień, filmów.

 

Jednym z wielu zadań Archiwum jest także popularyzacja pomorskiego dziedzictwa archiwalnego i historycznego. Wyraża się ona m.in. w działalności wydawniczej (w latach 1978-2016 wydawany był „Szczeciński Informator Archiwalny”, a od 2017 „Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne”), organizacji wystaw, konferencji i sesji naukowych, lekcji archiwalnych dla młodzieży, konkursów historycznych i genealogicznych, i wielu innych działań.

Od 1945 r. stanowisko dyrektora Archiwum Państwowego w Szczecinie sprawowali kolejno: Bolesław Tuhan-Taurogiński (1945–1950), dr Tadeusz Kupczyński (1950–1951), Irena Okóń (1951–1955), prof. dr hab. Henryk Lesiński (1955–1969), prof. dr hab. Lucyna Turek-Kwiatkowska (1969–1975), prof. dr hab. Kazimierz Kozłowski (1975–2007), dr Jan Macholak (2007–2017), dr hab. Krzysztof Kowalczyk (od 2017 r.).

Teren działania Archiwum Państwowego w Szczecinie pokrywa się w większości z obszarem dawnego województwa szczecińskiego (z lat 1975-1998). Część powiatów podlega pod oddziały w Międzyzdrojach i Stargardzie, które przechowują wybrane materiały wytworzone po 1945 roku. Pod AP w Szczecinie bezpośrednio podlega Gmina Miasto Szczecin oraz powiaty: gryfiński, myśliborski i policki.

 

The size of the resource (m.b.):

11475.83

Number of monographs in the library:

20035

Warehouse area (m2):

2377.8

Shelves capacity (m.b.):

0.0

Number of continuous publications in the library:

14286

Number of places in the scientific studio:

22